Qazaq rýhanııatynda esimi men isi máńgi saqtalatyn sanaýly som altyn Beıimbet Maılın jaıynda jaza bastasam, HHI ǵasyrdyń jas oqyrmanynyń qoıylýy múmkin myna «saýaly» sanada turady: «Beıimbet Maılın HH ǵasyrdyń jazýshysy ǵoı. Keıingi kezeńde umytylyp ta bara jatqan sııaqty. Siz Beıimbet Maılın HHI ǵasyrdan óz ornyn taba ala alady dep oılaısyz ba?», – der edi maǵan.
Sonda bu zamannyń óte týǵan, órkenıettiń órisine shyǵyp, aqparattyń altyn kiltin qolyna ustap otyrǵan asyl urpaǵyn ılandyratyn «Beıimbet Maılın ǵumyr keshken zamannyń da, Beıimbetteı jazýshynyń da endi týýy ekitalaı» degen aınymas ýáj ǵana buǵan toqtam bola alar-dy dep oılaımyn. Ardaqty ustazym, kórnekti ǵalym Tursynbek Kákishulynyń: «Eger jer betinen qazaq degen halyq joıylyp ketpese, biz Beıimbetke únemi orala beretin bolamyz» degen ózim qubylanamadaı qabyldaǵan tujyrymy keshegi men búginginiń jemisti jalǵasýyna jol ashqan jańa zamannyń ahýal-halinen jáne bir habardar etse kerek.
Iisi qazaq balasy úshin Beıimbet Maılındeı maǵynaly jazýshynyń orny da, órnegi de bólek. Jurttyń bári Beıimbetti biledi, Beıimbetti aıtsań, kim bolsa da jelpinip, sóılegisi kelip, bir nárse aıtqysy kelip turady. Jazýshynyń atyn estigende kári de, jas ta ántek túrlenip, áldenelerdi esine túsirgendeı, eriksiz sergip sala beredi.
Munyń eshbir erekshe syry joq. О́ıtkeni Beıimbet halyqqa erte tanylǵan, óte ónimdi eńbek etken jazýshy. Dáýirdiń bolmysy men qundylyqtary jańarsa da, Beıimbettiń halyqqa qarata aıtqan sózi ózgerissiz qaldy, qaı zamanda da sol qazaqy qalpynda halqynyń júregine qubylmaı quıyla ketti. Sondyqtan Beıimbettiń shyǵarmalaryn oqymaǵan da, oqymaıtyn da adam joq. Buryn oqymaǵan adam – báribir oqıdy; al buryn oqyǵan adam ýaqyt óte kele qaıta oqıdy. Bul – dáleldeýdi kerek etpeıtin shyndyq jáne Beıimbetke beıil oqyrmannyń boıynda burynnan bar qubylys, jańa zaman da muny teris deı almady.
Ras, Beıimbettiń ómir súrgen zamany da, aralasqan adamy da, shyǵarmashylyq amaly da basqashalaý boldy. Soǵan oraı keshegi jazyp qaldyrǵan birsypyra sóziniń búgingi minbege jaraspaýy bek múmkin. Alaıda jaratylysy bárimizge ortaq alash ulynyń qıly-qıly kúnderdegi shartty da naqty beınesin ana tilimizdiń kúlli baılyǵymen boıamasyz músindep, sol rııasyz aqkóńil tanys-beıtanys qazaqtyń tutas tulǵasyn aldaǵy júzjyldyqtarmen máńgilik júzdestirgen qudiretti qalamyn (qalamnyń kıesin de, ıesin de eske ustaı otyryp) eshqashan burynǵynyń bultarysynda qaldyryp kete almaıtynymyz anyq. Bul qaýyrsyn kezinen ulttyq ádebıettiń úderisimen tyǵyz baılanysty bolǵan jáne qalyptasyp, qataıǵaly qazaqtyń kórkemsózi men kósemsózine ólsheýsiz áser etip kele jatqan hám áser ete beretin tóselgen, júırik, qaıratker qalam. Qazaqy jurttyń Beıimbet shyǵarmalaryna, onymen dáýirles qalamgerlerdiń murasyna, so zamanda somdalǵan qaltqysyz ádebı keıipkerlerdiń tabıǵatyna qaraılaı beretini sodan bolsa kerek.
