№16 syn-qater

Halyqaralyq deńgeıdegi mamandardyń ótkir jetispeýshiligi men naryqtyq jaǵdaılarǵa saıma-saı emes bilim berý júıesi Ekonomıkada bolyp jatqan kúrdeli úderister, óndiristiń jetkilikti emes deńgeıdegi qaıtarymy, ásirese, dástúrli túrde áleýmettik sala dep atalatyn baǵyttarda kúrdeli ahýal qalyptastyrdy. Osy jyly, aıtarlyqtaı qarjylyq qıyndyqtarǵa qaramastan, bizge bilim berýdiń memlekettik mekemeleri jelisin saqtap qalý múmkin boldy. Atalǵan saladaǵy ahýal asa kúrdeli kúıinde qalyp otyr. Bilim jáne ǵylym qyzmetkerleri jumystaryn uıymdastyrýdyń qanaǵat­tanǵysyzdyǵy, materıaldyq jáne áleýmettik-turmystyq qamtamasyz etýdiń jetkiliksizdigi saldarynan olar ózderiniń jumys oryndaryn tastap ketýde. Kez kelgen qoǵam úshin bul – apatty jaǵdaı. Osy úderisti toqtatý úshin bizge jedel túrde bilim berý júıesiniń jalpymemlekettik negizgi qaǵıdattaryn qalyp­tas­tyrý máselesin aıqyndaý kerek.

Nursultan NAZARBAEV. Qazaqstan Respýblıkasy Táýelsizdiginiń birinshi jyldyǵyna arnalǵan saltanatty jınalysta sóılegen sózinen.

Almaty qalasy, 1992 jylǵy 16 jeltoqsan.

Qalyptasqan áleýmettik-ekonomıkalyq daǵdarys pen qurylymdyq ekonomıkalyq reformalardy júrgizý bilim berý júıesi men otandyq kadrlardy daıyndaýǵa da oń yqpalyn tıgizdi. Táýelsizdiktiń alǵashqy jyldarynda Qazaqstan eldi halyqaralyq arenada ilgeri jyljytýǵa jáne álemdik standarttarǵa sáıkes keletin ekonomıkany, qarjyny, saıasatty, mádenıet pen memlekettiń tolyqqandy qyzmeti úshin ómirlik mańyzy bar basqa da baǵyttardaǵy reformalardy júzege asyrýǵa qabiletti mamandardy ótkir qajetsindi. 90-shy jyldar men 2000-shy jyldardyń basyndaǵy turǵyndardyń mıgrasııasy, onyń ishinde joǵary bilikti kadrlardyń shet elderge kóptep ketýi olardy tez almastyrýmen jáne halyqaralyq deńgeıdegi jańa mamandardy daıyndaýmen baılanysty el aldyna kúrdeli problemalar qoıdy. Táýelsizdiktiń 20 jylynda jeke adamdardyń, qoǵam men memlekettiń suranysyn qanaǵattandyrýǵa, adam resýrsy daıyndyǵy sapasyn joǵarylatýǵa baǵyttalǵan birqatar progressıvti qurylymdyq reformalar júrgizilip, nátıjesinde bilim berýdiń jańa júıesi qalyptastyryldy. Sońǵy 10 jylda bilim berý júıesin qarjylandyrý 7,5 esege ósti. Eger 2001 jyly bilimge arnalǵan bıýdjet shyǵyndarynyń úlesi IJО́-niń 3,2 paıyzyn nemese 103,1 mlrd. teńgeni qurasa, 2007 jyly 480,7 mlrd. teńge nemese IJО́-niń 3,7 paıyzy boldy. Al ústimizdegi jyly ol 898,8 mlrd. teńgege nemese IJО́-niń 4,2 paıyzyna jetti. Osylaısha, 2011 jyly bilim berýge arnalǵan memlekettik ınvestısııalar 2001 jylmen salystyrǵanda 8,7 esedeı artty. Qazaqstan 2009 jyly Adam damýy ındeksi (ADI) boıynsha alǵash ret ADI-i joǵary deńgeıli elder qataryna endi (82 oryn). Al 2010 jyldyń ózinde bul kórsetkish birden 16 pýnktke jaqsaryp, Qazaqstannyń 66-shy orynǵa ornyǵýyna múmkindik berdi. Halyqaralyq deńgeıdegi otandyq kadrlardy daıyndaý boıynsha oń qadamdardyń biri halyqaralyq «Bolashaq» stıpendııasyn taǵa­ıyn­daý boldy. Barlyǵy 1993-2010 jyldar aralyǵynda 7 myńnan astam adam  atalǵan baǵdarlamanyń stıpendıanttary atandy. 2010 jyly Qa­zaq­stan Respýblıkasynyń Bilim berýdi damytýdyń 2010-2020 jyl­dar­ǵa arnalǵan úshinshi memlekettik baǵdarlamasy qabyldansa, ol bilim berýdiń mektepke deıingiden bastap joǵary bilimge deıingi barlyq deńgeıin túbegeıli modernızasııalaýǵa baǵyttaldy. Búginde Qazaqstan Eýropa bilim berý keńistiginiń (Bolon úderisi) tolyqqandy músheligine ótken Ortalyq Azııadaǵy tuńǵysh memleket bolyp tabylady. Joǵary bilim berý qaıta qurylymdalyp, kadrlardy daıyndaýdyń úsh satyly modeli (bakalavrıat-magıstratýra- Rh.D doktorantýra) engizildi. Astanada Nazarbaev ýnıversıtetiniń ashylýy men oqytýdyń halyqaralyq júıesi boıynsha otandyq mamandardy daıyndaý eldiń túrli irgeli baǵyttary boıynsha ulttyń bolashaq ıntellek­týal­dyq elıtasyn qalyptastyrýdyń naqty qadamy bolady.