Búgin Baqytjan Saǵyntaevtyń tóraǵalyǵymen ótken Úkimetiniń otyrysynda qarjy mınıstri Á. Smaıylov, sondaı-aq birqatar mınıstrlikter men óńirlerdiń ákimderi 2018 jyldyń 11 aıyndaǵy memlekettik bıýdjettiń oryndalýy týraly baıandady, dep habarlaıdy primeminister.kz.
Qarjy mınıstri Á. Smaıylov 11 aıdyń qorytyndysy boıynsha memlekettik bıýdjettiń oryndalýy týraly baıandaı otyryp, memlekettik bıýdjettiń kiristeri (transfertterdi esepke almaǵanda) jospardan 102,6%-ǵa asyra oryndalǵanyn jetkizdi. Bıýdjetke 7,38 trln teńge qarjy tústi. Bul 2017 jylǵy kórsetkishten 232 mlrd teńgege kóp. Respýblıkalyq bıýdjet kiristeriniń jospary 102,1%-ǵa jáne jergilikti bıýdjetter 104%-ǵa oryndaldy.
Qarjy mınıstri júrgizilgen is-sharalardyń nátıjesinde 2017 jyldyń 11 aıymen salystyrǵanda bıýdjet qarajattaryn ıgerý qarqyny biraz jaqsarǵanyn atap ótti. Memlekettik bıýdjettiń shyǵystary 98%-ǵa ıgerilse, respýblıkalyq – 98,6%, jergilikti bıýdjetter – 98,2% oryndalǵan.
Qarjy mınıstrliginiń derekterine sáıkes, respýblıkalyq bıýdjetke 5,3 trln teńge kiris tústi, bul 2017 jyldyń jyldyq josparynan artyǵymen oryndaldy. Shıki munaıǵa salynatyn eksporttyq keden bajy jáne paıdaly qazbalardy óndirýge salynatyn salyqtardyń jyldyq jospary 109 mlrd teńgege jáne 38 mlrd teńgege asyra oryndaldy.
Kiristerdiń ósý qarqyny 120% qurap, byltyrǵy jyldyń osyndaı kezeńimen salystyrǵanda bıýdjetke 873 mlrd teńge kóp tústi. Olar negizinen salyq túsimderiniń esebine keledi.
«Salyqtardyń ósýine birinshiden, ekonomıkanyń jekelegen salalaryndaǵy taýarlar óndirý men qyzmettter kórsetý kóleminiń ulǵaıýy áserin tıgizdi. Ekinshiden, negizgi eksporttyq pozısııalar boıynsha baǵanyń jáne munaıdyń, AQSh dollary baǵamynyń ortasha baǵasynyń ósýi de sebep boldy. Úshinshiden, salyqtyq jáne kedendik ákimshilendirýdiń jaqsarýy», — dep Á. Smaıylov kiristerdiń, onyń ishinde salyqtardyń aı saıynǵy oryndalý serpinin eskere otyryp, jyl sońynda respýblıkalyq bıýdjettiń taza kiristeri shamamen 103%-ǵa oryndalady dep kútiletinin atap ótti.
Respýblıkalyq bıýdjettiń shyǵystary osy jyldyń 11 aıynda 8,7 trln teńgeni nemese 98,6% qurady. QR QM derekterine sáıkes, jyl qorytyndysy boıynsha, respýblıkalyq bıýdjet shyǵystarynyń oryndalýy 99,6% deńgeıinde kútilýde.
«Esepti kezeńde óńirlerge 698 mlrd teńge maqsatty transfertter bólindi. 668 mlrd teńge nemese 95,6% jergilikti deńgeıde ıgerildi. 30 mlrd teńge oryndalmady. Onyń 2 mlrd teńgesi – únemdeý somasy. 28 mlrd teńge ıgerilmedi. Bul ótken jyldyń 11 aıyndaǵy kórsetkishten 34 mlrd teńgege tómen», — dedi Á. Smaıylov.
Jaqynda júrgizilgen bıýdjet túzetýinde 8 mlrd teńgege maqsatty transfertterdiń kólemi qysqartyldy. 1,8 mlrd teńge óńirler arasynda qaıta bólindi. Qarjy mınıstri bólingen transfertterdiń jergilikti organdarmen tolyq ıgerilýine barlyq jaǵdaı jasalǵanyn aıtyp ótti.
Bıýdjettiń qarajattarynyń jumsalý barysyn baqylaý týraly baıandaı otyryp, Á. Smaıylov atalǵan másele turaqty baqylaýǵa alynǵanyn atap ótti. 11 aıdyń ishinde 2887 aýdıtorlyq tekserister júrgizildi. Bıýdjet qarajatynyń qamtylǵan somasy 1,5 trln teńgeni qurady. 155 mlrd teńgege qarjylyq buzýshylyqtar anyqtaldy. Bul 2017 jyldyń sáıkes kezeńimen salystyrǵanda 60%-ke tómen. Tekserý kezinde atqarylǵan jumys, kórsetilgen qyzmet, taýardy jetkizip berýmen, bıýdjetke qaıtarýmen, esepte kórsetý jolymen 134 mlrd teńgege buzýshylyqtar joıyldy. Aýdıt obektilerine 2243 usynys jiberildi. Onyń 1395 oryndaldy.
Qorytyndylaı kele, Á. Smaıylov barlyq ákimshilerge 2019 jyldyń bıýdjetine memlekettik satyp alýlardyń aldyn ala josparlaryn bekitý jáne tıisti konkýrstardy jarııalaýdy bastaý usynylǵanyn atap ótti. QR QM sońǵy derekterine sáıkes, memlekettik satyp alýlar portalynda 5 trln teńgege satyp alýlar jarııalanǵan. Onyń ishinde, ashyq konkýrs túrinde — 3,4 trln teńgege.
«Osy jumys Qarjy mınıstrliginiń baqylaýyna alynǵan. Esepti kezeńniń nátıjesi boıynsha 2018 jyly respýblıkalyq bıýdjet kiristeri 103%-ǵa, shyǵystar – 99,6%-ǵa oryndalady dep kútilýde», — dep túıindep Á. Smaıylov, kelesi qarjy jylyna aýysatyn kassalyq qaldyqtar shamamen 200 mlrd teńgeni quraıtynyn, bul soma jańa qarjy jylynyń shyǵystaryn ýaqytyly jáne úzdiksiz qarjylandyrýǵa múmkindik beretinin atap ótti.
Otyrys barysynda óńirlerde bólingen qarajatty ıgerýdi qamtamasyz etý boıynsha qabyldanyp jatqan sharalar týraly Mańǵystaý oblysynyń ákimi E. Toǵjanov, Túrkistan oblysynyń ákimi J. Túımebaev, Qyzylorda oblysynyń ákimi Q. Kósherbaev, Astana qalasynyń ákimi B. Sultanov, sonymen qatar Almaty oblysy ákiminiń birinshi orynbasary L. Turlashov, Qaraǵandy oblysy ákiminiń orynbasary S. Shaıdarov tyńdaldy. Jyl sońyna deıin bólingen bıýdjet qarajatyn sapaly ıgerý boıynsha júrgizilip jatqan jumystar týraly Premer-Mınıstrdiń orynbasary – aýyl sharýashylyǵy mınıstri О́. Shókeev, qorǵanys mınıstri N. Ermekbaev, ishki ister mınıstri Q. Qasymov, bilim mınıstri E. Saǵadıev, mádenıet jáne sport mınıstri A. Muhamedıuly baıandady.