Júktiń aýyryn nar ǵana kótere alady. O bastan bar tirshiligi malmen baılanysty bolǵan halqymyz aýyr júkti kóterýden taısalmaıtyn, eńbek dese qulshynyp shyǵa keletin uldaryn qara narǵa teńestiredi. Mundaı teńeý ekiniń birine aıtyla bermeıdi. Bul joǵary baǵa qandaı isti bolsa da qolǵa alýdan qaımyqpaıtyn, ári ony aıaǵyna deıin jetkizip tyndyra alatyn jigittiń jigitine, azamattyń azamatyna ǵana qarata aıtylady. Osy turǵyda esimi Aqjaıyq óńirine keńinen tanymal tulǵa, respýblıkanyń aýyl sharýashylyǵyna eńbegi sińgen qaıratker, «Qurmet» ordeniniń ıegeri Eset Ǵabdýllındi ózi týyp-ósken qum Narynnyń qara nary desek qatelespeımiz.
Júktiń aýyryn nar ǵana kótere alady. O bastan bar tirshiligi malmen baılanysty bolǵan halqymyz aýyr júkti kóterýden taısalmaıtyn, eńbek dese qulshynyp shyǵa keletin uldaryn qara narǵa teńestiredi. Mundaı teńeý ekiniń birine aıtyla bermeıdi. Bul joǵary baǵa qandaı isti bolsa da qolǵa alýdan qaımyqpaıtyn, ári ony aıaǵyna deıin jetkizip tyndyra alatyn jigittiń jigitine, azamattyń azamatyna ǵana qarata aıtylady. Osy turǵyda esimi Aqjaıyq óńirine keńinen tanymal tulǵa, respýblıkanyń aýyl sharýashylyǵyna eńbegi sińgen qaıratker, «Qurmet» ordeniniń ıegeri Eset Ǵabdýllındi ózi týyp-ósken qum Narynnyń qara nary desek qatelespeımiz.
Ol keshegi sosıalıstik kezeńde qalyptasqan eńbek dástúrin búgingi naryqtyq qoǵamda jańasha bir jolmen jalǵastyra bilgen jan. Eńbektiń kóriginde shyńdalǵan qaırat ıesi. Sonaý keńestik sharýashylyq qurylymynda ferma meńgerýshisi, bólimshe basqarýshysy delingen aty da, zaty da dardaı, ortań qoldaı qyzmette boldy.
Ádilin aıtqanda sol kezeńde Oral óńirinde búgingi keıipkerimizdiń aldyna shyǵa qoıǵan áriptesi joq shyǵar-aý degen oı basym túse beredi. Mundaıda sıfrǵa júgingen artyqtyq etpeıdi. Iá, sol jyldarda Eset Ǵabdýllın basqaratyn Qurmanǵazy keńsharynyń úshinshi bólimshesinde 45 myń qoı, 12 myń jylqy, 1500 túıe, 2 myń bas iri qara bolypty. Bul sol tustaǵy kez kelgen iri sharýashylyqtaǵy mal sanynan asyp túsedi. Osy sosıalıstik menshikti kóziniń qarashyǵyndaı saqtaýdy moıynyna alǵan, ony joǵaltpaı, qońyn túsirmeı ustaı bilgen ferma meńgerýshisi Eset Ǵabdýllın edi.
Keıin elde jekeshelendirý naýqany bastalǵan kezde Eset aǵanyń úlesine 11 sıyr, 22 jylqy, 36 qoı jáne tórt túıe tıipti. Osyndaı enshisine tıgen úles pen paıdy aýyldyń kóptegen adamdary tegin dúnıedeı kórip ońdy-soldy shashqany, bir shyny «Roıal» dep atalatyn spırtke nemese eki túıir kir sabynǵa bir qoıdy oılanbastan bere salǵany, ókinishke oraı, ótpeli kezeńniń bultartpaıtyn shyndyǵy. Kánigi aýyl sharýashylyǵy óndirisiniń sheberi úleske tıgen maldy shuǵyl óz tóli esebinen ósirý qajettigin tez túsindi. Ári Naryn qumynyń tabıǵı- klımattyq ereksheligi, ıaǵnı shyǵyndy meılinshe az jumsaı otyryp, kiristi molyraq alýǵa bolatyny maıtalman óndirisshini aldaǵy tabysty kúnderge jeteleı tústi.
Ol az ýaqyttyń ishinde «Eset» sharýa qojalyǵyn quryp, aıaǵynan tik turǵyza bildi. Sonymen birge, mal tuqymyn asyldandyrý men veterınarlyq saýyqtyrý sharalary da qosa atqaryla bastady. Sóıtip, mal sany kúrt ósip, bir aýdannyń aýmaǵy tarlyq ete bastaǵandaı bolǵan soń jeke menshiktegi úlken sharýashylyqty eki bólip júrgizý qajettigi týyndady. Mundaıda ne isteý kerektigin aýyl sharýashylyǵy óndirisiniń tarlany tez túısindi. Qos uly – qos qanatyna jaýapty júk artqany osyndaı oıdan týyndap edi.
