Medıasııa – azamattyq qoǵamnyń jańa satysy

«Medıasııa týraly» zań 2011 jyly 5 tamyzda qabyldandy. Zań­ǵa sáıkes, medıatorlardyń negiz­gi maqsaty – eki tarapqa máseleni óz­deri sheshýge múmkindik berip, baǵyt­­taý. Elimizde medıatorlar kóme­g­i áleý­mettik salalarda, ási­rese otbasy má­se­lelerinde keńi­nen qol­­da­nylady. Sonymen qatar nesıe sııaqty komme­r­sııalyq proble­ma­lar da medıator­lardyń kóme­gi­men sheshilip jatyr.

Qazaqstan halqy Assambleıasy tóraǵasynyń orynbasary, kásibı medıator Sherzod Pýlatovtyń aıtýynsha, elimizde medıatorlardyń kómegine júginýshilerdiń sany kún sanap artyp keledi. «Assambleıa arnaıy kýrstar ótkizip, 800 kásibı, 3500 qoǵamdyq medıatordy da­ıyndady. Olardyń 70 paıyzy osy salada jumys istep júr», deıdi ol. Sherzod Pýlatov 25 jasqa tol­ǵan, joǵary bilimi bar azamattyń medıa­tor bolýǵa múmkindigi baryn aıtty. Sarapshy medıatorlar áýel­den baǵytyn aıqyndap, bir salaǵa negizdelse, jumysy ónimdi bo­laryn aıtady. «Qazir medı­sı­na, qorǵanys salalaryna negiz­delgen medıatorlardy daıyndaý­dy qolǵa aldyq. Bitimgerlerimiz kó­bine azamattar arasyndaǵy túsinis­peýshilikti, kıkiljińderdi sheshýge qatysady. Quqyq qorǵaý organdaryna shaǵymdanǵandarǵa da sot prosesi kezinde medıatorǵa júginý keńesi beriledi. Búginde kásibı medıa­tor­lardyń ortaq reestri bar. Barlyq aqparat ashyq ári qol­­jetimdi. Degenmen olardyń taǵaıyn­­dalǵan aılyqtary joq. Árbir kór­setken qyzmeti úshin aqy tólene­di. Búginde osy másele ózekti bolyp otyr. Meniń oıymsha, medıator­lar da zańgerler sııaqty aılyq alyp otyrǵany durys», deıdi kásibı medıator.

Nur-Sultan qalalyq sotynyń sýdıasy, bitimgerlik rásimder jónindegi úılestirýshi Gúljanat Rahmetova 2019 jyldyń 7 aıynda Nur-Sultan qalalyq sotynda 3171 azamattyq istiń qaralǵanyn, olardyń 827-si bitimge kelýmen aıaq­talǵanyn aıtty. Al 2337 is me­dıasııa tártibimen sheshilgen. «Osy ýaqytqa deıin medıasııa daý-da­maıdy sheshýdegi tıimdi qural eke­nin kórsetip úlgerdi. О́ıtkeni medıa­sııa tártibimen sheshilgen aza­mat­tyq isterdiń 60 paıyzy oń nátıje berdi. Bylaı qarasańyz, medıasııa qazaqqa jat uǵym emes. Sebebi halyq arasyndaǵy daý-damaıdy ertede bı, aqsaqaldardyń rettegeni belgili. Bul daýlasýshy taraptardy bir toqtamǵa ákelip, olardy tatýlastyrýdyń joly», dedi sot ókili.

Sheteldik tájirıbege kóz jú­girtsek, máseleni sotqa deıin sheshý AQSh-ta XX ǵasyrda qolǵa alyn­ǵan, al Shveısarııa, Norvegııa, Shve­sııa, Belgııa elderinde 90-jyl­darda qoldanysqa engen. R­e­seı Fe­derasııasynda buryn sot­talmaǵan, eńbekke qabiletti 18 jas­qa tolǵan azamattar da medıator bola alady. Eýropa elderinde me­dıa­sııaǵa qaraǵanda, «tatýlas­tyrý sharalary» termıni keń taraǵan. О́ıt­keni Eýropada medıasııa tutyný­shy­lardyń quqyqtaryn qorǵaý máse­lelerinde keńinen qoldanylady eken. Búginge deıin ortasha eseppen Eýropa halqynyń 74 paıyzy tutynýshy quqyǵy máselesi bo­ıyn­sha isti sotqa jetkizbeı aıaqtaǵan.

Bitimge kelý ekonomıkaǵa tıim­di ekeni basqa elderdiń tájirı­besinen anyq. Máselen, 2013 jyl­ǵy derekke súıensek, AQSh-ta medıatorlardyń jumysy nátı­jesinde 35 mln AQSh dollary kóleminde qarjy únem­delgen. Al bizde bıylǵy jyldyń 7 aıy­nyń nátıjesinde 500 mln teńge kóleminde aqsha memleketke qaı­tarylǵan. Sarapshylar medıasııa ınstıtýty Eýropa men Azııada eki túrli ekenin aıtady.

Medıasııa bir jaǵynan sot ju­my­syn jeńildetý quraly. «Me­dıa­sııa týraly» zań qabyldaý aza­mat­tarǵa máseleni sheshý jolyn tańd­aý erkindigin, adam quqyqtaryn qor­ǵaý­dyń jańa múmkindigin qol­daný, azamattyq qatynastyń zamanaýı for­masyn qalyptastyrý, máse­lerdi konstrýktıvti dıalog ar­qyly sheshý sııaqty zaıyrly qoǵam­ǵa tán múmkindikter berdi. Qar­jy únem­deýdi bylaı qoıǵanda, medıa­tor­dyń kómegimen máseleni birneshe saǵatta sheshýge bolady. Bul ýaqyt únem­deýdiń de tásili. Sonymen kon­sensýske kelý arqyly taraptar arasyndaǵy qarym-qatynasty saq­tap qalý yqtımaldyǵy joǵary. Kó­rip otyrǵanymyzdaı, medıasııa ıns­tıtýty – azamattyq qoǵam qalyp­tas­tyrý­dyń, damýynyń belgisi. Sebebi má­seleni sotqa je­t­kiz­beı sheshe alý – adam qundy­lyq­tary men kózqarasyn jańa deńgeıge kóterilgeniniń aıqyn kórinisi.