Beıimbetteı birtýar jazýshynyń shyǵarmashylyq taǵdyry men adamı taǵdyry teńdes emes. Ol aıtaryn aıtyp úlgermegen, jazaryn jazyp taýyspaǵan, júrektegi batpan sherdi tutastaı tarqatyp bere almaı ketken bozdaq. HH ǵasyrdyń otyzynshy jyldaryndaǵy laýlaǵan otqa zar zamannyń quıyn-jeli ushyryp túsirgende, aq maqtadaı lap etip janyp, otty sheńgeldiń oramynan shyǵa almaı qala bergen esil er.
HH ǵasyrdyń basynda qolyna qaýyrsyn qalamyn alǵanda ol jaı ǵana Bımuhamed Maılın edi. Sol ǵasyrdyń astan-kesten, alaǵaı-bulaǵaı, aýmaly-tókpeli, qıly-qıly kezeńderi ultyn rııasyz súıgen kirshiksiz Bımuhamedtiń jan dúnıesin ekige bóldi. О́mir súrgen qoǵamy bir Beıimbetten eki Maılın ósirip shyǵardy. Birinshi Maılın HH ǵasyrdyń alǵashqy onjyldyqtaryndaǵy ultjandylyq armanymen alańsyz erjetip, balań da balaýsa shyǵarmashylyǵyn osy arnamen alyp júrdi; ekinshi Maılın – keshegi jetpis jyl boıy bárimiz bastan keshirgen taptyq qoǵamnyń tanymdyq tańbasyn boıyna berik sińirip, «bas jazýshy» degen bıikte turdy.
Biraq jazýshynyń alashshyl armany – keńestik dáýirden órisin tappady, aqyry osy úshin qýǵyn-súrgin qurbanyna aınaldy. Al keńesshil kelbeti ǵasyrlar toǵysyndaǵy bostan oımen birden bite qaınasyp kete almady. Osy kezde Beıimbettiń ózine, shyǵarmalarynyń tarıhyna, taqyrybyna, ıdeıasyna, ol jasaǵan keıipkerler tabıǵatyna degen burynnan qalyptasqan kózqarastyń áredik árlene bastaǵany sezildi. Árıne mundaı birli-jarym oı-pikirler Beıimbettiń ornyqqan fenomenin álsirete qoımady ári ulttyq qazynamyzǵa aınalǵan altyn qoldy shyǵarmalarynyń klassıkalyq sapasyna kóleńke túsirip, kelisimin buza almady. Biraq eń bastysy – ádebıettanýdaǵy qalamgerdiń ómiri men shyǵarmashylyǵyn saıasattyń aıasynda saraptaıtyn osy ýaqytqa deıin ornyqqan eski ádisten bas tartatyn kez kelgenin uqtyrdy.
Osy negizde Beıimbet syndy klassıkterdiń kúlli sóz murasy burynǵydaı bólshektenbeı, táýelsiz elinde birtutas shyǵarmashylyq qubylys retinde qarastyrylýy kerek degen tujyrymdama alǵa tartyldy. Jáne Beıimbet Maılınniń shyǵarmashylyǵyn oqý men oqytýdyń, zertteý men zerdeleýdiń HHI ǵasyrdaǵy jańa ǵylymı baǵyty onyń aǵartýshylyq ıdeıany azattyq kúresine ulastyrǵan alashshyl jazýshy (1); jańa proletarlyq ádebıet jasaýǵa atsalysqan keńes jazýshysy (2); táýelsiz eliniń tarıhynda laıyqty orny bar ult jazýshysy (3) tulǵasyna saı keletin úsh turlaýly tezısten týyndaıtyny tııanaqtaldy.
