Hadısha Bókeeva atyndaǵy Batys Qazaqstan oblystyq qazaq drama teatry 25 jyldyq mereıtoıyn atap ótti. Bul kúni teatrdyń bas rejısseri Samal Ábýovtyń «Teatr. Tarıh. Taǵylym» kitabynyń tusaýy kesilip, teatr tarıhy mýzeıi ashyldy.
Oral qazaq teatryn «táýelsizdik týdyrǵan teatr» dep aıtýǵa tolyq negiz bar. О́ıtkeni Qazaqstan ólkelik partııa komıtetiniń «Ult ónerin damytý sharalary jaıynda» qaýlysynan keıin 1934 jyly Oral qalasynda oblystyq qazaq drama teatry qurylyp, qazaqtyń tuńǵysh kásipqoı teatr rejısseri Jumat Shanın men áıeli Jámbıke Shanına, áıgili aqyn Qasym Amanjolov, Qazaq SSR-iniń eńbek sińirgen artısteri, mádenıet qyzmetkerleri – Shákir Orazǵalıev, Túmııa Orazǵalıeva, Hamıt Demeýov, Tilek Erǵalıev, Rahıla Aqjarova, Ábýǵalı Kóptileýov t.b. óner maıtalmandary qyzmet etkenimen, 1949 jyly «Oralda kórermen joq» degen jeleýmen teatr Atyraýǵa kóshirilgen bolatyn. Tek táýelsizdik tańy atqan soń ǵana qazaq teatrynyń shymyldyǵy qaıta túrilip, kórermen kózaıymyna aınalǵan bolatyn.
Oral qalasynyń shet jaǵyndaǵy jóndeý zaýytynyń qarapaıym mádenıet saraıyn panalaǵan teatrdyń alǵashqy ujymy tuńǵysh premerasyn 1993 jyldyń 16 jeltoqsan kúnine – Táýelsizdik merekesine týralaǵan edi. Muhtar Áýezovtiń «Qaragóz» tragedııasymen ashylǵan ujymnyń óner sapary baqytty da baıandy boldy. Muny biz búgin, arada 25 jyl ótkende batyl aıta alamyz.
О́ner ujymynyń shırek ǵasyrlyq toıyna teatrdyń bas rejısseri, baıyrǵy akter Samal Ábýov «Teatr. Tarıh. Taǵylym» atty súbeli jınaǵymen kelipti. Mereıtoı meımandary men qalyń kórermen aldynda kitaptyń tusaýkeser rásimin Qazaqstannyń halyq artısi, «Qurmet» ordeniniń ıegeri Gúlnár Jaqypova men Qazaqstannyń eńbek sińirgen artısi, «Qurmet» ordeniniń ıegeri, dosent Murat Ahmanov jasady. Almatydan arnaıy kelgen qos tarlanǵa mundaı qurmet usynylýy tegin emes – óıtkeni qos artıst te Batys Qazaqstan oblystyq teatryn alǵash quryp, qalyptastyrǵan áýelgi toptyń ókili bolatyn.
Aıta keteıik, jaqynda ǵana Qazaqstan Respýblıkasy prezıdentiniń Qurmet gramotasyna ıe bolǵan Samal Qaderulynyń bul kitabynda Oral teatrynyń irgetasyn qalaǵan óner tarlandary Qazaqstannyń eńbek sińirgen artısi Amantaı Sultanǵalıev, Oral teatryndaǵy tuńǵysh qoıylym rejısseri Jambylbek Esenbekov, sýretshi Gúlmarjan Sálimgereıqyzy, ómirden erte ketken talantty akter Telman Imashev, taǵy basqalary týraly ádemi estelikter, tanymdyq tereń maqalalar jınaqtalǵan eken. Dál sol 1993 jyly Batys Qazaqstan mádenıet ınstıtýtynyń rejıssýra fakýltetiniń tabaldyryǵyn attaǵan avtor osy jınaqqa sol kezden-aq daıyndalǵandaı, qazaq teatrynyń ár qadamyn, eleýli-eleýsiz detaldaryn eske saqtap, qaǵazǵa túrtip júripti. Teatr týraly jınaqty syrttan kelgen kórermen emes, sahna sheberlerimen qatar júrgen, shymyldyqtyń artyndaǵy árbir áreketti jaqsy biletin ónerdiń óz adamy jazǵany kórinip tur.
