Búgin Májiliste «Qazaqstan Respýblıkasynda bilim berýdi jáne ǵylymdy damytýdyń 2016 – 2019 jyldarǵa arnalǵan memlekettik baǵdarlamasyn iske asyrýdyń aldyn - ala qorytyndylary týraly» degen taqyrypta «Úkimet saǵaty» ótti. Bul týraly Parlament Májilisiniń baspasóz qyzmeti habarlady.
Otyrysqa Qazaqstan Respýblıkasy Premer-Mınıstriniń orynbasary Berdibek Saparbaev, sonymen qatar, ýákiletti memlekettik organdardyń basshylary, Bilim jáne ǵylym mınıstrligine qarasty respýblıkalyq uıymdardyń basshylary qatysty.
Úkimet saǵatyn júrgizgen Májilis Tóraǵasynyń orynbasary Gúlmıra Isımbaeva memlekettik baǵdarlamanyń aldyn-ala kórsetkishteri, belgili bir nátıjeleri men problemalaryna toqtaldy.
Atap aıtqanda, mektepke deıingi uıymdar jelisi kóbeıip 3 – 6 jastaǵy balalardyń 95,2 paıyzyn qamtýǵa múmkindik bergen. Qamtý deńgeıi joǵary, biraq áli 500 myńnan astam bala óz kezegin kútip otyr. Onyń ishinde 1 jas – 3 jas aralyǵyndaǵy 437 myń bala bar. Osy sanattaǵy balalardy tolyq qamtý turǵysynan tıisti sharalar qabyldap, olardyń da esebin júrgizý qajet.
Balabaqshalardy tıisti mamandyǵy bar kadrlarmen qamtý boıynsha josparlanǵan 50 paıyzdyq kórsetkishi artyǵymen oryndalyp, qazir 60 paıyzǵa jýyqtap qaldy. Degenmen, mektepke deıingi uıymdarda bala tárbıesimen jáne olardy oqytýmen aınalysatyn qyzmetkerlerdiń 40 paıyzǵa jýyǵynda tıisti bilimniń bolmaýy alańdatady.
Orta bilim berý salasynda 3 jyldan asa ýaqyt ishinde jańa mektepter salynyp, jańartylǵan mazmunǵa kóshý jalǵastyrylyp jatyr. Depýtat aıtqandaı, avarııalyq jaǵdaıdaǵy mektepter men úsh aýysymda oqytatyn mektepterdiń problemasy sheshilmeı keledi. Búgingi kúni olardyń sany 160-tan asady.
Sondyqtan Memlekettik baǵdarlamadan úsh aýysymdy jáne avarııalyq mektepter kórsetkishin alyp tastaǵan mınıstrliktiń áreketi negizsiz bolyp otyr. Onyń ústine bul – «Nur Otan» partııasynyń Saılaý aldy baǵdarlamasynda belgilengen mindet. Mektepterdi jyldamdyǵy sekýndyna 4 megabıt bolatyn keń jolaqty ınternetpen qamtamasyz etý kórsetkishi de artyǵymen oryndalǵan.
Biraq 93 mektep ınternetke múldem qosylmaı qalǵan. Internettiń jyldamdyǵy málimdelgen jyldamdyqtan áldeqaıda tómen mektepter de az emes. Tehnıkalyq jáne kásiptik bilim berý boıynsha: «Barshaǵa arnalǵan tegin kásiptik jáne tehnıkalyq bilim» jobasynyń arqasynda memlekettik tapsyrys negizinde kolledjderde oqıtyndardyń sany birshama artty.
Baǵdarlamaǵa sáıkes dýaldy oqytýmen qamtylǵan kolledjder sany óskenimen, kolledj stýdentterin dýaldy oqytýmen qamtý deńgeıi óte tómen – 19,8 paıyzdyq deńgeıde qalyp qoıǵan. Joǵary jáne joǵary oqý ornynan keıingi bilim berý salasy boıynsha jyl saıyn granttar sany artyp keledi. Máselen, bıylǵy jyldyń ózinde memlekettik tapsyrys 3 167 orynǵa kóbeıtilip, 71,5 myń oryn boldy.
Alaıda 3 myńnan asa grant bólinbegendikten, depýtattarda granttardy kóbeıtý negizsiz bolǵany ma degen suraq týyndaǵan. «Serpin» jobasy boıynsha belgilengen orynnyń 50 paıyzdan astamy, magıstratýra boıynsha 20 paıyzdan astamy bólinbeı qaldy. Al, jaratylystaný ǵylymy sıkly boıynsha aǵylshyn tilin meńgergen muǵalimder daıarlaý úshin bólingen oryndardyń 57 paıyzy ıgerilmegen.
