Atyraý qalasynda Qazaqstan Respýblıkasy Mádenıet jáne sport mınıstrligi, Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq mýzeıi jáne Atyraý oblystyq mádenıet, arhıvter jáne qujattama basqarmasynyń uıymdastyrýymen III halyqaralyq ólketanýshylar forýmy ótti. Eki kúnge sozylǵan sharaǵa elimizdiń barlyq óńirinen jáne Germanııa, Vengrııa, Reseı men О́zbekstannan ókilder keldi.
Resmı túrde «Qazaqstannyń kıeli jerleriniń geografııasy» jónindegi jumys tobynyń III halyqaralyq ólketanýshylar forýmy» dep atalǵan jıynǵa elimizdiń «Qazaqstannyń qasıetti jerleriniń geografııasy» arnaıy jobasyn júzege asyrý jónindegi saraptamalyq keńes músheleri, elimizdiń ár oblysyndaǵy mádenıet, arhıvter jáne qujattama basqarmalary basshylary, mýzeı, tarıhı-mádenı murany qorǵaý, saqtaý jáne paıdalaný jónindegi ınspeksııa mamandary, «Qasıetti Qazaqstan» jınaǵyn shyǵarýǵa qatysqan ólketanýshylar, barlyǵy 60-tan asa adam arnaıy shaqyrylǵan eken. Forým jumysynyń negizgi taqyryby – elimizdiń mádenı jáne ólketaný baǵytyndaǵy uıymdaryn qoldaý, birtutas mádenı keńistikti damytý jáne «Batys jaýharlary» taqyryptyq kórmesin uıymdastyrý arqyly Atyraý, Mańǵystaý, Aqtóbe, Batys Qazaqstan oblystarynyń qasıetti oryndaryn nasıhattaý máselesine arnaldy.
Forým jumysy aıasynda Ǵ.Slanov atyndaǵy Atyraý oblystyq ǵylymı-ámbebap kitaphanasynda «Qasıetti Qazaqstan» ensıklopedııasy II tomynyń tusaýkeseri ótti. Bul jınaqqa Aqtóbe, Atyraý, Batys Qazaqstan, Mańǵystaý oblystary aýmaǵyndaǵy kıeli nysandar engizilgen. Jalpy, aldaǵy jyldary ensıklopedııanyń elimizdiń ózge aımaqtaryna arnalǵan tomdary jaryq kórmek. Jınaq barlyǵy 5 tom bolady dep josparlanǵan.
– 2017 jyly biz jalpyulttyq kıeli nysandardy anyqtaýmen aınalyssaq, 2018 jyly óńirlerdegi qasıetti jerlerdiń tizimin naqtyladyq. Bul jumys bastan-aıaq jergilikti ólketanýshylardyń, sarapshylardyń kómegimen júrgizildi. Bul iske búkil buqaralyq aqparat quraldary da atsalysty, el bolyp jumys istedik. Osy jerde aıta keteıin, bul – ata-babalarymyz ejelden kıe tutyp, qasterlep kelgen jerleri. Árıne, keıbiri halyq jadynan óshe bastaǵan, bizdiń zertteýler arqyly ondaı jerlerdiń birazyn anyqtap jatyrmyz. Qazaq tarıhynda egemendikten aıyrylyp, ezgide bolǵan kezeńdegi ólgendi tiriltý, joǵalǵandy tabý bizdiń moınymyzǵa osy «Qasıetti Qazaqstan» jobasy arqyly túsip otyr. Kıeli jerler tizimin tolyqtyrý jumysy jalǵasa beredi. Tipti búgingi Qazaqstan shekarasynan tys jerde qalǵan, biraq ár qazaq úshin qasterli oryndardy da umytpaımyz, – dedi «Qasıetti Qazaqstan» ólketanýdy damytý ortalyǵynyń basshysy Berik Ábdiǵalıuly.
«Qasıetti Qazaqstan» ólketanýdy damytý ortalyǵy basshysynyń aıtýynsha, Qazaqstannyń ár óńirinde qasıetti jerlerdi anyqtaıtyn komıssııa qurylǵan. Osy sarapshylardyń kómegimen 2018 jyly kıeli jerler tizimine jańadan 286 nysan qosylypty. Munyń 129-y – óńirlik, 14-i – jalpyulttyq nysan. Jalpyulttyq nysandar tizimine Aqmola oblysyndaǵy «Toǵyz áýlıe» kesheni, Kókshetaýdaǵy Aqan seri Qoramsauly zıraty, Aqtóbe óńirindegi Ábýbákir Kerderi kesenesi qosylǵan.
