Qoshtasýda ata-ana da jylaıdy

Bul batystan aýyp, bizge de keldi. Jaqynda Bilim jáne ǵylym mınıstri Kúlásh Shámshıdınova mektep bitirý keshi mektep qabyrǵasynda ótýi keregin aıtty. «Mektep bitirý keshiniń formaty qymbat ári sán-saltanatqa toly bolmaýy qajet. Jyldar boıy tulǵany qalyptastyrýda talmaı eńbek etken pedagogter men ata-analar jáne taıaýda mektep qabyrǵasynan túlep ushyp, úlken ómirge qadam basatyn keshtiń basty keıipkerleri – túlekter arasyndaǵy jyly dıalog túrinde ótkeni abzal», dedi mınıstr. Biraq oǵan qulaq asatyn kim bar?

Jaqynda áriptesimiz Janar Orazym­bet áleýmettik jelidegi paraq­sha­synda basynan ótken jaıtty baıandady. Onda qyzy byltyr mekteppen qoshtasqan ol mektep bitirý keshi qazir ata-ana úshin qyp-qyzyl aqsha ǵana emes, dertke aınalǵanyn jazady. Ata-ana toqsan saıyn test tapsyrýǵa, oǵan daıyndaý úshin qosymsha muǵalim jaldaýǵa, soń­ǵy qońyraýdy ótkizý úshin tigiletin biryń­ǵaı kıimge, pán muǵalimderiniń tartý-taralǵysyna ketetin aqshany aıt­pa­ǵanda, ár emtıhanǵa dastarqan jaıyp shabylǵanyna shyryldaıdy. «Bul jerde muǵalimderdi kinálaıyn dep otyr­ǵanym joq. Bárine ata-analar kináli. Ábden daraqylanyp alǵan», deıdi ol. Aıtýynsha, qolaqysy 2 mıllıon turatyn asabany ánshi-bıshisimen jaldap, keshti laıyqty ótkizý úshin 100 myń teńgeniń ústinde aqsha jınapty. Oǵan adam basyna 17 myń teńgeden ke­letin meıramhanany mensinbegen qal­taly ata-ananyń áreketi sebep bolǵan kórinedi. Aqyrynda «sarań ata-ana» atanǵan J.Orazymbet qyzynyń «Barlyq ata-ana eshteńe demeı-aq aqsha jınap jatyr ǵoı» degeninen asa almaǵanyn aıtady. 

Ata-ana kimdi kinálasa da balasynyń kóńiline qaraıdy. Biraq osy kóńilge qaraý oqýshylardy oımen emes, toımen jarysýǵa, daraqylyqqa úıretip jatqan joq pa? Memleket basshysy Q.Toqaev Prezıdent retinde bergen al­ǵashqy suhbatynda HHI ǵasyr­da­ǵy kerdeń minezge dańǵazalyq, ysy­rap­shyldyqty jatqyzatynyn aıtyp: «Bizge dańǵazalyqty doǵaryp, ysy­rap­shyl­dyq­tan arylý qajet», degen edi. Biz balalardy kerdeń minezge mektep kezinen beıimdeımiz. 

Muǵalimderge syılyq jasamaıtyn tarazdyq túlekter lımýzınge minip, dastarqan jasaý jáne oqýshylyq ómir­men qoshtasqan sátinen estelik alyp qalý úshin fotograf jaldaýǵa bas-aıaǵy 35 myń teńge jınapty. Sondaǵy bir oqýshynyń anasy Gaýhar Jolmahanbet osynyń ózi basqa mektepterge qaraǵanda aqshany jónsiz jınamaıtyn bilim ordasy ekenin aıtady. Bir otbasy 35 myńdy tıyn-tebendeı kórse, ekinshi birine bul tabylmaıtyn soma. Qoldan jasap alǵan úrdis toqtamaıtyn syndy. Dese de ata-ananyń aıtýynsha, bul túıtkildiń túıinin balalar da, olardyń áke-sheshesi de emes, tıisti vedomstvo ǵana túbegeıli tarqata alady. «Burynnan qalyptasqan úrdis birden toqtap qalmaıdy. О́ıtkeni qazirgi ata-analardyń kózqarasy qıyn. Onyń bir mezette ózgerýi, mınıstrdiń sózin qoldaýy ekitalaı. Bul úshin zańmen tyıym salynyp, jaýapqa tartylý kerek. Sonda ǵana adamdar amalsyz aıaq tartady», deıdi G.Jolmahanbet. Onyń oıynsha jaýapty mekeme sózden iske kóship, nátıje beretin naqty qadamǵa barý qajet. Sol kezde ata-ana men bala baǵynady. 

