Astanada TMD-ǵa qatysýshy elderdiń shyǵarmashylyq jáne ǵylymı zııaly qaýymynyń HIII forýmy bastaldy.
Atalǵan forým 2006 jyldan bastap ótkizilip kele jatqan TMD-daǵy iri gýmanıtarlyq is-shara bolyp sanalady. Buǵan deıin Máskeý, Mınsk, Ashhabad, Bishkek syndy astanalarda bas qosqan zııaly qaýym ókilderi osy forýmǵa qatysý úshin Qazaqstan elordasyna úshinshi márte jınalyp otyr. Ulttyq mýzeı tórinde shymyldyǵyn túrgen ıgi sharaǵa Armenııa, Ázerbaıjan, Belarýs, Qyrǵyzstan, Moldova, Tájikstan, Túrikmenstan, О́zbekstan men Reseıden 200-den asa delegat keldi. «TMD-daǵy dıalog – HHI ǵasyrdaǵy gýmanıtarlyq yntymaqtastyqtyń keleshegi» atty taqyryptaǵy keleli jıyndy Memlekettik hatshy Gúlshara Ábdiqalyqova ashyp, Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń forýmǵa qatysýshylarǵa arnalǵan quttyqtaý sózin oqyp berdi.
Elbasy quttyqtaýynda TMD-daǵy Mádenıet jyly aıasynda ótip jatqan bul forým HI Astana ekonomıkalyq forýmynda kóterilgen ǵalamdyq máselelermen jáne búkilálemdik úrdistermen, sondaı-aq sanany jetildirý baǵdarlamasynyń mindetterimen tyǵyz baılanysty ekeni aıtylǵan. «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasyn iske qosa otyryp, básekelik qabiletti, pragmatızmdi, ulttyq biregeılikti saqtaýdy, bilimniń saltanat qurýyn, evolıýsııalyq damýdy jáne sananyń ashyqtyǵyn qazaqstandyq ultty damytýdyń negizgi basymdyqtary retinde belgilegenimiz atap ótilgen. Jahandyq álemdegi jaǵdaıda bul ámbebap qundylyqtar halyqtyń árqaısysyna jaqyn jáne uǵynyqty.
Forýmǵa, sondaı-aq Halyqaralyq gýmanıtarlyq yntymaqtastyq qory (HGYQ) basqarmasynyń tóraǵasy, Ázerbaıjan Respýblıkasynyń Reseı Federasııasyndaǵy Tótenshe jáne ókiletti elshisi P.Bıýlbıýl ogly, HGYQ basqarmasynyń teń tóraǵasy, Reseı Prezıdentiniń halyqaralyq mádenı yntymaqtastyq jónindegi arnaýly ókili M.Shvydkoı, elimizdiń Mádenıet jáne sport mınıstri A.Muhamedıuly, sonymen birge dostastyq elderiniń delegattary, qoǵam qaıratkerleri, ǵylym, mádenıet, bilim ókilderi qatysty.
Astana tórinde ótip jatqan alqaly basqosýdyń jemisti aıaqtalýyna Reseı Federasııasynyń Prezıdenti Vladımır Pýtın de tilektes ekendigin bildirip, quttyqtaý hatyn joldaǵan. Ony Reseı Prezıdentiniń halyqaralyq mádenı yntymaqtastyq jónindegi arnaýly ókili M.Shvydkoı oqyp berdi. Quttyqtaý hatta «Astana qalasynda bastaý alǵan TMD-ǵa múshe memleketterdiń HIII ǵylymı-shyǵarmashylyq ıntellıgensııasynyń forýmy kóterip otyrǵan máseleler dostastyq elderindegi ıntegrasııalyq úderisterdi damytýǵa qyzmet etedi. Forým jyldar boıy Táýelsiz memleketter dostastyǵy sheńberinde ótkiziletin gýmanıtarlyq taqyryptaǵy mańyzdy sharalardyń birine aınaldy. Ol ǵylym, mádenıet, óner jáne bilim salasynyń ókilderi, jýrnalıster men pýblısıster arasynda beıresmı, qyzyqty qarym-qatynas ornatýǵa úlken múmkindikter bere otyryp, óziniń suranysqa ıe ekendigin jáne barynsha tıimdiligin tolyq dáleldedi» delingen.
