Eki myń jyldan astam ýaqyt boıy saltanat quryp kele jatqan tarıhı Taraz búginde jańasha baǵytta damyp, sony sıpatta túrlenip keledi. Ýaqyt ótken saıyn kóne shaharda qurylys qarqyndy damyp, oblys ortalyǵynyń áleýmettik jáne ekonomıkalyq áleýeti artýda. О́tken aptada ǵana Taraz qalasynda «Qala kúni» merekesine oraı jıyrma birdeı nysan ashylyp, el ıgiligine paıdalanýǵa berildi.
Áýeli Jambyl oblysy ákimdiginiń aldynda Jambyl Jabaev eskertkishiniń ashylý saltanaty ótti. Elbasynyń «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy aıasynda uıymdastyrylǵan sharaǵa oblys ákimi Asqar Myrzahmetov bastaǵan oblys jáne qala basshylyǵy, sonymen qatar qoǵamdyq keńes músheleri men qala turǵyndary qatysty. Dańqty jyraý eskertkishiniń oblystyq ákimdik aldynan boı kóterýi óńir tarıhynda aıtarlyqtaı oqıǵa boldy. Sonymen qatar bul nysan qazaq halqynyń kenen ónerin, qudiretti qara sózin aıǵaqtap turǵandaı áser etedi. Jambyl Jabaev eskertkishiniń ashylý saltanatyna qala turǵyndary men qonaqtary da kóptep jınalyp, qala kúni aıasynda ótken sharany tamashalady. Budan bylaı Abaı dańǵylynyń boıynda uly aqyn Jambyldyń rýhy asqaqtap, bolmysy bıiktep tura bermek. Al atalǵan eskertkishtiń bıiktigi 4 metr bolsa, salmaǵy 1,5 tonna.
О́z kezeginde Taraz qalasynda «Temirjol vokzaly alleıasynyń» ashylýy da aıtarlyqtaı oqıǵa deýge bolady. Alleıada eki myń jyldan astam tarıhy bar kóne Taraz shaharynyń tarıhyn baıandaıtyn stella ornatylyp, oǵan «Táńir» degen sóz jazylypty. Sonymen qatar munda jyr alyby Jambyl Jabaevtyń dombyrasy, kúı sheberi Yqylas Dúkenulynyń qobyzy beınelengen. Al bul jerge neshe myńjyldyqtardan syr shertetin Taraz topyraǵynan da talaı tulǵalardyń shyqqanyn bildiretin qaýyrsynnyń ornatylýy keler urpaq úshin úlken ónege bolatyny anyq. Atalǵan skverde «Kóne Taraz» stellasy qoıylyp, aınalasy abattandyryldy. Stellaǵa Taraz, Áýlıeata, Jambyl, Talas sııaqty Taraz qalasynyń burynǵy tórt ataýy jazylyp, qobyz, dombyra, dáýit, balbal tas syndy tarıhı kezeńderdi beıneleıtin ulttyq qundylyqtar ornatyldy. Nysandy «Aııa servıs» JShS-niń 30,0 mıllıon teńge jeke qarajaty esebinen Taraz qalasy turǵyndaryna «Týǵan jerge taǵzym» jobasy aıasynda tartý etildi.
Taraz qalasy kúnine oraı Jambyl Jabaev eskertkishi mańyndaǵy alańsha men ortalyq «Dostyq» alańynda ásem, sazdy sýburqaqtar ashyldy. Jambyl Jabaev eskertkishi mańyndaǵy sýburqaq jobasyn tolyqtaı «Atameken-Energy» JShS qytaılyq áriptesteriniń syzbasy negizinde iske asyrǵan. Tórt qatardan turatyn eki sýburqaqtyń árqaısysynda úsh tútik bar. Eger sýburqaq qarqynyn joǵarylatsa, bıikke kóterilgen sý áýede túıisip, halqymyzdyń aýyzbirshiligin aıǵaqtaıdy. Osy arqyly jobalaýshylar ulttyq qundylyǵymyzdy kórsete bilgen. Jambyl oblysy ákimdiginiń málimetinshe, joba «Jasyl El-Taraz» jaýapkershiligi shekteýli seriktestiginiń tapsyrysy boıynsha jasalǵan. Sýburqaqtardyń ereksheligi áýenmen sý shashatyndyǵynda bolyp tur.
