Qazaqstan Respýblıkasy Memlekettik qyzmet jáne sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl jónindegi agenttik tóraǵasy Alık Shpekbaevtyń bastamasymen ashylǵan dúkender qoǵamda jaqsy pikir týǵyzyp jatqan syńaıly. Ásirese jas býyn úshin tárbıe kóziniń biri desek artyq aıtqandyq emes.
– Bıýdjet qarjysyn talan-taraj etken talaılardy zań turǵysynda jazaladyq, túrmege otyrǵyzdyq. Biraq onymen sybaılas jemqorlyq aıaǵyn tartqan joq. Qoǵamnyń osy keseline qarsy kúrestegi álemdik ozyq tájirıbelerdi saralaı kele, sybaılas jemqorlyqtan tazarýdyń ózge jolyn izdedik. Ony bizdiń elimizde qoǵamdyq dert dep qarap, adamgershilik jolmen emin izdeý, jemqorlyqqa qarsy mádenıet qalyptastyrý qolǵa alyndy, – deıdi Memlekettik qyzmet jáne sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl agenttigi Qostanaı oblysy boıynsha departamentiniń bastyǵy Salaýat Múksimov.
Qoǵam músheleriniń arasynda jemqorlyq dertine qarsy mádenıetti qalyptastyrýǵa baǵyttalǵan jumystar nátıjesiz emes. О́tken jyly oblysta 46 sheneýniktiń jemqorlyq isi áshkerelenip, isi sotqa berilgen. Bir qaraǵanda az emes sekildi. Biraq aldyńǵy jyly bul kórsetkishtiń 55 bolǵanyn eskersek, aıaǵyn basardan buryn ardy oılaǵandardyń qatary molaıǵandyǵy baıqalady. Halqymyzdyń «shyrynǵa shybyn úımeleıdi» degen ómirden oıyp alǵandaı támsili sybaılas jemqorlyq dertinen aryla almaı kele jatqan memlekettik satyp alý nysanyna arnalǵandaı bolady. Respýblıka boıynsha jemqorlyqtyń 10-12 paıyzy tek osy memlekettik satyp alý aınalasynda oryn alady. Sońǵy eki jylda Memlekettik qyzmet jáne sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl agenttigi baǵany «úrleýdiń» betin qaıtaryp, odan keletin 7,3 mlrd teńge shyǵynnyń aldyn kesti. Al Qostanaı oblysynda 2018 jyly ǵana Memlekettik satyp alý arqyly alynatyn janar-jaǵar- maı, keńse zattary, azyq-túlik sekildi taǵy basqa taýarlarǵa kóterilgen artyq baǵa 5 725 470 teńge bolǵany anyqtaldy.
– Memlekettik satyp alý úderisin qansha avtomattandyrǵanmen, qyzmetter elektrondy formaǵa kóshirilgenimen sybaılas jemqorlar ıneniń jasýyndaı tesikten jylmańdap ótip ketedi, – deıdi S.Múksimov.
Elimizde jyl ótken saıyn jemqorlyq dertin joıý úshin túrli amaldar men sharalar ótkiziledi, zań da jetildirilip keledi. 2015 jyly «Qoǵamdyq keńester týraly» zań qabyldanyp, 2016 jyldyń qańtarynan bastap kúshine endi. Alaıda, jergilikti jerde qurylǵan qoǵamdyq keńester qazir bıýdjet qarjysynyń tıimdi jumsalýyn baqylaıtyn, jemqorlyqqa táýekel jasaıtyn normalardyń aldyn alatyn táýelsiz baqylaýshydan góri, máslıhattyń balamasy sekildi sıpat alyp bara jatqandaı.
Qoǵamymyzda jemqorlyq táýekelge ıtermelep turatyn tustar barshylyq, árıne.
– Mysaly, Reseıden Qazaqstanǵa keletin aýyr mashınalardyń júgi belgilengen ólshemnen asyp ketkende, olar artyq salmaq alyp ótkeni úshin aqy tóleýi tıis. Al júk ıeleri Reseıden Qostanaıǵa aldyn ala jeńil kóligimen kelip, Oblystyq kóliktiń baqylaý ınspeksııasynan qajetti ruqsat qujat alady. Sonaý jerden Qostanaıǵa kelmeı-aq, sıfrlandyrý zamanynda araqashyqtyqtan qansha artyq júk ákeletinin habarlap, aqshany elektrondy aýdarýǵa nege bolmasyn? Shekaradan ótkende júk salmaǵyn ólsheıtin tarazy, basqa da anyqtaý quraldary jeterlik. Mine, osy jerde jemqorlyq táýekeli joq dep aıtýǵa bola ma? Aldaǵy ýaqytta osyndaı máselelerdiń «jumbaǵy» sheshilip, móldirlik qamtamasyz etilýi tıis, – deıdi departament basshysy.
