Sońǵy jyldarda Rýdnyı qalasy men oǵan irgeles Taran aýdany, Qashar kentine О́zbekstannan qonys aýdarǵan aǵaıynnyń qatary 14 myńnan asyp qalǵan. Atamekendi ańsaǵan aǵaıynnyń Rýdnyı qalasyna kelýiniń maqsaty da aıqyn. Oılaǵany – óz urpaǵynyń qamy. Qazaqstanǵa kelip, balalary qazaq tilinde bilim alsyn, ultyn, atajurtyn umytpasyn degen nıet.
Ekinshiden, aǵaıyndar negizinen О́zbekstannyń kendi, iri zaýyty bar Úshqudyq, Tamdy mańaıynan kelip jatyr. Al Rýdnyı qalasynda elimizdiń óndiris flagmany atanǵan Sokolov-Sarybaı ken óndirý birlestigi bar. Ol jaqta ken óndirý salasynda jumys istegender munda da kánigi maman bolyp otyr. Alaıda О́zbekstannan kelip jatqan aǵaıynnyń barlyǵy birdeı kenshi desek, shyndyqqa janasyńqyramaıdy. Olardyń arasynda túrli mamandyq ıeleri bar, aýyldy jerden kelgender de jeterlik. Aǵaıyn-týystary kóshken soń keıingileri de solardyń mańaıynda bolǵysy keledi. Qazan aıynda Shárgúl men Yqtııar úsh balasyn jetektep Rýdnyı qalasyna kóship keldi.
– Atameken – syrtta júrgen ár qazaqtyń armany, ańsary. Ásirese óz aǵaıyn-jaqyndaryń Qazaqstanǵa kóship ketkende, bir jaq qabyrǵań jeldiń ótinde qalǵandaı, alańdaı bastaıdy ekensiń. Sosyn Yqtııar ekeýmiz de Qazaqstanǵa kóshýdi oıladyq. Balalarymyz Qazaqstanda júrip, qazaq mektebinde bilim alǵanyna ne jetsin, – deıdi Shárgúl Nurmahanova. Yqtııar men Shárgúldiń bul armany oryndaldy, eki uly da Rýdnyı qalasyndaǵy qazaq orta mektebine ornalasty. Qalalyq bilim berý bólimi syrttan kelgen aǵaıyn oralman mártebesin alysymen balalaryn mektepke qabyldady. Biraq otbasynyń kóńili alań. Nege?
Qazaqstanǵa kóshkisi kelgen otbasy jumysqa ornalasarda aldynan taýdaı kedergiler shyǵar dep oılaǵan joq. Aldymen qarapaıym adamdar Qazaqstannyń zańnamasy týraly oılap jatpaıtyny belgili. Olar Rýdnyı óndiristi qala bolǵandyqtan, eki qolǵa bir kúrek tabylar degen. Rasynda, jumys tabylmaı qalǵan joq. Shárgúlge qaladaǵy bir mekeme eden jýýshy etip qabyldaýǵa daıyn ekenin bildirdi.
Biraq Shárgúldiń de, jumys izdep júrgen kúıeýi Yqtııardyń da mańdaıy tasqa tıgendeı boldy. Oralman mártebesin alǵan otbasy jumysqa qabyldaný úshin áli jarty jyldaı ýaqyt kerek eken. Sebebi qolynda jeke basynyń kýáligi bolmasa, «Biryńǵaı jınaqtaýshy zeınetaqy qory» aksıonerlik qoǵamynyń fılıaly olarǵa shot ashpaıtynyn málimdedi.
– О́zbekstanda men eden jýýshy, kúıeýim temirjolda jumysshy bolyp istedik. Úsh bala ósirip otyrmyz. О́zimiz munda páter jaldap turyp jatyrmyz. Qora-qopsymyzdy satyp ákelgen az-muz qarjymyz qashanǵa jetedi deısiz? Qazaqstannyń azamattyǵyn alǵansha jumysqa tura almasaq, alda qalaı kún kórerimizdi bilmeı otyrmyz, – deıdi Shárgúl.
Kóship kelgen aǵaıyn oralman mártebesin alǵan soń, olarǵa úsh aıdan keıin yqtııarhat beriledi. Yqtııarhat qolǵa tıip, azamattyqty alǵanǵa deıin taǵy da úsh aı ýaqyt kerek. Ol keıde sozylyp ketýi de yqtımal. Soǵan deıin oralman aǵaıyndar jumysqa tura almaıdy. Kúnkóris ne istetpeıdi, árkimniń qorasyn tazalap, esiginiń aldyn sypyryp, jaldanýyna týra keledi.
Kishkentaı qalada ondaı jumys ta keıde tapshy bolyp qalady eken. Jergilikti jerdiń oı-shuqyryn bilmeıtin adamǵa barlyǵy ońaı emes. Shárgúl Nurmahanova Biryńǵaı jınaqtaýshy zeınetaqy qorynyń Qostanaı oblystyq fılıalyna aryz beredi. Onda ol Qazaqstan Respýblıkasynyń «Halyqtyń kóshi-qon týraly» Zańy boıynsha oralman mártebesin alǵanyn, turaqty tirkelý úshin Rýdnyı qalalyq Ishki ister basqarmasynyń Kóshi-qon polısııasyna qujattaryn tapsyrǵanyn aıtady. Shárgúl aryzynda eń bastysy, jumys tapqanyn, biraq jumys berýshiler jeke zeınetaqy shotyn talap etetinin jazady. «Halyqtyń kóshi-qon týraly» Zańynyń 23-baby 2-tarmaǵynyń 5-shi tarmaqshasynda oralmanǵa «Qazaqstan Respýblıkasynyń zańnamasyna sáıkes jumyspen qamtýǵa járdemdesý qamtamasyz etiledi» dep kórsetilgen. Aryzdanýshy osyǵan úmit artady.
