О́tken jazda Denısov aýdanyndaǵy Pokrov aýyldyq okrýginiń aımaǵynda mal baǵyp júrgen fermer Sergeı Stıajkın úlken tas taýyp alady. Anyǵy – taýyp almaıdy, kúnde kórip júrgen, ózi qoıtas dep oılaıtyn tasty sol kúni «tanydy» dese bolar.
Sergeıdiń qyzyǵýshylyǵy oıanady, tastyń beker tas emes ekenin ishi sezedi. Qońyr tústi qoıtasty aýdarystyryp kórgende odan adam keýdesiniń músinin kóredi. Keń ıyqty, sol qolynda qylysh, oń qolymen tostaǵan ustap tur. Jaǵasyn qaıyrǵan, belin jalpaq belbeýmen býǵan. Átteń batyrdyń basy joq, moınynyń orny tur. Músinniń «jaýyryny» sanalatyn tý syrtynda rýnaǵa uqsaıtyn «jazýdy» kórýge bolady. Denısov aýdandyq mýzeıiniń qyzmetkerleri kúzde tasty alyp kelip, jádigerler qoryna qosty.
– Tas shamamen 200 kılogramm bolyp qalady. Atpaldaı eki jigit arqanmen shyrmap baılap, kólikke zorǵa súıretip saldy. Muny tapqan Sergeı Stıajkın de, biz de ejelgi músinniń basyn traktor tabany syndyrǵan bolar dep oılaımyz. Tyń kóterý kezinde dala aıqysh-uıqysh jyrtyldy ǵoı. Múmkin buryn jerdiń astynda jatqan tas soqanyń tisimen syrtqa shyǵyp qalǵan shyǵar, – deıdi mýzeı dırektory Natalıa Taran.
Sergeı Stıajkın músinniń basyn bir shaqyrymdyq aýmaqta erinbeı izdepti. Taba almaǵan. Tasty qyzyqtaǵan kimge bolsa da «múmkin bas áli jerdiń astynda jatqan bolar» degen oı keledi.
Tas músinniń sýretine qarap, Álkeı Marǵulan atyndaǵy arheologııa ınstıtýtynyń ǵylymı qyzmetkeri Ǵalııa Bazarbaeva alǵashqy pikirin aıtypty. «Bul Qazaqstan ǵana emes, Eýrazııa úshin biregeı olja. Shamamen bizdiń dáýirimizdiń VII-VIII ǵasyryna jatatyn, ıaǵnı Túrik qaǵanaty ýaqytyna sáıkes keletin dúnıe. Islamǵa, býddızmge deıin Eýrazııa dalasynda túrik-mońǵol kóshpelileri táńirge tabynǵan dáýirde ejelgi babalarymyz ǵıbadathanaǵa, ordalarǵa osyndaı músinder qoıatyn bolǵan. Bul músin sol dáýirdegi Uly dala tarıhynyń Qostanaı óńirindegi izi» dep túsindiripti ǵalym-arheolog.
Ýaqyt osylaı babalarymyzdyń tasqa jazǵan hatyn bizge jetkizip otyr. Tastan batyr, el bılegen qaǵannyń tulǵasy elesteıdi. Qolyndaǵy qylysh, jaǵasy qaıyrylǵan kıim, áshekeıli belbeý, oń qolyndaǵy qymyz ishken tostaǵan dúnıeni dúrkiretken túrki qaǵandarynyń beınesin saǵym arasynan alyp ótkendeı bolady.
Mýzeı ujymy bassyz «qaǵannyń» zertteýshilerin kútip otyr. Mýzeı dırektorynyń aıtýynsha, ǵalymdar kelse tek tas músindi ǵana emes, ol tabylǵan óńirdi de qosa zertteıtin bolady. Aıtpaqshy, mýzeı qyzmetkerleriniń «músinniń basy tabylsa, qanekeı» degen armany da bar. Tek qaǵan dáýirinde ǵana emes, qazaq dalasynda basy joǵalǵan batyr az bolyp pa edi?..
Názıra JÁRIMBET,
«Egemen Qazaqstan»
Qostanaı oblysy,
Denısov aýdany