Mańǵystaýda áýe joly baǵyttary kóbeıip, teńiz jolynyń kókjıegi keńeıýmen qatar, temirjol qatynasy artyp keledi. Arǵy tarıhyn óńirde munaı ken oryndarynyń ıgerilýimen baılanystyratyn Mańǵystaý temir joly 2007 jyly «Qazaqstan temir joly» kompanııasynyń «Mańǵystaý temirjol bólimshesi» fılıaly retinde Atyraý temirjol bólimshesinen enshisin alyp, derbes bólimshe bolyp bólinip shyqqan edi. Arada ótken on bir jyl oń ózgeristerdiń, jańasha jumystardyń jyly boldy.
Temirjoldyń ashylǵan jylǵy uzyndyǵy 814,4 shaqyrym bolsa, búgingi tańda bul kórsetkish 1359,8 shaqyrymdy quraıdy, al stansalar men beketter sany 35-ten 60-qa deıin artty. Bul oń ózgerister óńirdegi jumyspen qamtý máselesine óz áserin tıgizip, jalpy temirjolshynyń sany eki esege, ıaǵnı 2800 adamnan 5804 adamǵa deıin jetti.
Mańǵystaýdyń geografııalyq ornalasýy bólimsheniń tranzıttik júkterdi tasymaldaýyna basymdyq beredi. Temirjoldar «Oazıs» stansasy arqyly О́zbekstanmen, «Bolashaq» stansasy arqyly Túrikmenstanmen jáne Quryq, Aqtaý halyqaralyq teńiz porttary arqyly Kaspıı mańy elderimen júk tasymalyn júzege asyrýda orasan múmkindikterge ıe. Temirjol arqyly astyq daqyldary, qurylys materıaldary, qıyrshyqtalǵan tas, halyq tutynatyn taýarlar men metall ónimderi tasymaldanady.
«Qazaqstan temir joly-júk tasymaly» AQ fılıaly «Mańǵystaý júk tasymaly» bólimshesiniń dırektory N.Gýbashovtyń aıtýynsha, 2018 jyldyń 10 aıy boıynsha júk tasymalynyń kórsetkishi 63478 vagon 3989, 4 myń tonna, ıaǵnı ótken jylmen salystyrǵanda 751,0 myńǵa artyp, oryndalýy 123,2%-dy qurady.
Mańǵystaý oblysy boıynsha áleýmettik jaǵynan mańyzdy sanalatyn júkter – bıdaı, tas kómir tıelmese de, ony tasymaldaý jumystary júzege asyrylady. Aqtaý teńiz saýda porty arqyly Iranǵa arpa, Bolashaq shekaralyq temirjol stansasy arqyly Túrikmenstan, Aýǵanstan jáne Iran elderine astyq, bıdaı, un jáne makaron ónimderi tasymaldanady.
Halyqaralyq kólik dáliziniń mańyzdy bóligi sanalatyn, Aqtaý teńiz saýda porty arqyly tasymaldanatyn júk kólemin 19 mln tonnaǵa deıin arttyrý maqsatynda salynǵan astyq termınaldarynyń qurylysy, qurǵaq júkterdi saqtaıtyn jáne porttyń ınfraqurylymdyq nysandarynyń Soltústik termınal qurylysy paıdalanýǵa berilgennen keıin teńiz arqyly tasymaldanatyn júk kólemi jyldan-jylǵa ulǵaıyp, mólsheri artty. Sondaı-aq «Aqbıdaı» jáne «Soltústik» bıdaı termınaldary arqyly 2017 jyldyń 10 aıynyń qorytyndysy boıynsha 153 kemege 632 tonna bıdaı tıelse, osy jyldyń 10 aıynyń kórsetkishi boıynsha 343 kemege 1 mln 332 myń tonna bıdaı tıeldi. Osylaısha tasymaldaý kólemi 2 esege ulǵaıyp, 210% kórsetkishti quraǵan. Al Quryq teńiz porty arqyly 2017 jyly 1 mln 427 myń tonna júk ótkizilse, bıyl 2018 jyldyń 10 aıy boıynsha 1 mln 455 myń tonna júk tasymaldandy.
– Áleýmettik jaǵynan mańyzdy sanalatyn «Nurly jol» baǵdarlamasy aıasynda júzege asyrylǵan «Beıneý-Aqjigit-О́zbekstan shekarasy» tas jolynyń qurylysyna Shetpe stansasynan 2017 jyldyń 10 aıynda 9609 vagon nemese 657166 myń tonna qıyrshyqtalǵan tas tıelgen bolsa, ol kórsetkish 2018 jyldyń 10 aıynda 27156 ashyq vagon, nemese 1 mln 851,335 myń tonnaǵa, ıaǵnı 141,9%-ǵa artyp otyr, – dedi N.Gýbashov.
«Nurly jol» jáne ındýstrııalyq-ınnovasııalyq memlekettik baǵdarlamalardyń iske asyrylýy barysynda halyqaralyq mańyzy bar iri jobalar «Beıneý-Sekseýil», «О́zen-Bolashaq», «Borjaqty-Ersaı-Quryq» jańa temirjol jelileri iske qosyldy. Atalǵan baǵyttar boıynsha konteınerlermen bıdaı, halyq tutynatyn taýarlar, kombaındar, konteınerlik poıyzdar, astyq daqyldary, munaı jáne ózge de júk tasymaly júzege asyrylady. Saladaǵy jańashyl isterdiń biri – mýltımodaldi kóliktik údemeli damý maqsatynda tranzıttik jáne ishki saýda júkterin tartý men ıntegrasııalyq logıstıkalyq ónimderdi damytý aıasynda qurylǵan Transkaspıı halyqaralyq kólik marshrýty boıynsha 2017 jylda júk tasymalynyń kólemi 2 mln tonna júkti qurady jáne 102 myń konteıner tasymaldanǵan bolatyn, 2018 jyly tasymaldanatyn júk kólemin 4 mln tonnaǵa deıin arttyrý kózdelip otyr.
Mańǵystaý temir joly bólimshesindegi taǵy bir jańalyq – kelesi jyly «Mańǵyshylaq-Aqtóbe» jáne «Mańǵyshylaq-Almaty» baǵytyndaǵy jolaýshylar poıyzdarynyń vagondary jańartylmaq. Bul jóninde «Qazaqstan temir joly» kompanııasy men Kólik jáne kommýnıkasııalar mınıstrligi arasynda kelisim jasalǵan. Qazirgi tańda Ýkraınada jasalǵan jańa vagondar 2019 jyldyń jaz aıyna deıin qoldanysqa beriledi dep josparlanǵan. Mańǵystaý temir joldary tasymal jáne qarym-qatynas úshin tıimdi kólik joly retinde óz jańǵyrýyn jalǵastyra beretin bolady.
Gúlaıym ShYNTEMIRQYZY,
«Egemen Qazaqstan»
Mańǵystaý oblysy