«Zamana ózgerip, ýaqyt zymyrap jatqanda ulttyq dástúr ekinshi qatarǵa shyǵyp qalǵandaı bolady. Jeńil-jelpi habarlar kóbeıip barady» dep kóńiliniń túkpirindegi kúpti sózin jasyra almaǵan Qazaqstannyń halyq ártisi Sábıt Orazbaev aǵamyz jahandaný kezeńinde rýhanııatymyzdy saqtap qalýdaǵy qazaq radıosynyń kúsh-qýaty, qabilet-qarymymen atqaryp jatqan sharýasy ǵıbratty deıdi. Qazaq halqy tabıǵatynan beıbitshil, tatý-táttilikti ýaǵyzdaıtyn, úlkenge qurmet, kishige izet kórsete biletin, tarıhy ǵasyrlar qoınaýynan bastalatyn ulaǵatty ult ekenin «Injý-marjan» habarynyń ón boıynan kóremiz. Osy turǵydan alǵanda aty aıtyp turǵandaı, ulttyń injý-marjanyn, kórkem dúnıesin, kesteli sózin, zerdeli paıymyn keler urpaqqa jetkizip, dáripteýdegi habardyń mańyzy joǵary.
Búginde mıllıondaǵan aýdıtorııanyń únjarǵysyna aınalǵan Qazaq radıosynan taralatyn «Injý-marjan» qazaqtyń rýhanı keńistigine, ótken tarıhyna, búgingi aqıqaty men bolashaǵyna qyzmet etetin qazaq tilindegi habarlardyń biregeıi, deıdi aqyn-dramatýrg Nurlan Orazalın aǵamyz. «Qazaqtyń rýhyn aıǵaqtaıtyn habarlardyń kóp bolǵany ǵanıbet qoı. Qashan da qanatty habarlarymen erekshelenetin «Injý-marjan» qazaqtyń tutastyǵyna, eldigine qyzmet etýimen qatar árbir ultjandy azamatqa rýh bereri sózsiz. Ult tarıhyndaǵy tulǵalardyń arǵy-bergi dáýirlerdegi atqarǵan uly isterin nasıhattaý, rýhty sýsyndatýdy maqsat etetin habar efırde ǵana emes, altyn qorymyzdy tolyqtyrýdaǵy mazmuny tereńdeı túsetini anyq.
Iá, efırdiń qudireti de bolmysy da dara. Bizdiń temirqazyǵymyz – ulttyq rýh deıtin bolsaq, «Uly dalanyń uly esimderin» tanytýda el tarhyndaǵy áz Táýke han, Beıbarys, Kenesary, Abylaı sııaqty belgili tulǵalarmen qatar tarıh tórindegi ataqty bahadúrler, qolbasshylar, bıler, sheshenderdiń el bıleýdegi óneri, qaharmandyq eńbegimen qatar dala taǵdyryn, til taǵdyryn oılaǵan jankeshti eńbegi halqymen qaıta qaýyshty. Uly dala derekterin, ulttyq rýhty sóıletetin «Injý-marjan» qulaǵynyń quryshy qanyp, jany rahattana tyńdaıtyn tyńdarman úshin efırdiń epopeıasyna aınalǵan habar boldy, deıdi fılologııa ǵylymdarynyń doktory, professor Serik Negımov.
Al Qazaq radıosynyń Almaty ókildiginiń basshysy Baqyt Jaǵyparuly «Qoshekeń ken izdegen kenshideı qazaq dalasynyń tórt buryshyn túgel sharlady. Shejire, tarıh, ádebıet pen óner haqyn alýan túrli áńgimeniń tıegin aǵytyp, Qoshekeńniń qońyr úni tolqyndaǵy toraptan tarap bútin bolmysyńdy baýrap alady» degen júrekjardy pikirimen bólisip, «Injý-marjan» tarıhynan biraz maǵulmattar berip ótti.
