Otyz tórt jasynda avtokólik apaty saldarynan sal aýrýyna tap bolǵan Quralaı Báımenova sońǵy otyz jylǵa taıaý ýaqyt boıy múgedekterdiń de barlyq on eki múshesi saý adamdar sekildi ómir súrýge, jasampaz jobalardy júzege asyrýǵa, baqytty bolýǵa quqyly ekenin dáleldeýmen keledi. Ol múmkindigi shekteýli jandardyń múmkindigi qashan da sheksiz ekenin qol-aıaǵy balǵadaı qoǵam múshelerine uǵyndyra, sezindire bilgen aıryqsha qasıet ıesi.
...Sol kúni avtomobıl apatynan keıin esin jıǵan Quralaı aýrýhanada jatqanyn sezedi. Kózin ashyp qarasa janyndaǵylardyń bári jylap otyr. «Tiri qalǵanymdy bilgen kezde ózimdi baqyttymyn dep oıladym. Hırýrg-professor maǵan jaqyndap, betime tóne oılana qarap turdy da, bir kezde: «Quralaı sizdiń aıaǵyńyz sal bolyp qaldy. Estip tursyz ba?» degeni. Bul sózdi qulaǵym shalǵanda avtoklýb kóliginiń dóńgelegi astynda ólip ketpegenime kádimgideı qýandym. Tipti mende dál sol sátte qorqynysh, úreı, túńilý sezimi bolmaǵanyna áli kúnge deıin qaıran qalamyn», deıdi Quralaı. Rýhy joǵary, erik-jigeri mol jan aýrýhanadaǵy tósekke tańylǵan segiz aıdyń ishinde osy órshil, optımıstik oıynan aınymaı, kúıreýik kóńil kúıge boı aldyrmaı jeńil eıforııa jaǵdaıynda bolypty. Sol bir aýyr kúnderde, ári sol oqıǵadan bergi ýaqyttyń bárinde jary Qýandyr, uly men qyzy jáne qurbysy Qarlyǵash qasynan tabyldy. Barsha týysqandary men dostary qoldady. Sóıtip qos aıaǵy jansyzdanyp qalsa da bul jaǵdaı qaısar qazaq qyzynyń saǵyn syndyra almady. О́mirge degen qushtarlyq I toptaǵy múgedek Quralaı Báımenovany 1993 jyldyń basynda Qandyaǵash qalasyndaǵy kommersııalyq telearnadan bir-aq shyǵarady.
Mamandyǵy boıynsha bastaýysh mekteptiń muǵalimi balalardyń bos ýaqytyn uıymdastyrý jumystaryn atqardy. Keıin Qandyaǵashta aýdandyq mádenıet bóliminiń qyzmetin urshyqtaı ıirgen Quralaı atalǵan telearna arqyly kún saıyn tikeleı efırden táýelsizdiktiń alǵashqy jyldaryndaǵy ózgerister, jeke isti qolǵa alǵan aýyl adamdary jáne alǵashqy kooperatıvterdiń qurylǵany jóninde dúrkin-dúrkin habar júrgizedi. Bul sol kezde el boıynsha tuńǵysh jeke avtorlyq telearnanyń biri bolǵanyn ataı ketken jón. Q.Báımenova ótpeli kezeńde óz bastamasyn qoldaǵan barsha azamattarǵa rızashylyǵyn jetkizdi. «Sol jyldarda arqasúıer azamatym Qýandyr meni tórtinshi qabatqa arqalap shyǵaryp, arqalap túsirip júrdi. Qýandyrym meni osylaı qýantty. Meniń jetistikterimniń toqsan paıyzy Qýandyrdyń qamqorlyǵy men qoldaýynyń arqasy», dep qıyn jyldaryn tebirene eske aldy Quralaı.
Sal aýrýyna shaldyqqan azamattardy qoldaıtyn qoǵamdyq birlestik qurý jónindegi oı Quralaıǵa qashan keldi? Bul saýalǵa keıipkerimizdiń áńgimesiniń jelisimen jaýap qaıtarar bolsaq, apatqa tap bolǵan kezden keıin onyń adamdardyń ómiri men turmysy týraly túsiniginde kóptegen ózgeris oryn aldy. Sodan bastap ol aýrýhanalar men kóshelerden, dástúrli emes emdeý oryndarynan syrqaty aýyr balalar men eresekterdi kóredi. Deni saý kezinde buǵan asa zeıin sala qoımapty. Ári olardyń muń-muqtajdary men talap-tilekteri únemi oryndala bermeıtinine de kóz jetkizedi. Quralaı olarǵa óz múmkindigi sheńberinde kómektesý qajet degen toqtamǵa keldi.
