Ata Zań – memlekettik bıliktiń qaınar kózi. Qazaqstan jańa Konstıtýsııa qabyldaý arqyly jańa dáýirge qadam basty. Konstıtýsııany qabyldaý kezinde júrgizilgen referendým egemendi elimizdiń derbestigi men saıası turaqtylyǵyn sıpattaǵan birden-bir tarıhı oqıǵa boldy.
Júzdegen jyldar boıy qalyptasqan adamzat balasynyń jalpy qundylyqtary qamtylǵan Konstıtýsııamyz – bereke-birligimizdiń, áleýetti memleket qurýymyzdyń aıǵaǵy. Sondaı-aq Konstıtýsııa kúnin ulyq mereke retinde atap ótýimiz eldigimizdiń aıqyn kórinisi.
Birqatar qıyndyqtardy eńserip, biz búgingi tańda myzǵymas memleket pen aıbary asqan qýatty ultqa, tabysty elge aınaldyq. Qazirgi tańda ortaq shańyraǵymyzdyń shekarasyn shegendep, irgemizdi myzǵymastaı etip bekittik. Ǵasyrlar bederinde taǵdyr toǵystyrǵan, tarıh tabystyrǵan túrli etnos ókilderi Konstıtýsııa qaǵıdattary tóńiregine toptasyp, eldik degen asyl qundylyqty dáriptep, bir el, bir halyq bolyp biriktik. Eýrazııanyń júregine ornalasqan elordamyz álemge dúnıejúzilik rýhanııattyń ordasy retinde tanyldy.
Árbir azamaty emin-erkin sezinetin, jaıdary ómir súretin, tatýlyǵy jarasqan Qazaqstan halqynyń qarymdy isteri búginde álem jurtshylyǵy úshin úlgi-ónegege aınaldy. Munyń ózi bizdiń Ata Zańymyzda búkil adamzattyq qundylyqtar men órkenıettik ıgilikterdiń barlyǵy qamtylǵanyn dáleldeıdi.
Konstıtýsııa Qazaqstan Respýblıkasyn demokratııalyq memleket dep jarııalaıdy. Onyń demokratııalylyǵy, eń aldymen, memleket ishinde halyq bıligin qamtamasyz etýinen kórinedi. Ata Zańnyń 3-babynyń 1-tarmaǵynda memlekettik bıliktiń birden-bir bastaýy – halyq delingen. Bul konstıtýsııalyq norma Qazaqstannyń halyqtyq memleket ekendigin bildiredi.
Kez kelgen memlekettiń, eldiń táýelsizdigin, demokratııalyq qundylyqtaryn aıqyndaıtyn negizgi qujaty – Konstıtýsııa. Onda memlekettiń barlyq qurylymdarynyń, jeke azamattardyń, etnostardyń, áleýmettik toptardyń maqsattary, mindetteri, quqyqtary kórsetiledi. Konstıtýsııa – myzǵymas memleketimizdiń temirqazyǵy, birligi men yntymaǵy jarasqan eldigimizdiń buljymas baǵdary, kemel keleshegimizdiń kepili. Ata Zań bizdiń búkil jarqyn isterimizdiń qaınar bastaýyna aınaldy. Konstıtýsııamyzda adamdardyń tabıǵı quqyqtary men bostandyqtary, bılik ınstıtýttaryn demokratııalyq jolmen qalyptastyrý jáne damytý, Qazaqstanda azamattyq qoǵam qurý týraly dúnıe júzi tanyǵan progressıvti ıdeıalar bekitildi.
Konstıtýsııamyzda aıtylǵandaı, elimizdiń eń basty qazynasy – adam, onyń quqyǵy men bostandyqtary bolyp tabylady. Atalǵan qujat ulan-ǵaıyr elimizde birligimiz jarasyp, «bir jeńnen qol, bir jaǵadan bas shyǵaryp», tatý-tátti ómir súrýimizdiń kepildigi men aıqyn nyshany bolyp tabylady.
Ata Zańymyzdyń talaptaryn buljytpaı oryndaýdyń nátıjesinde Otanymyzdyń birligi nyǵaıyp, elimizde turaqtylyq pen tatýlyq ornyqty. Jańa Konstıtýsııa qabyldaý arqyly Qazaqstan damýdyń dańǵyl jolyna tústi.
