Memleket basshysy iri strategııalyq mańyzy bar «Beıneý – Bozoı – Shymkent» magıstraldy gaz qubyry jobasyn iske asyrýǵa pármen bergeli jel ótinde ábigerge túsip otyrǵan shalǵaıdaǵy jurttyń jaǵdaıy ońala bastady. Uzyndyǵy 1475 shaqyrym bolatyn gaz qubyry Mańǵystaý, Aqtóbe, Qyzylorda jáne Túrkistan oblystarynan ótetindikten mundaǵy eldiń alabóten qýanyshyn kóz aldyńyzǵa elestete berińiz. Elbasynyń tikeleı bastamasymen qolǵa alynǵan joba boıynsha búginde oblys halqynyń 64 paıyzy, Qyzylorda qalasynyń 95 paıyzynyń tabıǵı gazǵa tolyǵymen qoly jetti.
О́tken jeltoqsanda Sekseýil stansasy mańynda «Aral» stansasy iske qosylsa, kezek «Qorqyt Ata» kompressorlyq stansasyna da jetti. Alqalaǵan aǵaıynǵa taǵy da qýanyshty sát týdy.
«Qorqyt Ata» KS jumysynyń bastalýymen «Beıneý – Bozoı – Shymkent» MGQ ótkizgishtik qýatyn jylyna 10 mlrd tekshe metrden 15 mlrd tekshe metrge deıin arttyrý boıynsha iri ınvestısııalyq jobany iske asyrý aıaqtaldy. Bul rette 5 mlrd tekshe metr gaz eldiń ońtústik óńirleriniń kógildir otyn qajettiligin tolyǵymen jabady, al 10 mlrd tekshe metr Qytaıǵa eksporttalmaq. Stansa Qyzylorda oblysyndaǵy Qazaly aýdanynyń Aqsýat kentine jaqyn ornalasqan.
Endi «Beıneý – Bozoı – Shymkent» gaz qubyrynyń boıyndaǵy ınvestısııalyq jobany iske asyrý aıasynda Túrkistan jáne Qyzylorda oblystarynyń aýmaqtarynda úsh kompressorlyq stansa, atap aıtsaq, «Aral» KS – gaz qubyrynyń 518-shi shaqyrymynda, «Qorqyt Ata» KS – 725-shi shaqyrymynda jáne «Túrkistan» KS – 1230-shy shaqyrymda jumys isteıdi. Onyń ekeýi ótken jyldyń sońynda paıdalanýǵa berilgen.
«Qorqyt Ata» KS «QazTransGaz» AQ qarajaty esebinen qarjylandyrylyp, rekordtyq qysqa merzim ishinde salyndy.
«Beıneý – Bozoı – Shymkent» MGQ qurylysynyń arqasynda Qazaqstan ońtústikke gazdy turaqty jetkizýdi qamtamasyz etip, eldiń biryńǵaı gaz tasymaldaý júıesin qurý jáne syrtqy naryqtarǵa qazaqstandyq gaz eksportyn arttyrý tárizdi mańyzdy úsh mindetti sheshe aldy.
Jańa stansanyń ashylý saltanatynda «Intergaz Ortalyq Azııa» AQ bas dırektorynyń birinshi orynbasary Muhataı Shańbatyrovtan suhbat alǵanbyz.
– «Bozoı – Shymkent» gaz qubyrynyń 750-shy shaqyrymdaǵy «Qorqyt Ata» kompressorlyq stansasynyń ashylýy respýblıkamyzdaǵy erekshe oqıǵalardyń biri, – dedi ol. – Biz 15 mlrd tekshe metrlik gaz aıdaý kólemine tolyq shyqtyq jáne bul stansa Qyzylorda oblysyndaǵy sońǵy stansa ekendigin atap ótkim keledi.
Mundaǵy agregattar Amerıkanyń eń qýatty kompanııasynyń ónimderi. Osylaısha Qyzylorda oblysynan bólek, Túrkistan, Jambyl jáne Almaty oblystaryn gazben qamtý máselesi tolyqtaı sheshimin tapty. Artylǵan 10 mlrd tekshe metr kólemindegi gaz Qytaı naryǵyna shyǵarylýda. Sonymen qatar bul qubyrdyń resýrsy «Qaraózek» gaz kompressory arqyly ortalyq, soltústik jáne Astana qalasyna gaz jetkizetin «Saryarqa» gaz qubyryn toltyrýǵa da jetkilikti.