– «Injý-marjan» dep aıdar taqqan habarynyń álippesin bar qazaqqa ortaq tulǵa áıgili Qaban jyraýmen ashqan edi. Qaban jyraý jaıly tolǵaı-tolǵaı syr aıtyp, dańqty jyraýdyń arǵy-bergi tarıhyn qoparyp, qum ishinen ashý tas arshyǵandaı jyr-dastandaryn jınady. Ony búgingi jyrshylarǵa aıtqyzyp, «Altyn qorymyzdy» 400-den astam erekshe habarlarmen tolyqtyrdy. Qoshan Mustafaulynyń sózimen aıtsaq, «Kóneniń tarıhy bolyp qońyraýlatyp, qulaqqa jaǵymdy qobyz sarynyndaı jyraýlyq dástúrdiń, jyrshylyq-termeshilik óneri jip ıirgen urshyqtaı dóńgelenip, HHI ǵasyrǵa da ıek artty. Búginde qyr men dalanyń emes, jyr-terme deıtin salanyń agronomyna aınalǵan bilgir mamannyń jemisteri qazaq óneriniń baqshasynda jyldyń tórt mezgilinde de jaıqalyp turatyny anyq. Fılologııa ǵylymdarynyń kandıdaty, dosent Saǵatbek Medeýbekuly aıtqanyndaı, Qoıshyǵul Zarlıev Qazaq radıosynyń aıtamanyna aınaldy, – deıdi Baqyt Jaǵyparuly.
Al Qoshan Mustafauly «Ádebı sazdy» baǵdarlamalar redaksııasynan taraıtyn «Injý-marjan», «Terme» habarlarynyń qazaqtyń kóne jyrshylyq-jyraýlyq poezııasyn, batyrlar jyryn, dástúrin jáne jyr oryndaýshylaryn nasıhattaý men halqymyzdyń asyl marjan sózderin, dana bı-sheshenderimizdiń urpaǵyna qaldyrǵan ósıetin tyńdarman nazaryna jetkizýdi maqsat ete otyryp, tarıhı jáne jyraýlyq poezııaǵa barynsha mán beretin habarlardyń sanyn myńǵa jetkizýdi maqsat etedi. Babalar murasyn halyqqa jetkizip, jas urpaqtyń sanasyna sińirsem degen ustanymdy janyna jalaý etken aqparat salasynyń úzdigi «Habar jasaý barysynda meniń kózimniń jetkeni Juban aqynnyń «myń ólip, myń tirilgen» degen sózimen meniń kózqarasym sáıkes keledi eken. Keshegi handar, bı-sheshender men batyrlardyń ómir jolynda jasaǵan dúnıelerine qarap otyrsaq, soqyr kózden jas shyǵady» dep tolǵanady.
Iá, ǵylymı-aqparattyq, mádenı-tanymdyq baǵyttaǵy ár habardy zer sala tyńdaǵanda shaǵyn ujymnyń zertteý isimen aınalasyp jatqandaı áserde bolasyz. Ult tulǵalarynyń taǵdyr-talaıyna qatysty tyń da jańa turpatty habarlardyń árqaısysynan ujymnyń tolassyz eńbegin kóresiz.
Habar avtorynyń aýyl sharýashylyǵyna mamandanyp, keıinnen orkestrde án salǵanyn, sondaı-aq kezinde Jalǵasbek Begendikov, kúıshi Sámıǵolla Andarbaevtan tálim alǵanyn, Qazaqstannyń halyq ártisi Qaırat Baıbosynovtyń «zaochnıgi» atanǵany týraly áńgime Qoshan Mustafaulynyń ómirlik tájirıbesiniń tarıhyna engen. «Qazaqfılmniń» qorjynynda da Qoshekeń somdaǵan rólder jatyr. Ssenarııin Myrzataı Joldasbekov jazǵan Jambyldyń jastyq shaǵy týraly fılmde Sarbas aqynnyń beınesin somdady. Tipten, Syrtqy ister mınıstrliginiń Dıplomatııalyq akademııasynda atqarǵan qyzmet joly eńbek kitapshasynda taıǵa tańba basqandaı jazylǵan. Al tasta ǵana izi qalǵan, búgingi kúnnen alystap ketken kóne álemdi qoparyp, sońynan sham alyp túsýge degen Qoshan Mustafaulynyń qushtarlyǵy búgingi bıigine shyǵardy.
Iá, «Kóshken saǵymdaı munartqan, baǵzy zaman tarıhynan qozǵalyp, el bolýdy kóksep, tebingini terge shiritip, terligin maıdaı eritip, at ústinde kún keship, el birliginiń bútindigine qyzmet jasaǵan, el bılegen kósem, sóz bastaǵan sheshen, peıildiń muhıtynan oı men sózdiń laǵyl dúrleri tógilgen dara da dana bılerge arnalady» dep kesteli kórkem sózderimen kómkerile órilgen qońyr daýys radıo tolqynynan «Injý-marjan» bolyp shartarapqa shashyrap barady.
ALMATY