Taıaýda Almatyda ótken «Women in business» forýmynda bıznespen aınalysatyn qazaqstandyq jáne sheteldik názik jandylar ózderiniń tabysqa jetý qupııalaryn ortaǵa saldy. Bul forýmǵa «Atameken» UKP janyndaǵy isker áıelder keńesi muryndyq bolǵanyn aıta keteıik.
Keńes tóraıymy Lázzat Ibragımovanyń aıtýynsha, sońǵy jyldary otandyq bıznes burynǵy alypsatarlyq sıpattan jetilip, ıntellektýaldyq deńgeıge kóterilip keledi. Qazaqstandyq bıznestiń qalyptasýynda áıelder erekshe oryn alady. Batys elderinde mektep qabyrǵasynan bastap, joǵary oqý oryndarynda jalǵasatyn bıznes álippesiniń negizin Qazaqstandaǵy názik jandylar ómirdiń ózinen úırendi. Qazaqstan bıznesiniń ekonomıkalyq ósimdi eseleýine tıgizgen áseri týraly aıtatyn kez keldi. Ekonomıkadaǵy ótpeli kezeńge erler ǵana emes, áıelder de tez beıimdeletini dáleldendi. Qoryta kelgende, qazaq bıznesiniń qalyptasý kezeńindegi áıelderdiń rólin eshkim de joqqa shyǵara almaıdy.
– Aýyldyq jerlerde bıznesti óziniń bastapqy sıpatynda túsinetin adamdar áli de bolsa kóp. Olar ıdeıasy, múmkindigi bola tursa da, jańadan is bastaýǵa qorqaqtaıdy. Sondyqtan balalardy, jastardy aqparattyq tehnologııa jáne bıznes salasyna daıyndaýdy mektep qabyrǵasynan bastap qolǵa alatyn kez keldi. Biz ata-analarǵa ǵana emes, bolashaǵyn bıznes álemimen baılanystyratyn balalar úshin de osy forýmdy uıymdastyrdyq. Pikirlerińizdi ortaǵa salyńyzdar, – dedi L.Ibragımova.
Onyń aıtýynsha, búginde jańa tehnologııalardyń damýy álemdi qarqyndy túrde ózgertýde. Salyq tólemi, kommýnaldyq qyzmet aqysyn óteý, mobıldi bankıng, taǵy basqalaryn meńgerý – ýaqyt talaby. Osy jahandyq damý úrdisinde bıznestiń trendte bolmaýy múmkin emes. Artta qalyp qoımaý úshin qazirdiń ózinde jańa quraldarmen jaraqtanyp, ony sheber meńgergen jón.
– Búginde shaǵyn jáne orta bıznestiń shamamen 40 %-y áıelderge tıesili. Digital ekonomıka, sıfrly kommýnıkasııalar, sıfrly saýda-sattyq quraldarymen kim tez jaraqtansa, sol jańa deńgeıge alǵashqylardyń qatarynda kóteriledi, – dedi L.Ibragımova.
Búgingi tańda memlekettiń áıelder bıznesin damytýǵa yqylasy alabóten eken. Byltyrdyń ózinde júzdegen kásipker áıelge 1 mlrd 2 mln teńge nesıe eń tómengi paıyzben berilipti. Memlekettiń áıelder bıznesine oń qabaqpen qarap otyrýynyń sebebin «Halyq Bank» AQ basqarma tóraǵasy Úmit Shaıahmetova túsindirip ótti. Onyń paıymdaýynsha, áıelder kez kelgen orynda jaýapkershiliktiń salmaǵyn sezinedi, oǵan atústi qaraı almaıdy.
Ú.Shaıahmetova sóz arasynda ekonomıkanyń damýyna múmkindik beretin qolaıly syrtqy ahýal qalyptasyp otyrǵanyn aıtady. Kerisinshe elimizde naryq zańdylyǵyna qaıshy jaǵdaılar kezdesedi.
– Sońǵy birneshe aıdan beri munaı baǵasy aıtarlyqtaı joǵarylady. Bıýdjet pen tólem qabiletimiz de joǵary ekenin kórip otyrmyz. Biraq IJО́-niń ósimi tek shıkizat sektorynyń túsimi arqyly ǵana ósip otyr. Sondyqtan «Ekonomıka nege ósim bermeıdi?» degen másele bárimizdi tolǵandyrýy tıis. Oǵan bıznestiń damýy oń yqpal etetinin bilesizder. Qazaqstandyq bıznestiń qarqyndy damýy úshin áıelder belsendi bolýy kerek. Názik jandylardyń bıznesin memleket tarapynan yntalandyrý áli de bolsa jalǵasa beredi. Oǵan memleket te, bankter de múddeli, – dedi Ú.Shaıahmetova.
Bul forýmnyń burnaǵy jyldardaǵydan bir erekshelegi retinde sharanyń aýqymy qazaqstandyq deńgeımen shektelip qalmaı, halyqaralyq aýqymǵa keńeıgenin aıta ketýge bolady. Gonkongten arnaıy qonaq retinde shaqyrylǵan «China CITIC bank» basqarma tóraǵasy Lı Sınpın hanymnyń áńgimesi resmı túrde ótip jatqan forýmnyń atmosferasyn jylytyp jibergendeı boldy. «Forbs» jýrnalynyń reıtınginde álemdegi eń yqpaldy áıelderdiń ondyǵyna kirgen Lı Sınpındi úıindegi joldasy – adal jar, jalǵyz uly – ardaqty ana dep tanıdy. Onyń paıymdaýynsha, jumys barysy men ondaǵy kóńil kúı úı jaǵdaıyna da áser etedi eken.