Qandaı iske de ózine ózi sengen adam ǵana bel býa alady. Bul máselede Quralaı da ózine ózi senimdi boldy. Árıne osylaı iste, ortalyq qur dep ony eshkim qystamaǵany, ótinbegeni belgili. Kezinde Quralaıdyń bul qadamyn qabyldaı almaǵandar da kezdesken eken. Áńgime tórkini «Qaraǵym, óziń múgedek arbasymen júrip ne bitirmeksiń? Shamańa qaramaısyń ba?» degenge saıady. Búginde mundaı áńgimelerdiń saryny da joq.
Jıyrma jyl ishinde Q.Báımenovanyń bastamasymen qoǵamdyq birlestik qol jetkizgen tabystar men nátıjeler jetkilikti. Uıymda myńnan astam múgedek jan esepte turady. Atalǵan ortalyq birinshi kezekte áleýmettik baǵdarlamalar men jobalardy júzege asyryp keledi. Búginde aqtóbelik uıymnyń tájirıbesine osy tektes birqatar respýblıkalyq jáne halyqaralyq uıymdar qyzyǵýshylyq tanytyp otyr. Birlestiktiń materıaldyq-tehnıkalyq bazasy ýaqyt alǵa jyljyǵan saıyn nyǵaıa túsýde. Q.Báımenova jetekshilik etetin ortalyq memlekettik áleýmettik tapsyrys sheńberinde arnaýly áleýmettik qyzmetterdi kásibı de sapaly deńgeıde usynyp júr. Mundaǵy jumys oryndarynyń sany da jyldan- jylǵa óse túsýde.
– Birlestik qyzmeti turaqty da júıeli sıpatqa ıe. Munda qoǵamdyq qabyldaý tártibi ornyqqan. Múgedekterdi belsendi túrde saýyqtyrý kabınetteri jumys isteıdi. Osynyń bári uıymshyl ujym basshysy Quralaı Bazarbaıqyzynyń tynymsyz eńbeginiń jemisi. Ol óńirdegi barlyq úkimettik emes uıymdar (ÚEU) qurylymdarynyń aqylshysy, tálimgerlik qozǵalystyń bastaýshysy, ári «Biz birgemiz» atty búginde dástúrge engen turaqty aksııanyń dem berýshisi, – deıdi Aqtóbe oblysyndaǵy ÚEU qaýymdastyǵynyń tóraıymy Aıgúl Dúısenova.
Búginde memleket pen ÚEU-nyń ortaq jobasyna sáıkes respýblıkada «Eń úzdik áleýmettik joba» atalymyn ıelengen de Quralaı Báımenovanyń jobasy. Iаǵnı, onyń atqarýshy organdarǵa túsirgen usynysy boıynsha Aqtóbede arnaýly turǵyn úı qurylysy jobasy júzege asty. Arbaǵa tańylǵan múgedekter úshin arnaıy salynǵan kommýnaldyq úılerde múmkindigi shekteýli jandardyń otbasylary turady. Onyń birinshi qabatynda áleýmettik mekemelerdiń keńseleri ornalasqan.
Sondaı-aq Quralaı Bazarbaıqyzy múgedekterdiń arbasyn jóndeıtin, oǵan tehnıkalyq qyzmet kórsetetin arnaýly stansa jobasyn usynyp otyr. Eger qarjylyq turǵydan sheshimin tapsa bul elimizdiń áleýmettik mekemelerine qajet jobanyń biri bolmaq. «О́ıtkeni elimizde mundaı ónim shyǵaratyn zaýyt joq. Múgedek arbalary bizge Qytaı, Reseı jáne Germanııa memleketterinen jetkiziledi. Sondaı-aq el ishinde arnaýly arbalar boıynsha múgedekterdiń suranystary tolyq qanaǵattandyryla bermeıdi. Sondyqtan da bizge mundaı arnaýly stansa qajet», deıdi Q.Báımenova. Ortalyq bastamasymen júzege asqan «Inva-taksı» qyzmeti men tigin sehy da jasampaz jobalardyń tizbegin tolyqtyra túsedi.
Qazirgi kezde Quralaı Báımenovanyń bastamalary, ıdeıalary men usynys-tilekteri barsha áleýmet pen atqarýshy organdar tarapynan udaıy qoldaý taýyp keledi. Onyń alǵa qoıǵan oı-maqsaty qashanda bıik, qashanda asqaq. Toqtaý men tejelýdi bilmeıtin, rýhy bıik, óresi joǵary, talǵamy tereń adamdarǵa tek jaqsylyq jasaýdy murat tutqan jasampaz jobalar ıesi úlken joldyń ústinde keledi. Ol ómirge óte qushtar jan. Osy qushtarlyq ony qaı kezde de jańa tyń jobalarǵa bastamashy bolýǵa talpyndyra túsedi.
Temir QUSAIYN,
«Egemen Qazaqstan»
AQTО́BE