G.Isımbaeva ǵylym salasynda da josparlanǵan nysanaly ındıkatorlar men kórsetkishter oryndalyp jatqandyǵyn atap ótti. Memlekettik baǵdarlamany iske asyrýǵa memlekettik bıýdjetten jalpy 2 trln teńgeden astam (2 trln 228 mlrd 531 mln) qarajat qarastyrylǵanyn atap ótý kerek. Bul – búkil bilim jáne ǵylym júıesi bıýdjetiniń 30 paıyzy (7 437,4 mlrd teńge).
Taqyrypty jalǵastyra kele, negizgi baıandamamen Bilim jáne ǵylym mınıstri Ashat Aımaǵambetov sóz sóıledi. Bilim berýdi jáne ǵylymdy damytýdyń 2016-2019 jyldarǵa arnalǵan memlekettik baǵdarlama 5 maqsat jáne 23 mindetten turady.
Bıyl Memlekettik baǵdarlamany iske asyrýdyń 3 jyldyq qorytyndysy Úkimette qaraldy. Prezıdent Ákimshiligi onyń 12 memlekettik baǵdarlamalarmen salystyrǵanda 94,3% oryndalǵanyn atap, joǵary baǵa berdi. 12 ındıkatordan 11-i, 71 kórsetkishtiń 65-si, 262 is-sharanyń 259 - tolyq oryndaldy. Qazirgi kúni attestasııany ótkizbeýge baılanysty Memlekettik baǵdarlamanyń kórsetkishi oryndalmaı otyr. Sondyqtan mınıstrlik balabaqshalarǵa talaptardy kúsheıtýdi josparlap otyrǵany týraly aıtty A.Aımaǵambetov. Máselen, búgingi kúni mınıstrlik «Atameken» ulttyq kásipkerler palatasymen birlesip, balabaqshalarda keleńsiz jaǵdaılardy boldyrmaý úshin reıtıng engizý jumystaryn júrgizýde.
Qazirgi ýaqytta «Álippe» týraly suraq kóptep kóterilip jatyr. Bilim jáne ǵylym mınıstrligi «Álippeni» qaıtarý qajet dep esepteıdi degen pikir bildirdi mınıstr. «Álippe» 2021 jyly latyn áripine kóshýmen qatar ózderińizge jaqsy tanys, qazaq tiline beıimdelgen Ahmet Baıtursynovtyń ádistemesi negizinde engiziletin bolady. Ǵylym salasy boıynsha josparly ındıkatorlar men kórsetkishter oryndalýda.
Qazaqstanda ǵylymı zertteýler jáne jumystarmen 384 uıym, 22 378 adam, onyń ishinde 35 jasqa deıingi 7 748 jas ǵalym aınalysty. 2019 jyly ǵylymı-zertteý jáne tájirıbelik-konstrýktorlyq jumystardyń shyǵyndaryndaǵy bıznes shyǵystarynyń úlesi 37,2%-dy qurady. Jeke sektordyń kommersııalandyrýǵa qosa qarjylandyrýy ósýde, 2018 jyly salynym 2,3 mlrd teńgeni, 2019 jyly 2,5 mlrd teńgeni qurady. Ǵylymı uıymdar álemniń eń bedeldi kompanııalarynyń derekter qoryna tegin qoljetimdilikpen qamtamasyz etilgen. Halyqaralyq reıtıngtik baspalarda ǵalymdardyń jarııalanymdyq belsendiligi artýda.
Clarivate Analytics halyqaralyq kompanııasynyń derekter bazasy boıynsha 2016 jyly 1055 jarııalanymǵa dáıeksóz jasalyndy (2017 j. – 1696, 2018 j. – 2137). Osylaısha, jarııalanymdardan dáıeksóz keltirý deńgeıi 2016-2018 jyldar aralyǵynda eki ese artty. Ǵylym boıynsha Memlekettik baǵdarlamada zertteýshilerdiń sanyn arttyrý kórsetkishi oryndalǵan joq. Biraq 2014 jylmen salystyrǵanda ǵylymı-zertteýlik tájirıbe-konstrýktorlyq jumystar zertteýlerimen aınalysqandar sany 2018 jyly 16,6%-ǵa ósti.
Sonymen birge, mınıstr ǵylym salasynyń ashyqtyǵyn qamtamasyz etý boıynsha kezeń-kezeńimen jumystar júrgizilip jatqany týraly aıtty. Memlekettik baǵdarlamada jáne Qazaqstan Respýblıkasynyń 2025 jylǵa deıingi strategııalyq damý josparynda kórsetilgen Elbasy Nursultan Ábishuly Nazarbaevtyń bergen tapsyrmalaryn iske asyrý jalǵasady.
Alǵa qoıylǵan mindetter 2020-2025 jyldarǵa arnalǵan jańa Memlekettik baǵdarlamada qarastyrylatyn bolady.
Úkimet saǵatynda depýtattar tarapynan aıtylǵan barlyq eskertpeler men usynystar Májilistiń tıisti usynymdaryna jınaqtalatyn bolady.