Jazýshynyń ómiri men shyǵarmashylyq murasyn zerdeleýdiń biz usynatyn negizgi bes kezeńi de osy tuǵyrly tezıster arqyly naqtylanady: Birinshi kezeń – qolyna qalam ustaǵan sátten bastap 1922 jylǵa deıingi aralyq. Bul onyń patshalyq Reseı bodanyndaǵy qazaq elinde ult uranyn ustanyp, osy maqsatpen shyǵarmalar týyndatqan, 1917 jylǵy qos tóńkeriske tap bolǵan, keıin alash qozǵalysymen qanattasatyn shaǵy. Jáne de shyǵarmashylyq ǵumyrynyń uzaq ýaqyt ashyp kórsetilmegen kóleńkeli tusy; ekinshi kezeń – 1922 jyldan bastalyp, 1937 jyldyń oıranymen aıaqtalatyn mezgil. 1922 jyldan bastalý sebebi – dál osy jyly ol partııalyq-keńestik «Eńbekshil qazaq» gazetiniń bosaǵasynan attady, burynǵy ıdeıalyq muraty ózgerdi, jańa qoǵamdy nasıhattaý jolyna tústi. Jazýshy shyǵarmashylyǵynyń jemisti shaǵy da osy kezeń; úshinshi kezeń – 1937-1957 jyldar arasy. Osy jıyrma jyl ishinde onyń esimi men shyǵarmashylyǵy «halyq jaýy» degen qara jamylǵynyń astynda jatty. Bul kezeńde Beıimbet týraly múlde sóz bolǵan joq, ol urpaq sanasynan syzyp tastaldy; tórtinshi kezeń – jazýshy aqtalyp, shyǵarmalary halqyna qaıtarylǵan 1957 jyldan bastap, ádebı-ǵylymı zertteýler arqyly qazaq keńes ádebıetiniń negizin qalaýshylardyń biri retinde keńinen nasıhattalyp kelgen 1991 jylǵa deıingi aralyqty qamtıdy. Qazir jazýshynyń ómiri men shyǵarmashylyq murasyn zerdeleýdiń besinshi, eń kerekti kezeńin bastan keshirýdemiz (Bul jolǵy sózimizdi beıneli túrde «besinshi kezeń baıandamasy» dep te ataýǵa bolar edi).
Beıimbet san qyrly jazýshy. Ol ádebıettiń barlyq salasyna aralasyp, barlyq janrda qalam tartqan adam. Ádette, kez kelgen jazýshynyń tyrnaqaldy kezeńinde otbasynyń yqpaly, úlkenderdiń áńgimesi, alǵashqy týyndylardyń qyzyǵy, elikteý-solyqtaý, ár qıyrǵa qalam salyp baıqaý, nıettes dostar men tálimgerler áseri tárizdi aınalyp ótýge bolmaıtyn zańdy qajettilikter bolady. Bul bir aýyz sózben túıindeı salatyn nárseler emes. Jazýshynyń bolashaq ustanymyna negiz qalaıtyn, qalamgerliktiń durys jetilýine yqpal etetin faktorlar.
El ishiniń ótkir sózge ózgeshe qaraıtyn ádeti jazýshy shyǵarmashylyǵynan birshama bilinip otyrady. Kóptegen shyǵarmalarynda keıipkerleriniń aýzyna óleńdetip sóz salatyn ádeti ne esinde júrgen eski jyrlardy qosyp jiberetini, ásirese derekti shyǵarmalaryn baıyrǵy áńgimelermen «tuzdyqtap» otyratyny osydan qalǵan. Shyǵarmalaryna túptulǵa retinde paıdalanýda da (Shanshar molda, Arǵynbaı qajy, t.b.) alǵashqy izdenisteriniń belgileri az emes. Soǵan qaramastan, jazýshy zerthanasynyń osy tusy tym kómeski. Bul kezeńdegi kóptegen balań jyrlary belgisizdeý ári saqtalmaǵan. Ol «Aıqap» jýrnaly arqyly uly Abaıdyń, Ahmet Baıtursynovtyń, Maǵjan Jumabaevtyń, Mirjaqyp Dýlatovtyń, Sáken Seıfýllınniń, Sábıt Dónentaevtyń jyrlarymen tanysty: bul qalamgerliginiń qalyptasýyna eleýli áser etti, talabyn ushtady, sanasyna sony oı saldy, qolyna qalam alýǵa ıtermeledi.