О́zgelerdiń tájirıbesine nazar aýdar­saq, Fransııada mektep bitirý keshi degen múlde bolmaıdy. О́ıtkeni onda synyp­ta­ǵy oqýshylar jyl saıyn ózgerip otyrady. Fransýzdardyń bilim júıesinde bul reforma balabaqshadan bastap qolǵa alynǵan. Toptaǵy balalar da, qajet bolsa tárbıeshiler de jıi aýysady. Maqsat – kez kelgen ortaǵa, barlyq janǵa úırený, beıimdelý, adam talǵamaı til tabysý. Al Germanııada mekteptiń akt zalynda ótedi. Resmı túrde uıymdastyrylatyn bitirý keshinde bizdiń tilmen aıtqanda attestat tapsyrylady. Ata-analar balalarǵa shaǵyn merekege ruqsat bergenimen, saltanatty kesh uıymdastyrylmaıdy. Al Shotlandııada túlekter bitirý keshi degenniń ne ekenin de bilmeıdi eken. Aıtpaqshy, qytaı túlekteri sekildi mektepti eske túsiretin quraldardyń bárin terezeden laqtyryp, adrenalınge boı aldyratyndar da bar.

Shetelderde bitirý keshi, negizinen túlekterge arnalǵan. Bizde ata-ana­lar­dyń da keshine aınalǵandaı. О́ıtkeni olardyń ózi keshke kıim alyp, sándenip, shash úlgisin jasap daıyndalady. Bir ana balasynyń mektep bitirý keshine 20-30 myń teńgeniń aralyǵynda kóılek alýdy josparlap otyrǵanyn jetkizdi. Bul – jalǵyz kóılektiń quny. Sáıkesinshe týflı, sómke satyp alyp, shash úlgisin jasatý kerek. Keı otbasynda anasy ǵana emes, ákesi nemese kempir-shaldyń qolynda ósken bala úshin ata-ájesiniń biri barady. Olar da kıinedi. Eskisin kıse, balasy namystanady-mys. Jalǵan namysty jıyp qoıǵannyń ózinde meıramhananyń tórinen tegin oryn almaısyz. Ata-ana aıtqan zań ázirlenip, qoldanysqa engizilgenmen, ózi belsenip, toı toılaýǵa bir ıyǵyn berip turǵandar qujatty kózge ile me? Álbette máseleniń baıybyna baratyn áke-sheshe kerisinshe zańdy jeleý etip, balasyn tárbıeleýi tıis. Tárbıeleýge áli jetpegeni «sýısıd jasaıdy» dep qorqady. Bul da qorqatyndaı sebep. О́z-ózine qol salǵandardyń qatary azaımaı tur. 

Bıyl elimizde 143 089 oqýshy mekteppen qoshtasady. Oǵan kemi jalǵyziliktisi bar, keı otbasynda ata-ájesi qosylady, shamamen 280 myń ata-ananyń alańyn qosyńyz. Teń jartysy jylap júr. Teń­geni mańdaı terimen tapqandar sýǵa aqqan aqshadan buryn, balanyń bola­sha­ǵy, «oı jarystyrmaı, boı jarys­tyryp» júrgen urpaǵynyń erteńi úshin jylaıdy. Qala berdi, kósheni shýlatyp «bıpyldatqanda» bir bálege urynyp qala ma dep jylaıdy. Balasy mekteppen qoshtasqanda ár úıdiń bosaǵasyn saǵalap júrgen ata-ana da qosylyp jylaıdy... Qaıtpek kerek?!

Áldebir mektep túlekteri jańa bir vıdeo-estafeta bastapty. Áleý­met­tik jelide tarap ketken sondaı beıne­tú­sirilimniń birinde Almaty oblysy Talǵar aýdanynyń Birlik aýylyndaǵy №35 mekteptiń 11-synyp oqýshylary: «Tekelidegi № 4 mektep pen elorda, Almatydaǵy mektep bitirýshi túlek­te­rin qoldaı otyryp, biz mektep bitirý keshinde ata-analarymyzdyń artyq shyǵyndalýyna, qymbat meıramhana men kólikterge, qymbat kóılek kııýge qarsymyz!», dep urandatqan. Al Mańǵystaýda mektep bitirýshi túlek­ter sońǵy eki jyl qatarynan qar­jy­ny qaıyrymdylyq iske jumsaǵan. Úlgi bolarlyq áreket. Bala bastap bas­syzdyqtan bas tartsa, ata-ana da, muǵa­lim de, mınıstrlik te, mektep te tynysh eken ǵoı. Oqýshylardyń ózi qalaı qoshtasatynyn ózderi tańdap tursa, erkinen aıyramyz ba? «Lımýzın minemin, qyzyl galstýk taǵamyn» degen balasyn betinen qaqpaǵan ata-ana «birinshi synyptan bergi qyzyqtardy eske alyp, ustazdarǵa alǵys aıtýmen aıaqtaımyz» dep tabandap turǵan quly­ny­nan aınalyp ketpeı me? Sonda bárine núkte qoıý – balalardyń qolynda.