Bul kúni qala kóleminde el ıgiligine berilgen nysandar qatarynda Jeltoqsan kóshesiniń boıynda ashylǵan «Jeltoqsan tolqyny» sýburqaǵyn jáne respýblıka boıynsha eń uzyn 3 kaskadtan turatyn 220 metrlik «Táýelsizdik tolqyny» atty túrli-tústi sýburqaǵyn aıtýǵa bolady. Geızerden bastalǵan alǵashqy tolqyn 86 degen monýmentaldy maftan bastalady. Burqaqtyń boıyna Táýelsizdigimizdiń sımvoly bolyp sanalatyn barlyǵy 14 dana barys, qyran qus, pyraq músinderi ornatylǵan.
Sonymen qatar 120 pavlovnııa aǵashy otyrǵyzylyp, 22 jaryq shamdary, kún sáýlesinen qýat alatyn 4 dana batareıa, 10 dana smart oryndyqtaryna ınternet jelisine qosylatyn qurylǵylar (wi-fi), 48 oryndyq pen qoqys tastaıtyn jáshikter ornatylǵan. Jalpy jobanyń eskızi «Spektr Energi Group» JShS tarapynan ázirlengen. Eni 20 metr, uzyndyǵy 240 metr bolatyn alleıanyń aýmaǵy 0,5 gektar. Al quny 284 mıllıon teńgeni quraıdy. Sáýlet ónerine tán erekshelikti saqtaı otyryp salynǵan sýburqaqtyń ashylý saltanatyna da tarazdyqtar kóptep jınaldy. Kópshilik tolqyndar sýburqaqtyń sońyna jetip, keri qaıtqanda Táýelsizdiktiń aıshyǵy kún men búrkitti beıneleıtin beınesine aınalyp, odan ári egemendikke ulasatyn ereksheligin tamashalady.
Jýyrda ǵana Jambyl oblysynyń ákimi Asqar Myrzahmetovtiń bastamasymen Taraz qalasynyń ortalyǵyndaǵy Qaırat Rysqulbekov saıabaǵy men onyń ishindegi batyrdyń eskertkishin qaıta jańǵyrtýdan ótkizý jumysy bastalǵan bolatyn. Az ǵana ýaqyttyń ishinde bul saıabaq adam tanymastaı ózgerip, jańasha sıpat aldy. Qala kúni merekesi qarsańynda Halyq qaharmany Qaırat Rysqulbekov atyndaǵy saıabaq el ıgiligine berildi. Bul kúni birtýar perzentiniń rýhymen qaıta qaýyshqan kópshilik saıabaqqa kóptep jınaldy. Kezinde shahıt ketken batyrdyń rýhyna taǵzym etip, qaharmannyń qaıta jańǵyrtylǵan eskertkishine gúl shoqtaryn qoıdy.
Saıabaqtyń jalpy aýmaǵy alty jarym gektardy quraıdy. Jalpy smetalyq quny 403,9 mıllıon teńgeni quraıtyn saıabaqtyń eskızdik jobasyn «Tabys joba» jaýapkershiligi shekteýli seriktestigi ázirlegen.
Atalǵan saıabaq ishinen «Jeltoqsan-86» ortalyǵy, «Táýelsizdik ushqyny» alleıasy, qaıta jańǵyrtýdan ótken «Ardagerler úıi», «Ǵıbrat» ortalyǵy jáne «Shahmat» alańy ashylyp, el ıgiligine berildi.
