Reseıdegi Zoologııa mýzeıiniń esigi kelýshilerge ashylar aldynda Alekseı Tıhonov Sibirden tabylǵan 30 000 jyldyq mamont Mashaǵa uzaq qarap turdy. Ol 30 jyl buryn Ǵylym akademııasy zoologııa ınstıtýtyna ákelingen bolatyn.
Djeıms HILL,
«Nıý-Iork Taıms» – Sankt-Peterbýrg, Reseı
Masha – zoologııalyq túrlerdiń eń iri kolleksııasy jınalǵan mýzeıdegi tanymal eksponattardyń biri. XIX ǵasyrdyń sońynan bastap qoıylǵan músinderden, patshalardyń aýlaǵan ańdary beınesinen eskiniń lebi esedi. Biraq bul mýzeı dırektory Tıhonovty alańdatpaıdy. Ol da basqa mýzeıler sekildi kelýshilerge arnalǵan ozyq tehnologııa ákelýdi kózdeıdi. Alaıda mýzeı qory shekteýli. Sondyqtan bólingen aqshaǵa jańa kolleksııa satyp alýdy ǵana jón kóredi.
Úsh ǵasyr buryn I Petrdiń bastamasymen qurylǵan bul kolleksııaǵa janýarlar álemine tóngen qater kúsheıgendikten, suranys ta arta tústi. Bul jádigerler janýarlardy qorǵaý salasyn genetıkalyq aqparat- pen qamtamasyz etip, oǵan járdemdesedi.
«Munda basqa da tabıǵat mýzeıleri sekildi «aǵzalardyń ýaqyt kapsýlasy» saqtalǵan», deıdi Nıý-Iorktaǵy Amerıka tabıǵat tarıhy mýzeıiniń qyzmetkeri Rass Makfı. «Aǵzalarǵa tóngen qaýip pen genetıkalyq alýandylyqtyń joǵalýyn zertteý sııaqty ǵylymnyń keı salasy úshin bul asa mańyzdy. Tabıǵat tarıhy mýzeıleri eskiniń kózin tabatyn jalǵyz orynǵa aınalyp bara jatyr».
Masha ornalasqan zaldan tómengi qabatta eki Kalıfornııa kondory tur. Olar álemdegi eń kóne qustarǵa jatady. Qustar Sankt-Peterbýrgke 1851 jyly Kalıfornııadaǵy orys forposty Fort Rosstan ákelindi.
Pensılvanııa memlekettik ýnıversıtetiniń zertteýshileri Amerıka Qurama shtattaryndaǵy Kalıfornııa kondorlarynyń genetıkalyq málimetterin izdeı bastaǵanda Sankt-Peterbýrgtegi áriptesteriniń kómegine júgindi. Qazir kondorlardyń sany 500-den azaıyp ketken. Qustardyń bir qanattary zertteý jumysy úshin ýnıversıtetke jiberildi.
Ornıtologtar mýzeıdegi kondorlardyń terisi men ishek qurylysyndaǵy DNK tizbekterin taldap, olardyń ómir súrgen aýmaǵyn anyqtaýǵa tyrysty. Osylaısha, izdeý jumysyna negiz qalandy.
«Qustardyń joıylý qaýpi bar. Jańa ádisterdiń arqasynda olardy qaıta qalpyna keltirýge múmkindik mol», deıdi doktor Tıhonov. Zoologııalyq mýzeıge jylyna 300 myńǵa jýyq qonaq keledi. Doktor Tıhonovtyń boljamyna súıensek, sol kúni 7 000 adam kelýi tıis. Jumys kúni aıaqtalmaı jatyp mýzeı qyzmetkerleri sharshady. Alaıda olardyń biri – Polına Kenýnnen balalarǵa ekskýrsııa jasaýyn ótingende qonaqtardy kúle qarsy aldy.
Internette jalǵan aqparat kezdesip qalady, – dedi qonaqtardy kók kıttiń qańqasy men Charlz Darvınniń bıýstine alyp bara jatqan Polına. – Biraq mýzeıde shyndyqty aıtyp qana emes, kórsete de alamyz.
© 2018 The New York Times News Service
Maqalany aýdarǵan Svetlana ǴALYMJANQYZY,
«Egemen Qazaqstan»