Jazýshy óz jazbalarynda otyzynshy jyldardyń saıası qalpyna saı keńinen baıandaı almasa da, onyń dúnııaýı kózqarasynyń, «mıllet úshin» degen máńgilik maqsatynyń irgetasy myqtap qalanǵan orta – «Ǵalııa» medresesi, ózi bastap shyǵarǵan «Sadaq» qoljazba jýrnalymen ushtasatyn ómir kezeńi. «Qazaq» gazeti de qalamger úshin mańyzdy hám mándi. Beıimbettiń burynǵy zertteýler jámıǵatqa jarııalaı almaǵan «Aıqapty» kózdiń aǵyna, «Qazaq» gazetin kózdiń qarasyna teńegen pikiri bar. 1918 jyly «Qazaq» gazetine jarııalanǵan «Alashordaǵa» óleńiniń taǵdyr-talaıy týraly da osylaı tujyrymdaýǵa bolady. Bul Beıimbettiń keshegi keńes zamanynda «tap jyrshysy» atanýynyń zamanǵa qaraı jasalǵan májbúrli amal ekendigin baıqatatyn, anyǵynda Beıimbettiń de alǵashqy kúnnen alash arystary tárizdi ultym degen uly armanyn aıalap ótkenin ańǵartatyn týyndy. Osymen baılanysty negizdep aıtatyn taǵy bir shyndyq – Ahmet Baıtursynovtyń ómiri men shyǵarmashylyǵynyń Beıimbet Maılınniń qalamger bolyp qalyptasýyna eleýli yqpal etkendigi. Beıimbettiń otyzynshy jyldardyń oıranynda opat bolýynyń eń basty sebebi de osy ómir tarıhyndaǵy alash qozǵalysymen qanattas bolǵan kezeńderine baılanysty. Qýǵyn-súrgin jyldary «bastapqy kózqarasymnan bas tarttym, adasqanymdy túsindim» dep Ahańa, bir kezde ózi «kózdiń qarasyndaı» dep baǵalaǵan «Qazaq» gazetine amalsyzdan ashyna qaraýǵa, úlken ádebıetke alyp kelgen syndarly soqpaqty aınalyp ótýge májbúr bolsa da, Beıimbet Maılınniń balapan qalamyna Ahmet Baıtursynovtyń bata bergeni, aqyndyq betin birinshi bolyp ashqany ras.
B.Maılınniń 1937 jylǵy «Qylmystyq isiniń» qujattarynda jazylǵandaı, muraǵat qoryndaǵy «Birlik týy», «Uran», «Alash», «Saryarqa», t.b. osy sııaqty gazetterde, ǵasyr basyndaǵy basqa da beıresmı basylymdarda shyǵarmalary kezdesedi. Al bir aýyz sózben tujyrymdaıtyn bolsaq, bul shyǵarmalardyń mazmuny men ıdeıasyn uzaq ýaqyt boıy keńestik dáýir dáıektegen B.Maılınniń tapshyl tulǵasymen shendestirý múlde múmkin emes, kerisinshe sanaǵa sińgen ultqa qyzmet etý maqsatynyń aqyn júreginde túbegeıli tereńdeı bastaǵany baıqalady. Otyzynshy jyldardaǵy synshylardyń biri Beıimbettiń osy kezeńdegi jyrlary týraly «Aqyn óziniń kim ekenin jáne ol kezdegi saıası baǵytynyń qandaı ekendigin ashyq aıtyp otyr. Qazaq úshin týdym, qazaq úshin ólemin, ózgeniń bári maǵan jaý, onymen tóbelesemin deıdi. Alash týyn kóterip, ult soıylyn soq deıdi. Endeshe bul alashordanyń isinen syrt qalǵandyq bola qoıar ma eken? Bizdińshe, bola qoımaıdy…» dep jazǵany da qaperde bolatyn jáıit.
