Jarty ǵasyrdan astam – keńestik kezde (1958) jaryqqa shyǵyp – qazaqtyń rýhanı kádesine jaraǵan «Mádenıet jáne turmys» (keıin ataýy «Parasat» bop ózgerip, osy kezde tırajy bir myńǵa jeter-jetpes, shyǵar-shyqpas jany bar) jýrnalynda qyzmet etken jyldarda, ári atalmysh basylym Mádenıet mınıstrliginiń organy bolǵandyqtan, ózgelerden góri ádebıet, óner, mádenıet ókilderimen jaqyndaý bop, tym etene demesek te, bir-birimizdi bir kisideı bilip, syılasyp júrgen shaqtar este. Solardyń biri – óner joly Muhtar Áýezov atyndaǵy teatrda bastalyp, sonda támamdalǵan daryndy akter, marqum Ánýar Boranbaev.
Sóılegen sóz, júris-turysynan tazalyq, adaldyq, adamgershilik, kisilik lebi esip turatyn Ánýardyń ózi emes, almastaı jarqyraǵan akterlik qyrymen kóbirek tanys, syrlas, muńdas bolyp ek desek jarasqandaı. Qaı ról, qaı keıipker bolmasyn, shynaıy somdap, kórermendi birden baýraıtyn, este qalatyn. Aıttyq qoı, qaıran da qaıran Ánýardy teatrǵa alǵash kelgen shaǵynan bastap, baqıǵa ozǵanǵa deıin bilýshi edik dep. Árıne bul aralyqta jeke ózi jóninde de, ol qatysqan spektaklder týraly da jýrnalda san ret jazyldy. Belgili teatr synshylary B.Qundaqbaev, Á.Syǵaıdyń qalamyna aldymen Ánýar iligetin. «Áı, shirkin, nesin aıtasyń, talant qoı, keskin qandaı, kelbet qandaı, oı-túsinik, paıym qandaı, qaı jaǵynan da kesek, iri» deıtin ekeýi de. Ánýar haqynda ózge de basylym betterinde az aıtylmaıtyn. Ásirese klassık jazýshy Dýlat Isabekovtiń povesi boıynsha túsirilgen «Gaýhartas» fılmi ekranǵa shyqqan kezdegi áspetti aıtsaıshy. Ǵaryshqa bir-aq shyǵarmady ma? Solaı!
Ashyq aıtqanymyzdy qudaı keshirer, ókinishke qaraı, ájeptáýir ataǵy bar sahna sańlaqtarynyń bári birdeı oqyp-toqı bermeıtinin keshe de, búgin de kórip, bilip, baıqap júretinimiz jalǵan emes. О́z basym eger birdeńe bilsem, bizdiń redaksııaǵa kelip júretin Ánýar áste de olaı emes sııaqty edi. Sondyqtan bolar negizgi mamandyǵy akter, belgili synshy, professor, estet jazýshy Áshirbek Syǵaıdyń ony únemi janyna ertip, toı-tomalaqtaryna shaqyryp, qasynan qaldyrmaı júretini. Qym-qýyt ókinish-nalanyń qaıbiri este turady, alaıda bul fánıden kim-kimge de jaqsylyq oılaýmen ótken sol Áshirbektiń baldaqpen júretin halge jetken Ánýarǵa qalaı jany ashyp, shyr-pyr bolǵany endi, Qaısar Álimniń «Egemen Qazaqstanda» jaryq kórgen «Saǵynsańdar meni, teatrǵa bararsyńdar...» degen (27.03.18) essesin oqyǵan soń oıǵa oralady-aý, qaıtersiń. Qaısarǵa bárekeldi! Gazetke myń alǵys!
Qaısar Álimniń aıtýynsha, Ánýar Boranbaevtyń baqılyq bolǵanyna jıyrma jylǵa taıapty... Ánýardyń eli elgezek eken. Týǵan jerindegi orta mektepke atyn berip, aldyna eskertkishin qoıypty... Arqalyq qalasynda akterdiń kınoteatry bar eken. Qalyń jurtshylyq, radıo, televıdenıe, aqparat quraldary Ánýar jaıly jıi áńgimelep, bir sát te umytpaıdy eken. Ánýardyń kózin kórip, ónerin tamashalaǵan pende retinde bular úshin rahmet deımiz. El-jurt ekensińder, órkenderiń óse bersin. Qaı nárse de nusqaý-buıryq, naýqanshylyq emes, halyqtyń ystyq yqylas-peıilimen júzege asqanǵa ne jetsin. Qaısar Álimniń essesinen osyndaı túıin ańǵaryldy. Al, meniń esime...
Ol da búkil ǵumyry Áýezov atyndaǵy teatrda ótken Qazaqstannyń halyq ártisi, konservatorııany Áshirbek Syǵaımen bir kýrsta oqyp bitirgen jan dosy, asa daryndy, belgili akter Áshiráli Kenjeev túsip otyr eriksiz. Qarapaıym, elgezek, alǵyr, ótkir, daryndy, qarymdy, «Halyq ártisinen» basqa da ataq-marapattary az emes, elý jastan sál asqanda o dúnıelik bolǵan qaıran Áshiráli! Ekeýmiz bir topyraq, bir aýyl, ıaǵnı Saryaǵashqa úsh ret qosylyp, bıyl taǵy da qaıta bólinetini resmı jarııa etilgen Keles aýdanynan edik. Áne, sol Áshiráliniń atynda áli kúnge shekti jartymdy dáneńe joq. Burynǵy Keles aýdanynyń ortalyǵy – Abaı aýylyndaǵy Mádenıet úıine esimi beriledi degeli on jyldan asty, sen salar da men salardyń áserinen shý da jipteı sozylýda (dál búgin berilmese, keshe solaı bolatyn).
Bir Áshiráli Kenjeev emes, buryn-sońdy Keles aýdanynan shyqqan tulǵalar az emes, barshylyq, shúkir. Medısına salasynan tuńǵysh ǵylym doktory, professor, Otan soǵysynyń ardageri Ámir Aldanazarov, Shyǵys tilderinen ǵylym doktory, professor, jazýshy, Taldyqorǵandaǵy ýnıversıtettiń alǵashqy rektory, Oqý mınıstriniń orynbasary, QazUÝ-de prorektor bolǵan Lenınshil Rústemov, jazýshy-ǵalym, professor Nemat Kelimbetov, Semeı, Taraz qalalarynda rektor, Almaty tehnologııa ýnıversıtetinde dekan bolǵan professor Bolat Tólegenov, Kelesten túlep ushqan tuńǵysh kásibı músinshi Rysbek Ahmetov – búginde barlyǵy marqum. Lenınshil men Bolat atamekendegi jer qoınynda, qalǵandary Almatynyń Keńsaıynda máńgi uıqyda. Eshbiriniń atynda este saqtarlyq eshteńe joq. Nemat Kelimbetovtiń atynda oqý kabıneti, turǵan úıindegi eskertkish-taqta, Rysbek Ahmetov atyndaǵy týǵan qyzy Elmıra óz kúshimen ashqan memorıaldy mýzeı-úı demese. Olar az, árıne. Bul jerde áńgime bireý-mireýdi jazǵyrý, kinálaý, kústánalaý, biri kelip, biri ketip jatatyn basshylar, ne ishkenge máz, jegenge toq pysyqaılarda emes, azamattyq ar-namys, el-jurttyq qasıet, paryz, kórgendik, bilgendikte bop tur, aǵaıyn. Bir táýbe, bir ókinish syryn qaperde ustaý jón.
Zákir ASABAEV,
Saryaǵash aýdanynyń qurmetti azamaty