Keminde 1,5-2 jylda salynýǵa tıis qubyrlar 7-8 aıda paıdalanýǵa berildi. Elbasynyń tapsyrmasyn oıdaǵydaı oryndaý arqyly eldiń gazǵa degen muqtajdyǵyn qysqa merzimde oryndaý kóńilge qýanysh uıalatady.
Biz de kóńildegi saýaldy qoıǵanbyz. Túrkistan oblysy keshege deıin О́zbekstannan gaz alyp, keı jyldary gaz kólemi qysqarǵandyqtan qystan qysylyp shyǵatyn. Muhataı Shańbatyrov bul qaýiptiń artta qalǵandyǵyn, endi О́zbekstan keı óńirlerine qajetti gazdy Qazaqstannan alyp otyrǵandyǵyn aıtty. Mine, táýelsizdiktiń jemisi.
Qazaly aýdanynyń ákimi M.Ergeshbaev gaz kompressorynyń iske qosylýy aýdan ekonomıkasyna úlken serpin beretindigin aıtty.
– «Beıneý – Bozoı – Shymkent» magıstraldy gaz qubyry Syr eline zor múmkindik berdi. Oblys aýmaǵynan ótetin 846 shaqyrymdyq gaz qubyry Qyzylorda oblysyn gazdandyrýǵa jol ashca, endi mine, jergilikti mamandarymyz tehnologııa tilin úırenip, qyzmet etýge múmkindik ala bastady, – dedi aýdan ákimi.
Qyzylorda oblysynyń jeti aýdany qazaqtyń basyna kún týǵanda qoregin aıyrǵan, qasıetti anasyna aınalǵan Syrdyń boıynda otyr. Bul jerden ekonomıkamyzdyń kúre tamyry «Batys Eýropa – Batys Qytaı» halyqaralyq avtodálizi ótedi.
Qyzylorda oblysyn keshendi gazdandyrý jobasynyń I kezeńi osydan 5 jyl buryn bastalǵan bolatyn. 2015 jyly aımaqtaǵy 4 aýdan ortalyǵy – Aral qalasy, Áıteke bı, Shıeli jáne Jańaqorǵan kentteri, sondaı-aq Baıqońyr qalasy gazdandyryldy. Qazirgi tańda osy óńirdegi turǵyndardyń 80 paıyzy kógildir otynnyń ıgiligin kórip otyr. Al qalǵan 3 aýdan ortalyǵyna gaz tartý jumystary aıaqtalýǵa jaqyn.
Qyzylordalyq turǵyndar arasynda «gaz keldi degenshe, jaz keldi deseıshi» degen qanatty sóz bar. Naqyl taqilettes oıdyń túsingen adamǵa aıtary kóp. Osyndaıda baıaǵy aýyl, júzin ájim torlaǵan anamyz oıǵa oralady. Úı taýqymetinen bólek qazaqtyń qonaǵy taýsylǵan ba?! Kún-tún demeı saý ete qalady. Anamyz qazan kóteredi. Gaz joq. Qara peshke tamyzyq tutatylyp, qı qalanady. Ol ábden ot alǵanda kómir salynady. Erkin jana almaǵan sýly kómir ýly gazyn shyǵaryp, kóz ashytyp baryp kúshine minedi. Etke toly qara qazan burq-sarq qaınaıdy. Sheshelerimizdiń ájim torlaǵan júzindegi ár syzyq – aýyrtpalyqtyń, turmystyq taýqymetiniń taby, beınettiń izi eken ǵoı. Kómektespedik emes, kómektestik. Ot jaqqanynan basqasyna. Báribir, beınetin jeńildete almaǵan ekenbiz.
Endi aýdan, aýyl úshin osy qıyndyqtar artta qalyp barady. Elbasy qoldaǵan strategııalyq jobany iske asyryp jatqan «QazTransGaz» AQ qol jetpesteı kóringen armannyń oryndalatyndyǵyn isimen kórsetip jatyr.
Baqtııar TAIJAN,
«Egemen Qazaqstan»
Qyzylorda oblysy