– Otbasymnyń kóńil kúıine teris áser etetin faktorlardyń bárin men jumysqa qaldyryp ketemin. Áıel ekenimdi umytyp, tek bızneske ǵana moıyn buryp ketsem, ómirdegi tabysym tek bıznesimmen ǵana shektelip qalar edi. Qazir bıznes pen otbasym – qos qanatym. Meniń bıznestegi tabys formýlamnyń syry osy, – dedi «China CITIC bank» basshysy.
Lı Sınpın hanym bıznestegi bıik tabysqa jetýine yqpal etken bir faktor retinde salyq saıasatynyń gýmanıstik sıpatyn aıtty. Salyqtaǵy jeńildikter, ony tóleý tetikteriniń yńǵaılylyǵy adamdardy bızneske barýǵa, biliktiligin kóterýge jumyldyrady.
– Tabysyńnyń 10-15 paıyzy – memlekettiń menshigi, qalǵany jeke tabysyń. Bul kásipkerlerdi qanattandyrady. Er adamdar áıelderdiń tabystylyǵy men biliktiligin birden moıyndaı qoımaıtyny belgili. Sondyqtan áıelderdiń kez kelgen saladaǵy basty qarýy – onyń náziktigi bolýy kerek. Boıyńda náziktik, parasat qatar kelip tursa, alynbaıtyn qamal joq,– dedi Lı hanym.
Osy oraıda «China CITIC bank»-ke qatysty bir máseleni aıta keteıik. «Halyq Bank» AQ-tyń enshiles kompanııasy sanalatyn Altyn Bank aksııalarynyń 60 paıyzy «China CITIC bank»-ke tıesili. Lı Sınpın hanymnan ótken jyly jasalǵan osy kelisim týraly suraǵan edik.
– Biz Qazaqstanǵa óz tájirıbemizben bólisýge keldik. Qazir bizdiń bank tek Qazaqstanda júrgen qytaı azamattaryna ǵana emes, osy eldiń azamattaryna da qyzmet etedi. Jaqynda halyqaralyq kompanııalarǵa qyzmet kórsetetin arnaıy bólim ashtyq, – dedi Lı Sınpın.
Gonkong isker áıelder odaǵynyń jetekshisi Kler Lo bizben áńgimesinde Almatyǵa, Qazaqstanǵa birinshi ret kelip turǵanyn aıtty. Qazirgi turyp jatqan qalasy Gonkong Qytaıǵa qaıta oralý úrdisin bastan keship jatqany belgili. Bir ǵasyr boıy batys qundylyqtaryn boıyna sińirip alǵan qalanyń qazirgi meri áıel adam eken. Burynnan názik jandylarǵa bızneste qoldaý kórsetetin qalada bıznesti qoldaý men qorǵaýdyń sharttarynyń halyqaralyq zańnamaǵa negizdelgen tetigi jasalǵan eken.
– QHR-dyń ishki jalpy ónimindegi Gonkong bıznesiniń úlesi qomaqty. Onyń basty sebebi – bul qala jemqorlyq dertine boı aldyrmaǵan. Jer kólemi 1 myń sharshy shaqyrym ǵana bolǵanmen, halqynyń sany – 7-8 mln. Ol Qytaıdy Batyspen de, Shyǵyspen de jalǵastyryp jatyr. Gonkong bıznesiniń tabys formýlasynyń bir qyry osy, – dep sózin túıindedi Kler Lo.
«Hewlett Packard Enterprise» kompanııasynyń bas dırektory Dana Altybaeva – 2018 jyly Microsoft komandasynan shaqyrtý alǵan kásipker. Bul kompanııanyń Qazaqstanda, Qyrǵyzstanda ókildikteri bar. Ol sóz reti kelgende ataqty kompanııanyń tabys syryn jınalǵandar aldynda jaıyp saldy.
– Álemdik tehnologııa damyp ketti. Batysta trend bolǵan tehnologııalar bizge úsh-tórt jyldan keıin jetedi. Sebebi Qazaqstanda tehnologııaǵa ınvestısııa salýǵa bılik te, bıznes te onsha yqylasty emes. Bul qoǵamǵa áser etedi. Kezinde BAQ tek er adamdardyń enshisinde degen túsinik bolatyn. Ýaqyt óte kele áıel jýrnalısterdiń biliktiligi men qabileti bul túsiniktiń tas-talqanyn shyǵardy. Qazir sondaı túsinik aqparatty tehnologııa salasynda júrip jatyr. Men aınalysyp júrgen bıznes ortada áıelder óte az, – dedi D.Altybaeva.
«Women in business» forýmǵa otandyq jáne alys-jaqyn shetelderden kelgen 100-den astam kásipker áıel qatysty. Bızneste baǵy janǵan názik jandylar ózara sóılesip, bir-birimen tájirıbe almasty. Forým barysynda Qazaqstanda kenje qalǵan, endi damyp kele jatqan welness, fashion, restoclub sektorlarynda qarjyny, brendti qalaı basqarý kerektigi, taım-menedjmenttiń múmkindigin kádege jaratý týraly kásipkerlerdiń oı-pikirleri ortaǵa salyndy.
Gúlbarshyn SABAEVA,
«Egemen Qazaqstan»
ALMATY