Memlekettik qyzmet kórsetýde azamattardyń sheneýniktiń aldynan ótýi jeń ushynan jalǵasýdy týdyratyny ábden dáleldengen kórinis. Sybaılas jemqorlyqtyń 70 paıyzy sheneýnik pen azamattar jolynyń tikeleı túıisýinen týyndaıdy eken. Búgingi memlekettik qyzmet kórsetý salasyn sıfrlandyrý sybaılas jemqorlyqtyń aldyn kesetin basty quralǵa aınaldy. Bul sheneýnik pen azamattardyń tikeleı baılanysyna jol bermeıdi jáne móldirlikti qamtamasyz etedi. О́tken jyldyń osy merzimimen salystyrǵanda elektrondy formada qyzmet kórsetý kólemi 2 esege artty.
Azamattardy memlekettik qyzmetke alý úshin departament basshylyǵy barlyq aýdandar men qalalar ákimderimen sóılesip, konkýrstar tártibin ózgertýdi usyndy. Mysaly, qazir mamandar issaparǵa shyqpaı-aq, kez kelgen aýdandar men qalalarda ótken konkýrsty «skaıp» arqyly qarap otyrady. Sondyqtan bos oryn konkýrsyna jergilikti jerde eshkimniń de yqpaly júrmeıdi, móldirlik te osylaı birtindep qalyptasady.
Memlekettik qyzmet jáne sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl departamenti qyzmetkerleriniń ózi adaldyq pen ádildik saltanaty úshin qyzyqty bastamalar kóterip otyrady. Mysaly, ár aptanyń juma kúni qyzmetshiler jumysqa «galstýksyz» erkin kıimmen keledi. Kúndelikti qyzmette bastyǵyna baǵyný retimen onyń aldynda artyq bir aýyz sóz aıtpaıtyn qyzmetshiler jumadaǵy dóńgelek ústel basynda erkin pikirlesedi, usynystaryn aıtady. Departament bastyǵy Salaýat Múksimovtiń taǵy bir bastamasymen qyzmetshiler «Polıgraf» tehnıkalyq quraly arqyly psıhofızıologııalyq tekserýden óte bastady.
– Ujymda oǵan eshkimdi májbúrlemeımiz, tek usynys jasaımyz. Eger «Polıgraf» olardyń minez-qulqyndaǵy jemqorlyqqa kúdik keltiretin jaǵdaılardy «aıtsa» da, ony jumystan shyǵarmaımyz. Bul tek tájirıbe ǵana. Halqymyz «altyn kórse, perishte joldan taıar» dese de, psıholog mamandardyń pikirinshe, rýhanı qundylyqtardy joǵary qoıatyn adam ózgeniń esebinen baıýǵa bara qoımaıtyn kórinedi. Bul tájirıbe nátıje kórsetse, ol aldaǵy ýaqytta memlekettik qyzmetshiler men laýazym ıeleriniń moraldyq tazalyǵy úshin jasalatyn sharanyń biri bolsa degen tilek edi, – deıdi S.Múksimov.
Osydan myń jyldan astam buryn Ábý-Nasyr ál-Farabı babamyz «Qaıyrymdy qala turǵyndary» degen traktatynda: «Ádilettilik degenimiz – bul eń aldymen, qalanyń barlyq turǵyndarynyń úlesine tıetin ortaq ıgilikterdiń bólinýi jáne budan keıin olardyń arasyna bólingen sol ıgilikterdiń saqtalýy. Bul ıgilikter – aman-saýlyq, baılyq, qadir-qurmet, alatyn oryn jáne olardyń qatysy bolýy múmkin basqa da sondaı ıigilikter» deıdi. Babanyń bul tujyrymynyń mańyzy búgin artpasa, kemigen joq. Halyq árkimniń mańdaı ter úlesi bar bıýdjet qarjysynyń kóptiń nesibesi úshin tıimdi jumsalýyn senip tapsyrǵan ár sheneýnik adal bolsa, ádildik ornyǵady. Sonda sybaılas jemqorlyqtyń da mysy basylady.
QOSTANAI