Biraq shynaıy ómirde «Men ne deımin, dombyram ne deıdi?» degenniń keri kelip tur. Shárgúldiń aryzyna BJZQ-nyń Qostanaı oblystyq fılıalynyń basshysy S.Qozbaqova tobyqqa tisi tımegendeı etip, janyn aýyrtpaı jaýap beredi. Árıne, ol «Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy zeınetaqymen qamsyzdandyrý týraly» Zańdy betke ustaıdy. Onda jeke zeınetaqy shotyn ashtyrǵysy kelgen adam aldymen óziniń jeke basyn kýálandyratyn qujatyn, jeke sáıkestendirý nómirin (JSN) usynýy kerektigi aıtylady. Al Qazaqstan Respýblıkasynyń Eńbek Kodeksiniń 32-babynda eńbek shartyn jasaý úshin «oralmandar jergilikti atqarýshy organdar bergen oralman kýáligin usynatyny» aıtylǵan. Biraq jumys berýshi eńbek shartynan buryn oralmannan jeke zeınetaqy shotyn talap etip otyr ǵoı. Shárgúl bul týraly elimizdiń eńbekke, kóshi-qonǵa, zeınetaqyǵa baılanysty zańdarynan oralmanǵa qatysty eshnárse kóre almady. Biz bul jerde BJZQ-nyń Qostanaı oblystyq fılıalynyń basshysyn kinálaýdan aýlaqpyz, ol da Qazaqstan Respýblıkasynyń zańyn oryndaýy tıis. Kóship kelgen adam oralman mártebesin alǵan soń, oǵan jeke sáıkestendirý nómiri beriledi, ol ózgermeıdi. Sondyqtan bul oralman úshin basty qujattyń biri bolyp sanalmaı ma? Shárgúldi oılantatyny da osy saýal.
– Meni jeke sáıkestendirý nómiri berilgen soń, azamattyq alǵanǵa deıin oralman mártebesi kýáligimen jeke zeınetaqy shotyn ashýǵa bolmaıtyny tańǵaldyrady. Biz maýsymdyq merzimge kelgen adamdar nemese ýaqytsha turýǵa kelgen shetel azamattary emespiz. Biz atamekenine oralǵanda, osy el qabyrǵasynyń bir kirpishi bolamyz dep kelmedik pe? Jumysqa turýǵa jaramasa oralman mártebesi kýáliginiń keregi qansha? – deıdi Shárgúl renishin jasyra almaı.
Sonymen, kóship kelgen aǵaıynǵa Qazaqstannyń azamattyǵyn alǵansha jumystyń da, qujattyń da, qarajattyń da qarasy ázir kórinbeıtin túri bar. Al sonda atamekenim dep kelgen aǵaıyn kimnen, qandaı organnan qamqorlyq kútýi tıis? Shárgúldiń jaǵdaıyn túsingen janashyrlar «qystyń kózi qyraýda páter jaldap turý ońaı emes, qonys aýdarýshylarǵa arnalǵan beıimdeý ortalyǵynda tura turýǵa bolmas pa edi?» degen keńesin de aıtypty. Oblystyq jumyspen qamtý jáne memlekettik baǵdarlamalardy úılestirý basqarmasy mamandarynyń aıtýynsha, qonys aýdarýshylar men oralmandarǵa arnalǵan ýaqytsha ornalastyrý ortalyǵy Qostanaıda bar. Biraq oǵan turýǵa oralman mártebesin alǵanǵa deıin ǵana ruqsat etiledi. Kóship kelgender qazir aınalasy bir aptanyń ishinde oralman mártebesin alady. Biraq «oralman mártebesi» kýáligimen tek medısınalyq tekserýden ótýge ǵana bolady. Oralman qalǵan jaǵdaıda eshqandaı keńsege atalǵan ýaqytsha qujatpen tumsyǵyn tyǵa almaıdy. Shárgúl men Yqtııar da ony qazir bastan keship otyr.
Shárgúl qazir óz otbasynyń jaǵdaıyn erkin usha almaı, typyrlaǵan qusqa teńeıdi. Ańsap jetken atamekennen endi О́zbekstanǵa qaıta ketpeıtini aıan. Ketkenmen ol jaqta burynǵy jumys orny da, satyp jibergen úı-jaıy da kútip turmaǵany belgili. Al munda qujatsyz eshnárse isteı almaıdy, jumysqa ornalaspaǵan soń, bala-shaǵanyń kúndelikti tamaǵy, kerek-jaraǵy oılandyrady.
– Syrtta júrgende el dep alańdadyq, endi amalym quryp otyr. Áıtpese О́zbekstanda da ash júrgen joq edik, – dep qoıady Shárgúl.
Názıra JÁRIMBET,
«Egemen Qazaqstan»
Qostanaı oblysy,
Rýdnyı qalasy