Beıimbet Maılınniń kózi tirisinde 66 kitaby (qazaqsha, oryssha, uıǵyrsha) jaryq kórdi; onyń 49-y óziniń tól avtorlyǵymen shyqqan eńbekteri bolsa, qalǵany – basqa avtorlarmen birlikte jazǵan, qurastyrylǵan jınaqtar (Bulardyń ishinde Qazaqstan aýmaǵynda saqtalmaǵandary da bar). Al tuńǵysh kitaby jaıynda aıtqanda, «Eńbekshi qazaq» gazetinde redaktor bolyp turǵan kezinde Smaǵul Sádýaqasovtyń 1925 jyly Beıimbetke óleńder jınaǵyn jasatyp, ózi oǵan kirispe sóz (dáıekteme) jazyp, tez bastyrý úshin Aqmeshit (qazirgi Qyzylorda) baspahanasyna aqynnyń ózin ádeıi jibergeni dáleldi derek bola alady. «Buǵan deıin Beıimbettiń eshbir shyǵarmasy kitap bop basylǵan joq-ty» deıdi S.Muqanov. Osy alǵysóz ári B.Maılınniń sóz ónerindegi sybaǵasyna tıgen eń birinshi baǵa. «Eńbekshi qazaq» kitaphanasy» aıdarymen belgili qalamgerlerdiń eńbekterin jeke kitapsha etip shyǵarý dástúrin bastaǵan redaktor S.Sádýaqasov onyń birinshi ónimi etip Beıimbettiń «Ot basynda» jınaǵyn shyǵardy. Sóıtip, Beıimbettiń ekinshi jınaǵynyń jaryq kórýine de Smaǵul sebepshi boldy. Jáne ol 1928 jyly «Molodoı Kazahstan» jınaǵynda Beıimbettiń «Qyrmyzy» jáne «Kúlpash» áńgimelerin orys tiline aýdaryp jarııalady. О́tken ǵasyrdyń 30-jyldary keńestik ádebı syn osynyń bárin eskere otyryp, Beıimbetti «sádýaqasovshyldyqtyń» baǵdarlamasyn jyrlady dep aıaýsyz synady. Beıimbettiń 1937 jylǵy qylmystyq isiniń materıaldarynda Smaǵul esimi jıi qaıtalanady. Tergeý hattamalarynan óziniń Smaǵul Sádýaqasovtyń ultshyldyq tobynyń múshesi ekendigin «rastap» qol qoıǵan sátteri kezdesedi.
Keńestik zamanda «bas jazýshy» atanǵan Beıimbet shyǵarmalary ásirese 1933-1936 jyldary baspasózde óte kóp jarııalandy, kitaptary da jıi shyqty. Biraq óziniń shyǵarmashylyq tájirıbesi týraly jazyp qaldyrǵany az. Bul oraıda qanaǵat tutatynymyz – uzaq ýaqyt qaıta jarııalanbaı kelgen «Men qalaı jazdym?» jáne «Eki oqýshyǵa jaýabym» degen tarıhı máni bar eki maqalasy ǵana. «Qazaq sovet ádebıetiniń toqyraý kezeńi» (T.Kákishuly) dep baǵalanǵan 1930-1933 jyldar Beıimbet úshin belgili bir shyǵarmashylyq betburystyń qarsańy boldy. 1930 jyly shyqqan «Qalqoz» (avtordyń ózi osylaı jazǵan, «Kolhoz» emes) jınaǵymen jedel ári jıi jazylatyn dástúrli shaǵyn áńgimelerine núkte qoıdy.