Úlken uly Isataı kir jýyp, kindik kesken atamekende, Naryn qumynda myńǵyryp ósken malǵa ıelik etip qala berýi oryndy dep tabyldy. Al sharýa qojalyǵynyń ekinshi bóligin kenje uly Amantaıǵa tapsyrdy. Ol oblys ortalyǵyna taıaý ornalasqan Kóshim aýyly aýmaǵynan jer alyp, áke úmiti men amanatyn aqtaý úshin iske bel sheshe kiristi.
Árıne, búgingi mal ósirý isiniń ejelgi ata-baba dástúrinen túbegeıli ózgesheligi bar. Qazirgi jaǵdaıda ǵylymı negizder men jańa tehnologııalarǵa ıek arta almaǵan, oǵan jatsyna qaraǵan menshik ıeleri alysqa bara almaıdy. Mundaǵy basty maqsat – ónimdi uqsatýǵa baǵdar ustaı bilý. Halyqtyń kúndelikti suranysyna ıe ónimder óndirý. Tek sonda ǵana eldegi mal ósirýshilerdiń baǵy janyp, upaılary túgeldene túspek.
«Eset» sharýa qojalyǵynda qymyz ben shubat shyǵarý zaýyty osyndaı ómirsheń oıdan bastaý alǵan edi. Qazir mundaǵy básekege qabiletti ónimge suranys berýshiler qatary jyldan jylǵa arta túsýde. Tipti taıaý jáne alys shetelderdiń ózinen suranys berip otyrǵandar da bar. Zaýyt konveıerinen tutyný oryndaryna jol tartatyn halyqtyq sýsyndar qoshqar múıiz oıý pishindes arnaıy plastmassa ydystarǵa quıylyp usynylady. Sonymen birge, ónim óndirýshi men memlekettik satyp alýshylar arasyndaǵy kelisim-sharttarǵa sáıkes, «Eset» sharýa qojalyǵy óz ónimderimen oblystaǵy áleýmettik, emdeý-saýyqtyrý mekemelerin, ókpe aýrýlaryn emdeıtin sanatorııler men aýrýhanalardy osy sıpattaǵy «Ivýsha balalar» profılaktorııin qamtıdy.
Qymyzdyń emdik qasıetin búginde álemniń birqatar órkenıetti elderi tanyp moıyndaı bastady. Moıyndap qana qoımaı, ony ónerkásiptik negizde óndirýge kiristi. Sonyń biri – Almanııa. Bul memleket ejelden qazaq halqyna tán bolyp kelgen qymyz óndirisin beınebir ózderi taýyp, bar qasıetin ózderi ashqandaı keıip tanytyp otyr. Osylaısha, qymyz óndirisi jónindegi brend pen álemdik patentti de ózderi ıemdenip ketetindeı kórinedi. Meniń buǵan talasym bar. Qalaı deseńiz de qazaqtyń keń dalasy men jazıra jaılaýynda erkin jaıylǵan jylqynyń eti men qymyzyna, onyń sapalyq qasıetine birde-bir el jete almaıdy. Mundaı artyqshylyq pen ózgeshelik tek Qazaqstan jaǵdaıynda ǵana múmkin bolyp otyr. Muny búginde qymyz óndirisine bet burǵan órkenıetti memleketter ǵalymdary da moıyndaıdy, dep oı-pikir tıegin aǵytty bizben áńgimesinde Eset aǵa.
Iá, eńbek maıtalmany bul pikirin tekten-tek aıtpaǵanyna, onyń qolynda álemdik qymyz óndirisi jónindegi saraptamalar men taldaýlar bar ekenin kórgende kózimiz odan ári jete tústi. Bul tek ınternet júıesinen alynǵan derekter emes eken. Atalǵan máselede «Eset» agroqurylymynyń menedjeri, Saratov zooınjenerlik ınstıtýtynyń túlegi, úlken qyzy Aıgúldiń jınaǵan aqparattary da mol bolyp shyqty. Iá, búgingi zaman ushqyr aqparattar zamany. Onyń aǵymynan keıin qalyp qoısań, kóp nárseden utylǵanyń. Osyndaıda álemdik suranysqa saı ónim óndirýge bastamashy bolyp otyrǵan jetpis úsh jastaǵy Eset aǵanyń kóregendigi men biliktiligine, alymdylyǵy men shalymdylyǵyna tańǵalmaı, tánti bolmaı kórińiz.