Aıtpaqshy, Oral teatrynyń shırek ǵasyrlyq toıyna alystan at arytyp kelgen meımandar az bolǵan joq. Olardyń ishinde joǵaryda aıtylǵan Gúlnár Jaqypova men Murat Ahmanovtan bólek, Murat Noıanbaıulynyń zaıyby, Oral teatryn qurýshylardyń biri, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri Hazıma Nuǵmanova da boldy. Qazaqstannyń eńbek sińirgen artısi, «Qurmet» ordeniniń ıegeri Merýert О́tekeshova da óz jerlesterin óner toıymen quttyqtaı kelipti. Osy teatrdyń taǵy bir túlegi, T.Júrgenov atyndaǵy Qazaq ulttyq óner akademııasynyń rektory, Qazaqstan teatrlar qaýymdastyǵynyń vıse-prezıdenti Ashat Maemırov oraldyq sahna qaıratkerleriniń bir tobyna Qazaqstan Respýblıkasy Mádenıet jáne sport mınıstri Arystanbek Muhamedıulynyń Alǵys hatyn tabys etti. Q.Qýanyshbaev atyndaǵy Memlekettik akademııalyq qazaq mýzykalyq drama teatrynyń dırektory Aıbolat Seksenbaev, Qazaqstan jastar odaǵy syılyǵynyń laýreaty, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri Azamat Satybaldy, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri Berik Aıtjanov, Tahaýı Ahtanov atyndaǵy Aqtóbe oblystyq drama teatrynyń dırektory Nurhan Qadirbaev taǵy basqalary da áriptesteriniń qýanyshyna ortaqtasty.
Mereıtoı qarsańynda alystan kelgen qonaqtardy óńir basshysy Altaı Kólginov arnaıy qabyldap, qazirgi teatr óneri men mádenıeti máselelerin talqylaǵan kezdesý bolǵan edi. Al qazaq teatrynyń qara shańyraǵynda ótken toıda Batys Qazaqstan oblysy ákiminiń orynbasary Ǵabıdolla Ospanqulov sahnaǵa kóterilip, teatr qyzmetkerleri Gúljııan Shyntemir, Ásel Mámbetova, Samal Ábýov, Aıjan Qaıyrova, Asyljan Jakın, Dýlat Hamıtov, Nurlan Sádir, Jarqynaı Ádilova, Aleksandr Kladko, Mıras Mýsınderdi oblys ákimi Altaı Kólginovtiń alǵys hatyn tapsyrdy.
Bul kúni sahna qaıratkerleri túrli marapatqa ıe bolyp, qushaǵy gúlge toldy. Olardyń qatarynda Qazaqstan Respýblıkasy Mádenıet jáne sport mınıstri Arystanbek Muhamedıulynyń Alǵys hatyna ıe bolǵan akterlar Serdesh Qajymuratov, Nurlygúl Jubatova, Horlan Shámelova, Talıǵat Jigerov, Janargúl Qurmanǵalıeva, Anargúl Qusaıynova, Aıdar Jarylǵapov, Elena Esendosova, Nurjigit Seıitmahanbetov, Dýman Omarovtar bar.
«Ulttyq mádenıetimiz ben rýhanııatymyzdyń damý jolynda eńbek sińirip kele jatqan óner ujymyn 25 jyldyq mereıtoıymen shyn júrekten quttyqtaımyn. Qazirgi qazaq jáne álemdik klassıkalyq shyǵarmalardy sahnalaı otyryp, ulttyq topyraqtaǵy osy ónerdiń órkendeýine janashyrlyqpen úles qosyp kelesizder. Sizderdiń ónerleriniń ýaqyt pen keńistiktegi ómirsheńdigin joǵaltpaı, mádenıet salasynda uıymdastyrylǵan respýblıkalyq jáne sheteldik festıvalderde bıik marapattarǵa ıe bolýynyń ózi Sizderdiń kásibı sheberlikterińizdiń bıik ekendigin aıǵaqtaıdy», - delingen Mádenıet jáne sport mınıstriniń quttyqtaý hatyn sahnada T.Júrgenov atyndaǵy Qazaq ulttyq óner akademııasynyń rektory, Qazaqstan teatrlar qaýymdastyǵynyń vıse-prezıdenti Ashat Maemırov oqyp berdi. Sondaı-aq teatrdyń taǵy bir top qyzmetkerleri Juldyz Mámedova, Salaýat Túmenov, Amanjol Satqanbaev, Raıymbek Ermek, Almagúl Raıymbaeva, Manar Ǵabdolovalar Batys Qazaqstan oblystyq mádenıet basqarmasynyń Alǵys hatyna ıe boldy.
Oral teatrynyń shırek ǵasyrlyq mereıtoıynyń maǵynasyn arttyrǵan bir shara – teatr mýzeıiniń ashylýy boldy. Shaǵyn ǵana bólmede Oraldaǵy teatr tarıhy, 1934 jyly ashylǵan qazaq mýzykalyq drama teatrynyń qyzmetkerleri týraly málimetter, 1993 jyldan beri qaraıǵy teatr tarıhynan syr shertetin fotosýretter, afıshalar, kostıýmder men dekorasııalar, óner ujymyna jaqynda ǵana esimi berilgen SSRO Halyq artısi Hadısha Bókeevanyń jeke zattary men sahnalyq kıimderi qoıylǵan ekspozısııa, óner ujymynyń respýblıkalyq jáne halyqaralyq báıgelerde qol jetken báıgeleri kórermenderdiń kóńilinen shyqty. Teatr dırektory Qýanysh Amandyqov mýzeı qory bolashaqta tolyǵa beretinin aıtady.
Qazbek QUTTYMURATULY,
«Egemen Qazaqstan»
Sýretti túsirgen Rafhat HALELOV