Otyzynshy jyldardyń bas kezindegi qalqozdastyrýdyń qaıshylyqtary, eldiń jappaı ashtyqqa urynýy shyǵarmalarynyń tabıǵatyn kúrt ózgertti. Keıingi eńbekterinde («On bes úı», «Asýlardan asqanda», «Beren», t.b.) bul taqyrypqa basqasha qaraı bastady. Onyń alpystan astam áńgimesiniń eń sońǵylarynyń 1930 jyly jazylǵan «Qalqoz qorasynda», «Qyzyl áskerdiń úıi» atanýy kezdeısoq emes. Qoldan jasalǵan taptyq kúrestiń qazaq balasy tap bolǵan tragedııasyn Beıimbet 1929-1930 jyldary «Arystanbaıdyń Muqyshy», «Daýdyń basy – Daırabaıdyń kók sıyry», «Qara shelek», «Qandy kek», «Sary ala ton», «Álishtiń pyraǵy», «Zákirjan molda» jáne t.b. osy sııaqty («Qalqoz» jınaǵyndaǵy) keıin klassıkalyq muraǵa aınalǵan áńgimelerin jazý barysynda burynǵydan da tereńirek sezindi dep baǵamdaýǵa bolar edi.
«Men qara sózge aınaldym, – dep jazdy B.Maılın. – Sonda osy olqylyqqa túgel tyǵyn boldym dep maqtanatyn kisiń men emes, meniki – shyǵarmamnyń túrin biróńkeı soǵan qaraı aýdaryp kórý edi. Aýdardym da. Jaman bolsyn, jaqsy bolsyn, sol 30-jyldan beri qara sózben edáýir nárse jazyp tastaǵan sııaqtymyn. Budan bylaı da qolymnan kelgenshe, kúshti osy qara sózge salsam ba deımin. О́leńnen góri istelýi aýyr bolǵanmen, ıkemim osyǵan aýdy»,
Onyń óz shyǵarmashylyǵyna syn kózimen qarap, jalpy poezııa jónindegi oılary, ádebı syn men synshy jaıyndaǵy pikirleri, biryńǵaı prozalyq shyǵarmalar jazýǵa baǵyt alýy osy kezeńniń ataýly ereksheligi. Otyzynshy jyldar óleńderiniń beleń alyp bara jatqan «shırpotrebtik» astaryn da Beıimbet Maılın erte ańǵardy. Bir kezdegi óziniń jalań uranshyl keıbir jyrlaryna «meniń jazǵan óleńimniń ishinde tańdaı oıarlyq táttisi bola qoıdy ma eken?» dep syn kózimen qarady. Shyǵarmalarynyń eskirgenin aldymen jazýshynyń ózi sezinýi kerek deıtin Ǵabıt Músirepov ǵıbratynyń aqıqaty osynda. Oqyrman da muny sezinbeı qalmaq emes-ti. Jazýshynyń belgisiz shyǵarmalarynyń birinde, mine naq osy jáıit sóz bolady.
...1935 jyldyń maýsym aıynda Qazaqstanǵa kelgen Lenıngrad jazýshylarymen birge shyǵarmashylyq saparǵa shyqqan Beıimbet Maılın Balqash jumysshylarymen bolǵan kezdesýge qatysady. Kezdesý ústinde oǵan birneshe saýal beriledi, sonyń ishinde «Bizdegi proletarıat aqyndarynyń óleńderi baıshyl aqyndardyń óleńderindeı nege sulý shyqpaıdy?» degen suraý túsedi. «Osy suraýdy bergen jigittiń betine men qadala qaradym, – dep jazdy keıin B.Maılın. – Jas qana jigit. Bul suraýdy qandaı oımen berip turǵanyn kim bilsin. Oınap suraǵanǵa shyndap jaýap ber degen ǵoı: shyndap jaýap berýge týra keldi».
Árıne, jazýshy qanshama shyndap jaýap berdim dese de, sol tustyń talaby deńgeıinen asa almady. «Keshe mádenıet iskerleriniń sezin asharda baıshyl jazýshylardyń shyǵarmalarymen salystyrǵanda bizdiń keńes aqyn-jazýshylarynyń shyǵarmalarynyń salmaǵy túr jaǵynan bolsyn, mazmuny jaǵynan bolsyn qanshalyqty basym jatqandyǵyn Oraz joldas aıtyp ótti» dep Jandosovtyń sózine súıendi; «Temirbek joldas baıandamasynda bir kezde «dańqy jer jarǵan» Myrjaqyptyń, Maǵjannyń óleńderimen, bir kezde batyraq bop júrgen Sábıttiń óleńin salystyryp, qaısysynyń sulý ekendigin kózge elestetip bergendeı boldy» dep Júrgenovtiń pikirin alǵa tartty.