Forýmda elimizde sakraldy nysandar týraly jańa zań daıyndalyp jatqandyǵy týraly aıtyldy. Ol zań kúshine engen soń kıeli jerler qaıtadan tekserýden ótip, árqaısynyń tólqujaty jasalyp, memleket qorǵaýyna alynatyn bolady. Berik Ábdiǵalıuly óz sózinde kıeli nysandardy abattandyryp, el-jurttyń zııarat jasaýyna, týrısterdiń kelýine qolaıly jaǵdaı jasap otyrǵan óńir basshylaryna alǵys aıtty. Mysaly, 2018 jyly Batys Qazaqstan oblysynda sarmat eskertkishi – Taqsaı hanshaıymyna jáne aǵartýshy Ǵumar Qarashtyń basyna kesene kóterildi. Forým aıasynda Atyraýdaǵy Saltanat saraıynda «Batys jaýharlary» kórmesi ashyldy. Kórmede Aqtóbe, Mańǵystaý, Batys Qazaqstan jáne Atyraý oblystarynyń qasıetti oryndary keńinen tanystyryldy.
III halyqaralyq ólketanýshylar forýmynyń qorytyndy jıynynda 2018 jyly «Qasıetti Qazaqstan» ólketaný jobasy aıasynda atqarylǵan keń kólemdi jumystar jáne 2019 jylǵa josparlanǵan is-sharalar barysy baıandaldy. Forýmnan soń Saraptamalyq keńes komıssııasynyń otyrysy ótti.
Atyraýdaǵy forýmǵa Germanııadaǵy Mıýnhen qazaq qoǵamdyq qaýymdastyǵynyń múshesi Súleımen Shadkam, Vengrııa Respýblıkasyndaǵy «Barys» majar-qazaq qory tóraǵasynyń orynbasary, Etvósh Lorand atyndaǵy memlekettik ýnıversıtettiń ǵalymy Ońaısha Mandokı, О́zbekstan Respýblıkasyndaǵy qazaq ulttyq mádenı ortalyǵynyń basshysy, hımııa ǵylymdarynyń kandıdaty Hamza Qalmuratov, Reseı Federasııasynan Sankt-Peterbýrg qalasyndaǵy «Atameken» qazaq ulttyq-mádenı ortalyǵynyń óńiraralyq qoǵamdyq uıymynyń prezıdenti Sársenǵalı Quspanov, Omby aımaqtyq «Móldir» qazaq mádenıeti qoǵamdyq keńesiniń tóraıymy Altynaı Júnisova, Qalmaq Respýblıkasyndaǵy Reseı qazaqtarynyń federaldyq ulttyq-mádenı avtonomııasynyń «Jerlester» qoǵamdyq uıymynyń tóraǵasy Qatımolla Ydyrysov jáne basqalary qatysty. Alystan at arytyp kelgen mártebeli meımandardyń bári de atajurttaǵy tarıhty túgendeý jumystaryna kóńili tolyp, erekshe sezimderin bildirip jatty.
Berik Ábdiǵalıulynyń aıtýynsha, bolashaqta ólketanýshylarǵa erekshe kóńil bólinip, olardyń jumysyn úılestirip otyrýshy mekeme retinde ár óńirdiń tarıhı-ólketaný mýzeıleri belgilenbek. Sondaı-aq qazaq tarıhyna qatysty shetel arhıvterinde jatqan qujattardyń kóshirmesin elge jetkizý, qazir qazaq tarıhshylary men ólketanýshylarynyń qolynda júrgen qujattardyń kóshirmesin bir ortalyqqa jınap, biryńǵaı baza jasaý máselesi de aıtyldy. О́lketanýshy Aıbolat Qurymbaev arhıvterdiń senbi-jeksenbi kúnderi qyzmet kórsetýin suraǵan usynysy kópshilik tarapynan qoldaý tapty. О́ıtkeni ólketanýshylardyń kóbi basqa jumysy, kásibi bar jandar bolǵandyqtan, súıikti isimen aınalysýǵa demalys kúnderi ǵana bosaı alady. Al bul kúnderi arhıv esigi jabyq. Forýmda budan basqa da talaı másele kóterildi.
Atyraý