Erlik eshqashan umytylmaıdy. Urpaqtar sanasynda estelik bolyp jańǵyryp tura beredi. Búgin qala kúni merekesi aıasynda «Jeńis» saıabaǵynda tarıhı erlik dáripteldi. Atap aıtsaq, Aýǵan soǵysy ardagerlerine arnalǵan eskertkish ashylyp, kópshilik osy bir ıgi bastamaǵa kýá boldy. Eskertkishtiń ashylý saltanatyna Halyq qaharmany, Aýǵan soǵysynyń ardageri, Parlament Májilisiniń depýtaty Baqytjan Ertaev pen Aýǵan soǵysynyń ardageri, Parlament Májilisiniń depýtaty, «Qazaqstan ardagerleri» qaýymdastyǵynyń tóraǵasy Baqytbek Smaǵul arnaıy qatysyp, nysannyń lentasyn qıdy. Budan keıin sóz alyp, ótken kúnniń orny tolmas ókinishin shejireledi. Kezinde Aýǵanstan jerindegi áskerı is-qımyldarǵa Jambyl oblysynan 2236 jaýynger qatysyp, áskerı qaqtyǵystar kezinde 71 jas azamattyń qaza tapqanyn, bul árqashan orny tolmas ókinish ekenin jetkizdi. Sonymen qatar búgin «Jeńis» saıabaǵynda Chernobyl atom elektr stansasyndaǵy apatty zalalsyzdandyrýǵa qatysýshylarǵa arnalǵan eskertkish ashyldy. Saltanatty sharaǵa Qazaqstan Respýblıkasy Chernobyl ardagerleri jáne múgedekteri qoǵamdyq birlestikteriniń úılestirý keńesi fılıalynyń tóraǵasy Baqytjan Áshirbaev pen Jambyl oblystyq Chernobyl odaǵy qoǵamdyq birlestiginiń múshesi Vladımır Horoshın qatysty. Aıta keteıik, ǵalamdyq iri jarylystyń zardabyn joıýǵa qatysqan qazaqstandyqtardyń 1200-i Jambyl oblysynan edi.
Osy «Jeńis» saıabaǵynyń ishinde tyl eńbekkerlerine arnalǵan eskertkishtiń de ashylý saltanaty boldy.
Kóp jyldan beri «Úshbulaq» kanalynyń jaǵalaýy qaraýsyz qalyp, qoǵam tarapynan synǵa da ushyraǵan bolatyn. Búgin sol olqylyqtyń orny tolyp, «Jeńis» saıabaǵy boıynsha qolǵa alynǵan joba aıasynda Tarazdaǵy «Úshbulaq» jaǵalaýyndaǵy demalys aýmaǵy paıdalanýǵa berildi. Jalpy 6,5 gektar jer abattandyrylyp, 10 myń tonnadan astam qoqys shyǵarylǵan. Al mundaǵy kópirdiń uzyndyǵy 72 metr bolsa, eni 3 metrdi quraıdy. Sonymen qatar bóget qaıta jańartylyp, sý aıdyny 60 metrge deıin keńeıdi. Al munda kelip demalýshylar úshin 5 aqqý, 4 úırek pen aq amýr jáne karp sııaqty barlyǵy 3000-ǵa jýyq balyq jiberilgen. Atalǵan jaǵalaýda kanalǵa shyǵatyn 3 pırs, demalys oryndary, balalar oıyn alańdary, sporttyq snarıadtar men sýda júzýge arnalǵan katamarandar qoıylǵan.
«Eki myń jyldyq tarıhy bar kóne Taraz shahary kún ótken saıyn jańaryp, jasaryp keledi. Aldaǵy ýaqyttarda Tarazdy túrlendirý úshin talaı jobalar men josparlar bar. Al qala kúni merekesine oraı ashylyp otyrǵan nysandardyń bári de halyqtyń ıgiligi úshin salyndy. Bul nysandardyń báriniń de áli halyq jaqsylyǵyn kóretin bolady», deıdi Taraz qalasynyń ákimi Ǵalymjan Ábdiraıymov.
Taraz qalasynyń búgingi tynysy osyndaı. Keleshekte de kóne shahardyń kelbeti kelisip, sáýleti arta beretinine senim mol.
Hamıt ESAMAN,
«Egemen Qazaqstan»
Jambyl oblysy