Balalarynyń aldy mektepke baryp qalǵan, eń kishkentaıy 2-3 jas shamasyndaǵy úsh balaly jas otbasymen birge aýdannan qalaǵa deıin saparlas boldyq. Kólik qozǵalǵan sátten balalar ákesiniń aldyna otyrýǵa talasyp, eń kishkentaıy «jeńiske jetip», ákesiniń tizesine qonjıdy.
Al qalǵan ekeýi anasyna qyńqyldady, ákeleriniń aldynda otyrǵan kishkentaıǵa tıisip túrtkileı bastady. Anasy ekeýin kóndire almaı biraz áýrege tústi. Oıyndaǵylary oryndalmaǵan eresek ekeýi analarynyń sómkesin aqtara bastady. Biri telefonyn, biri ámııanyn aldy. Qalaǵa jaqyndar tusta kishkentaıy syrtqa shyǵamyn dep qıǵylyq sala bastady. Jetip qaldyq shydaı tur degenge kóner emes. Júrgizýshi de joldyń shetine toqtaı qaldy. Kishkentaıdy esikke jaqyn otyrǵan anasy alyp shyǵýǵa ıkemdep edi. Bala shar ete qalyp, ákesine jarmasty. Amal joq, úsh-tórt jolaýshy kólikten túsip, áke men balaǵa jol berýge týra keldi. Qalaǵa jaqyndaı bergende júrekteri aınyǵan balalar ákelerine qaraı jarmasyp, ústi-basyn malmandaı etti. «Bere sal, ákele sal» dep balanyń aldynda ákesin zyr júgirtýdiń sońy bala eseıgende barmaq tistetip, júrekke salmaq salatynyn kúndelikti ómirde ózimiz elemeımiz-aý.
Árıne bul aıtyp otyrǵanymyzǵa árkimniń pikiri bar. «Nesi bar eken, balanyń qıqarlyǵyn tek anasy ǵana kóterýi kerek pe, ákesi ǵoı, ol da qarasyn» nemese «Onda turǵan ne bar, bala ákeniń qamqorlyǵyn sezinýi kerek qoı» degen pikirler aıtylyp, keıbireýlerdiń keıistik tanytýy da bek múmkin.
Bul taqyrypty qozǵaýǵa respýblıkalyq «Aıqyn» gazetindegi Bek Ǵalym degen azamattyń «Ulyna «qul» bolǵan ákeler» jáne el gazeti «Egemendegi» «Áke qabaǵy Hám bosbelbeýlik» atty maqalalar túrtki boldy. Avtor «Birde úıde otyrǵanymda alty jasar balam «sý ishem, mama, sý ishem» dep anasyna qaraı júgire jóneldi. Arǵy bólmeden bala emizip otyrǵan áıelim kitap oqyp otyrǵan maǵan: «Anaǵan sý quıyp bere salshy!» dedi. Men estimegen kisideı kitap oqyp otyra berdim. Bir kezde emshektegi balany silke tastaǵan qatynym julqynsyn. «Kishkentaı ǵana nárse ǵoı, tuıaǵyń qımyldasa ólip ketesiń be?» dep shaptyqty kep.Úndemedim. Kún kúrkirep, naızaǵaı jarqyldap, jańbyr sirkirep basylǵan soń, eshteńe bolmaǵandaı «kelshi» dedim. «Men de muny kishkentaı nárse dep oılaıtynmyn. Joq, bul áste kishkentaı nárse emes eken, otyr sóıleseıik» dedim», dep bastaıdy áńgimesin. Kishkentaı dep elemegen osyndaı «bere sal», «ákele sal» bala aldynda jumsaý nemese balanyń kózinshe ákeniń kemshiligin tizbektep, «sen ondaısyń, sen mundaısyń» degenniń sońy ákeni balanyń aldynda «qul» etýmen tynady. Onyń sońy kúsh-qaıraty kemip, qarttyqqa jetkende ata-anaǵa aýyr salmaq qana emes, janyna egeý bolatynyn aıtypty. Otbasynda ul-qyzyna ákeni qurmettetip, balaǵa zor etip kórsetý áıeldiń mindeti dep qana qoımaıdy avtor, búgingi zamanda ákege degen qurmettiń kemip bara jatqanyna alańdaıdy.
Rasynda, qazirgi otbasynda ákelerdiń orny, qadir-qasıeti qandaı?
«Ákemizdiń tóbesi kóringennen úıde tynyshtyq ornaıtyn. Sheshemiz «turyńdar, ákeleriń kele jatyr» dese, birimiz qolyna sý alyp, birimiz tórge kórpeshesi men jastyǵyn ala júgiretinbiz. Dastarqan basyna ákemizden buryn otyrmaıtynbyz» deıtin aǵalar men apalar búgingi ákelerdiń bala aldynda dármensiz ekenin jıi sóz etedi. Oǵan «kináli» túrli sebep-saldardy tizbekteı jónelip, biri úıdegi «kók sandyqtaǵy» sheteldik ushy-qıyry, mán maǵynasy joq serıaldardy, endi biri úıdegi bıliktiń áıeldiń qolynda, mektepke barsa, er muǵalimderdiń azdyǵy, esesine, názikjandylardyń úles salmaǵynyń basymdyǵy da otbasynda ákege, jalpy er-azamattarǵa degen qurmettiń kemýine áser etedi deıdi. Meıli sebep-saldar, keri áser etetin faktorlar kóp bola qoısyn. Biraq shańyraqta ákeniń ornyn zoraıtyp, otbasy úshin ákeniń orny tór ekenin ul-qyzǵa uǵyndyryp, boıyna sińiretin áıel, ıaǵnı balalardyń anasy ekenine eshkim daýlasa qoımas.
Elmıra JAMAShOVA
Túrkistan oblysy,
Báıdibek aýdany