«Syldyr-syldyr,
Júrekti órtediń qurǵyr…» dep Maǵjan bir kezde qyz úshin kúıinse, endi «Aq aıýdaǵy» Sábıttiń:
«Jarylsa jar, teńizge keme batsa,
Tehnıka kemdigi ol ýaqytsha.
Túptegende tabıǵat tusaýly at,
Tabıǵat qul, túbinde adam patsha!»
degen óleńin oqyǵanda ishi órtener. Sulýdyń sulýyn, kórkem sózdiń kestesin keltirip otyrǵan keńes ádebıeti, keńes aqyn-jazýshylary…» dep túıindeıdi Beıimbet. Soǵan qaramastan báribir «proletarıat aqyndary óleńderiniń baıshyl aqyndardyń óleńderindeı nege sulý shyqpaıtyny» ashylmaı qalady. Muny suraý qoıýshy jas jigit te, jaýap berýshi Beıimbet Maılın de sezgen, biraq eshqaısysy da ári qaraı ashyp aıta almaǵan.
Belgili «Sot aldynda» áńgimesi – Semeı óńirine saparynyń jemisi. Áńgimeniń bastaýynda ókil Ermuqambetulynyń naýqan jónindegi baıandamasy týraly aıtylady. Ol Tasqudyq aýlynyń kedeı-batyraqtarynyń osy naýqandy kóńildegideı ótkizemiz degen qaýly alýymen jalǵasady. Al áńgimedegi tartys Baıǵul baıǵa myń put artyq astyǵyńdy on kún ishinde ókimetke tapsyr degen qaýlydan shyǵady. Buǵan, árıne qarsy áreket týady. Nátıjesinde el asyp qashpaq bolǵan baılar toby qolǵa túsedi. Qylmysty dep tabylǵan on bes adamǵa Ashyózek basynda kórnekti sot qurylyp, baılardyń mal-múlki qazynaǵa alynyp, ózderi jer aýdarylady.Otyzynshy jyldardyń múddesinen qaraǵanda, áńgimeniń bulaısha túıindelýi, kedeı-batyraqtyń jeńip shyǵýy ári qajettilik, ári zańdylyq.Tap tartysynyń osyndaı ıirimderin kórsete otyryp, jazýshy onyń qarama-qarsy qyryn da umyt qaldyrmaıdy. Aýyl kedeıleriniń basyn qosyp, artel qurmaq oıyn bildirgen Ybyrashqa kópshilik atynan aıtylatyn myna joldar:
«– Jarylqaıtyn bolsa, osynyń ózin nege jarylqamaıdy, á? Taqymyń jyltyldap byltyrdan beri shabýmen júrsiń, ne istegen kásibiń joq, ne tapqan tabysyń joq; qatyn-balań shubyryp, kim kóringenniń esiginde júr...» nemese astyq jasyrdy dep sotqa tartylatynyn bilgen soń qarsy áreket jasaýǵa kóshpek bolǵan Baıǵul baıdyń qyraý shalǵan saqalyn tutamdap otyryp:
«– Qaıteıin, shyraǵym, bir zaýalyn berer-taǵy» degen sózderi burynǵy júgirtip oqyǵan oqyrmanǵa bilinbegenmen, búgingi qaıta oqyǵan adamdy basqasha sezimge bóleıdi. Jazýshy otyzynshy jyldardyń ózinde osyndaı syrt kóz birden seze qoımaıtyn, biraq ishki astary qat-qabat túpki oıyn synalap bolsa da sińire alypty.
Serikqalı BAIMENShE,
fılologııa ǵylymdarynyń doktory, Qazaqstannyń qurmetti jýrnalısi, beıimbettanýshy
MÁSKEÝ