Qazaqstan Respýblıkasy ózin demokratııalyq, zaıyrly, quqyqtyq jáne áleýmettik memleket retinde ornyqtyrdy. Onyń eń qymbat qazynasy – adam jáne adamnyń ómiri, quqyqtary men bostandyqtary dep aıqyndaldy. Al Konstıtýsııany qurmetteý jáne saqtaý arqyly jáne onyń tarıhy men mańyzyn bilýimizben ǵana biz óz elimizdi, Otanymyzdy, tarıhymyzdy, qundylyqtarymyzdy qurmetteımiz jáne elimizdiń damýyna, qoǵamdyq kelisimge, beıbitshilik pen tynyshtyqqa qol jetkize alamyz. О́ıtkeni bizdiń Ata Zańymyz – Qazaqstan halqynyń sanaly tańdaýy, órkendi damýymyzdyń kepili.
Osylaısha memleketimizdiń Ata Zańy halqymyzdyń táýelsiz el bolýdy armandaǵan múddesin zań tilinde aıshyqtaǵan, álemge Qazaqstan degen memleket bar ekenin pash etken quqyqtyq qujat bolyp tabylady. Osy Konstıtýsııamen elimizdiń memlekettik tuǵyry nyǵaıdy, onyń basqarý tetigi bir júıege keldi.
Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev óziniń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» atty maqalasynyń qorytyndy bóliminde: «Eki dáýir túıisken óliara shaqta Qazaqstanǵa túbegeıli jańǵyrý jáne jańa ıdeıalar arqyly bolashaǵyn baıandy ete túsýdiń teńdessiz tarıhı múmkindigi berilip otyr. Men barsha qazaqstandyqtar, ásirese jas urpaq jańǵyrý jónindegi osynaý usynystardyń mańyzyn tereń túsinedi dep senemin», dep keleshekke kemel oımen ún tastaıdy.
Ata Zańymyzdyń ómirsheńdigi, demokratııalyq tabıǵaty týraly qazaqstandyqtar da, shetel azamattary da jıi jyly lebizder aıtyp, bolashaǵymyzǵa zor senim bildirip keledi. Ony búgingi bıigimizden baǵalasaq, qazaqstandyqtardyń onyń negizgi túıinderine tynyshtyqtyń, kúndelikti berekeli ómir aǵysynyń bas kepili retinde qurmetpen qaraıtyny eshbir kúmán týǵyzbaıdy.
Konstıtýsııa óziniń normalary men prınsıpteriniń kómegimen ǵana emes, bekitilgen ıdeıalary arqyly da qoǵam men memleketti órkenıetti elderdiń qataryna jeteleıdi. Sondyqtan qazirgi kezde basty mindet – jeke tulǵalardyń, qoǵamdyq uıymdardyń jáne memlekettik organdardyń Respýblıka Konstıtýsııasyna degen dástúrli qurmetin damytý. Eger biz osy mindetti oryndasaq, aldyńǵy qatarly Qazaqstan memleketiniń qalyptasqany. Eń aldymen, árkim Qazaqstan Respýblıkasynyń Konstıtýsııasyn jáne zańdaryn saqtaýǵa, basqa adamdardyń quqyqtaryn, bostandyqtaryn, abyroıy men qadir-qasıetin qurmetteýge mindetti.
Osy turǵydaǵy oıymyzdy Elbasynyń sózimen aıaqtasaq: «Konstıtýsııany qatań ustaný – bul memlekettiliktiń tabysty damýynyń jáne qoǵamdaǵy azamattyq kelisimniń negizi. Ol boıynsha ómir súrý – bul demokratııanyń eń joǵarǵy mektebi. Bul mektepten barlyǵymyz ótýge tıispiz. Bizdiń mindet
– Konstıtýsııaǵa asa uqyptylyqpen qaraý. О́zimizdiń elimizdi, ózimizdiń tarıhymyzdy, ózimizdiń jetistikterimizdi qalaı qurmettesek, ony da solaı aıalaýymyz kerek. Konstıtýsııany syılaı bilmesek, onyń talaptaryn múltiksiz oryndaı almasaq, onda qoǵamdyq kelisimge, tártipke, beıbitshilikke jáne tynyshtyqqa jetý múmkin bolmaıdy, ıaǵnı mundaı jaǵdaıda Otannyń yrys-berekeli bolashaǵy týraly aıtýdyń da qajeti joq».
Qorytyndylaı kele, barlyq qazaqstandyqtardy 30 tamyz – Konstıtýsııa kúnimen quttyqtaı otyryp, árbir shańyraqqa shyraıly shattyq, baq-bereke, qazynaly qýanysh, yrys pen yntymaq tileımin! Árqashan bolashaǵymyz baıandy, keleshegimiz kemel ári elimiz eńseli, jastarymyz kósheli bolsyn!
Asqar MUSTABEKOV,
polkovnık, Qazaqstan Qarýly Kúshteri Radıoelektronıka jáne baılanys áskerı-ınjenerlik ınstıtýtynyń bastyǵy