Budan keıingi kezeńde Es-aǵań eńbek etý jónindegi oılaryn ortaǵa tastady. Elbasymyz Nursultan Nazarbaevtyń eńbek qoǵamyna jıyrma qadam jónindegi baǵdarlamalyq maqalasymen muqııat tanysyp shyqtym. Memleket basshysy aıtqandaı, bizdiń qazaqstandyq qoǵamdy tek aqadal eńbek qana alǵa alyp shyǵa alady. Eńbek etpegenniń órisi qysqa deıdi ol. Eset Ǵabdýllın – qur aqylgóılik pen qurǵaq demagogııanyń adamy emes. Jaqsy – isimen jaqsy degendeı, ol óziniń eńbek jónindegi qaǵıdattaryn qurǵaq sózben emes, naqty isimen dáleldeı bilgen qajymas qaırat ıesi. Jetpisten asqan shaǵynda da qazaqstandyq qoǵamnyń órkendeýine óz úlesin qosyp, jıyrma bestegi jigitteı kúsh-qaırat jumsap kele jatqan qazaqtyń qajymas qara nary.
Biz taıaýda qysqa ázirlik qamymen Beketaı qumynyń eteginde úlken balasy Isataıǵa aqyl-keńesin berip qana qoımaı, iske tikeleı aralasyp júrgen Eset aǵamen taǵy da kezdestik. Amandyq-saýlyqtan soń ol kisi bizdi úıden dám aýyz tıip shyǵýǵa shaqyrdy. Eshkim de dámnen, qazaqtyń qasıetti dastarqanynan úlken emes. Aǵa tilegin qaıtara almadyq. Munyń aldynda Aqsaraı aýyly aýmaǵynan on shaqyrym qashyqtyqtaǵy keń jazyqtyqtan 500 bas iri qara men 500 bas jylqyǵa arnalǵan búgingi zamanǵy mal semirtý kesheni qurylysyn salyp aıaqtaǵan oblystaǵy iri menshik ıesiniń kúsh-qaıratyna tańdanys bildirgenbiz.
Qarańyz, aıdala, aınala bári sheti men shegi joq buırat qum. Sóıtip kele jatqanda kózdiń jaýyn alatyndaı ǵajaıyp keshenge tap bolasyz. Beınebir ertegi sekildi. Joq, bul ertegi emes, eńbek dese ishken asyn jerge qoıatyn qazaqtyń qaısar ulynyń byltyr aıaqtaǵan isiniń nátıjesi eken. Álemdik ozyq tehnologııanyń úlgisin de osy jerden taba alasyz. Malǵa qajetti sý da, jem de búgingi ınnovasııa jetistikteriniń shalǵaı aýylǵa jetkenin aıǵaqtap tur.
Sonymen birge, ózi týyp-ósken Bórli aýyly mańynan Eset Ǵabdýllın aǵamyz kirse shyqqysyz aqshańqan úı turǵyzypty. Mundaǵy turmystyq jaǵdaı qaladaǵydan artyq bolmasa, bir de kem emes eken. Adam janyna ne kerektiń bári de tabylady.
«Es-aǵa, osyndaı úlken úı salý qandaı qajettilikten týdy», dedik biz úıdiń syrtqy kórinisi men ishki ıntererine tańǵalǵanymyzdy jasyra almaǵan kúıimizde.
«Halqymyzdyń turmys daǵdysynda qara shańyraq degen uǵym bar. Qasıetti de qasiretti Naryn – bárimizdiń atamekenimiz. Biz oǵan kindigimizben baılanyp qalǵanbyz. Ǵabdýllınder áýletiniń búgingi aqsaqaly ózim bolǵandyqtan ózimnen taraǵan urpaq atameken men qarashańyraqtyń qadir-qasıetin bile júrsin, umytpasyn, onymen habaryn úzbesin degen nıetpen turǵyzdym, bul keń saraıdy. Bul asyp-tasý da, báseke de, qolda bar qarajatty qaıda jumsaýdy bilmegendik te emes. Tek týǵan jerge degen tartylys kúshin tereńdetýden týǵan ákelik, atalyq oı ǵana. Bul isimdi zaıybym Umsynǵanym ekeýmizden órbigen urpaqtarymyz da durys túsingeni mereıimizdi ósirip, kóńilimizdi tasytady», dep jaýap qaıtardy bul saýalǵa qum Narynnyń qara nary Eset Ǵabdýllın.
Umsynǵanym jeńgemiz de baqytyn eńbekten tapqan qazaqtyń altyn qursaq analarynyń biri ekenin qalaısha aıtpaı kete alamyz. Ol eńbek jolyn traktorshylyqtan bastapty. Iá, sol bir jyldarda. «Tań biline bir sulý qyz traktorǵa otyrdy…» dep bastalatyn bir án bar edi-aý. Búginde retroǵa aınalǵan bul tamasha áýen áli kúnge deıin syry da, syny da ketpegen Umsynǵanym jeńgemizge arnalǵandaı kórinedi.
Iá, eńbegimen elengen mundaı jandar qandaı qurmetke de laıyqty bolsa kerek.
Temir QUSAIYN,
«Egemen Qazaqstan».
Batys Qazaqstan oblysy,
Bókeı ordasy aýdany.
Sýrette:
«Eset» sharýa qojalyǵynyń jetekshisi Eset Ǵabdýllın.