Forýmnyń ashylý saltanatynda sóz alǵan Mádenıet jáne sport mınıstri A.Muhamedıuly da jıynnyń mańyzdylyǵyna erekshe toqtaldy. Mınıstr atap ótkendeı, forýmǵa qatysýshylar eki kún boıy «Astana: mádenıet ınstıtýttarynyń qurylýy men damýynyń tabysty tájirıbesi», «TMD-daǵy Mádenıet jyly: damýdaǵy yntymaqtastyq», «Bilim berýdi gýmanızasııalaý: tarıhy jáne bolashaǵy» jáne «Bolashaqtyń urpaǵy: sabaqtastyq jáne ınnovasııalar» atty suhbat alańdarynda ózara kásibı qarym-qatynastyń ártúrli qyrlaryn, atap aıtqanda, mádenıetaralyq dıalogty qalyptastyrý, bilim berýdi izgilendirý, jastarmen jumys júrgizýdegi sabaqtastyq pen ınnovasııalar sııaqty máselelerdi talqylamaq.
Shyn máninde, Astananyń 20 jyldyǵymen qatar kelgen bul forým ár jyldary elordamyzdyń saıası jáne mádenı ómirindegi jetistikterimen sabaqtasyp keledi. Qala ómirinde oryn alǵan tarıhı ózgeristerdiń qııalǵa qanat bitiretini sózsiz. Jańa elordamyzdy salýǵa baǵyttalǵan kúsh-qýat búkil eldiń damýyna, onyń ishinde shyǵarmashylyq jáne ǵylymı zııaly qaýym ókilderiniń damýyna serpin berdi. Osy turǵydan alǵanda forýmdaǵy talqylaý taqyryptarynyń biri qazaq astanasynyń 20 jyldyǵyna jáne elordanyń mádenı ınstıtýttarynyń qalyptasýy men damýynyń tájirıbesine arnaldy.
Joǵaryda aıtyp ótkenimizdeı, bıylǵy forýmǵa ózek bolǵan taqyryp «TMD-daǵy dıalog – HHI ǵasyrdaǵy gýmanıtarlyq yntymaqtastyqtyń keleshegi» dep atalǵan. Osy taqyryp aınalasynda óristegen áńgime bolashaq yntymaqtastyq negizinde josparlar quryp, qazirgi ahýal jáne keleshektegi basym baǵyttar men jumys túrlerin anyqtaýdy kózdedi. Sondaı-aq plenarlyq otyrystarda jáne salalyq seksııalarda da ǵylym, bilim berý jáne óner qaıratkerleri ózara kásibı árekettestiktiń ártúrli qyrlaryn talqylady.
Bastysy, TMD-daǵy Mádenıet jylyna baılanysty mádenı yntymaqtastyqtyń ártúrli qyry delegattardyń erekshe nazarynda boldy.
Forým aıasynda «Dostastyq juldyzdary» TMD-nyń basty memleketaralyq syılyǵynyń laýreattaryn marapattaý saltanaty ótti. «Dostastyq juldyzdary» syılyǵyn 2009 jyly TMD-ǵa qatysýshy memleketterdiń gýmanıtarlyq yntymaqtastyǵynyń memleketaralyq qory taǵaıyndaǵan. Bul TMD memleketteriniń ókilderine, álemdik jetistikter dárejesine saı keletin, TMD-ǵa qatysýshy elderdiń árqaısysynyń jáne jalpy dostastyqtyń damýyna yqpal etetin gýmanıtarlyq qyzmet salasyndaǵy eń mańyzdy jetistikteri úshin jyl saıyn taǵaıyndalatynyn aıta ketken jón. Bıyl jalpy somasy 2 mln rýbl mólsherindegi syılyqqa 8 elden 11 úmitker usynyldy.
«Dostastyq juldyzdary» memleketaralyq syılyǵyn taǵaıyndaý jónindegi keńestiń sheshimimen bıyl ázerbaıjan fılology Nargız Pashaeva, belarýstyq bıatlonshy Darıa Domrachaeva, qazaqstandyq skrıpkashy Aıman Musaqojaeva, qyrǵyz ádebıettanýshysy Ábdildajan Aqmatalıev, moldovalyq fızık Ion Bostan, reseılik mýzykant Iýrıı Bashmet, armıan kompozıtory Stepan Shakaıan jáne tájik aqyny Nızom Kasım laýreat atandy.
Forým barysynda elimizdiń Memlekettik hatshysy G.Ábdiqalyqova bastap, bir top zııaly qaýym ókilderi TMD elderiniń gýmanıtarlyq saladaǵy birlesken jumystaryna arnalǵan kórmeni aralady.
Aıta keteıik, forým TMD-ǵa qatysýshy memleketterdiń Memleketaralyq gýmanıtarlyq yntymaqtastyq qory (MGYQ), Qazaqstan Respýblıkasynyń Mádenıet jáne sport mınıstrliginiń jáne Qazaq ǵylymı-zertteý ınstıtýtynyń (QazǴZMI) qoldaýymen ótti.
Mıras ASAN,
Sýretke túsirgen Orynbaı BALMURAT
«Egemen Qazaqstan»