Oral qalasynda jazýshy, etnograf Zeınolla Sánik atyndaǵy mádenıet qory men Qadyr Myrza Álı atyndaǵy oblystyq mádenıet jáne óner ortalyǵynyń birlese uıymdastyrýymen «Jyr-ǵıbrat» atty batys aımaqtyq jyrshy-termeshiler festıvali ótti. Oǵan Aqtóbe, Atyraý, Mańǵystaý jáne Batys Qazaqstan oblystarynan jyrshy-termeshiler qatysty.
Zeınolla Sánik atyndaǵy mádenıet qory buǵan deıin oqýshylar arasynda respýblıkalyq sheshendik ónerbaıqaýyn, «Alataýym – altyn uıam», «El aıbyny, jyr aıdyny Alakól» atty respýblıkalyq aqyndar aıtysynótkizgen eken. Biraq jyr-terme baıqaýy elimizdiń batys óńirinde tuńǵysh ret uıymdastyrylyp otyr.
- Alty qyrdan án ozdyrǵan Aq Jaıyq óńirinde jyr festıvali alǵash ret ótip otyr. Jyr aıtý, qıssa-dastandardy jyrlaý óneri kenjelep qalǵan edi. Sońǵy kezde osy ónerdi tańdaǵan jastar qatary kóbeıip keledi.Búgingi festıvaldiń de negizgi maqsaty – jyr-terme ónerin nasıhattaý, saf altyndaı atadan balaǵa mıras bolǵan tól ónerimizdi jas tolqynnyń qulaǵyna sińirý bolsa kerek. Sondyqtan alystan elgen qonaqtarǵa kóp rahmet aıtamyz. Ásirese qor prezıdenti Shámshibaný Hamzaqyzyna myńalǵys! Qazaq ónerine, qazaqtyń jyr-terme ónerine etken eńbekterińiz jemisti bolsyn! Bolashaqta bul aımaqtyq festıval respýblıkalyq, halyqaralyq deńgeıge shyǵady dep senemiz, - dedi quttyqtaý sózinde Batys Qazaqstan oblystyq mádenıet basqarmasynyń basshysy Qadyrbolat Musaǵalıev.
Festıval taza dástúrge saı, ulttyq naqyshta bastaldy. Zeınolla Sánik atyndaǵy mádenıet qorynyń prezıdenti, belgili jazýshy, etnograf Zeınolla Sániktiń jubaıy, «Alash» ádebı syılyǵynyń ıegeri, aqyn, aǵartýshy-ustaz,seksenniń seńgirine kelgen Shámshabaný Hamzaqyzy men Zeınolla Sániktiń qyzy, mádenıettaný salasy boıynsha pHD doktory Janat Zeınollaqyzynyń óner toıyna kelgen kórermenderge shashý shashqany óte jarasymdy boldy. Ámire Qashaýbaev atyndaǵy baıqaýdyń júldegeri Ernar О́miráli Bazar jyraýdyń termesimen toı bastady. Tipti atalmysh qordyń qyzmetkeri Jarqyn Sálenulynyń ózi de «áz halqym – túpsiz qazynam, sizderden artyq ne deıin, ónerpazdardy kórgende búlkildep te ketti kómeıim» dep ár sózin uıqasqa ulastyryp, keshti keremet júrgizdi.
Jerebe tastalǵan kezde ortaǵa aldymen aqtóbelikter shyǵatyn boldy. Saıystyń tártibi boıynsha ár oblystan kelgen qos ónerpazdyń biri – qıssa-dastannan úzindi, al biri – terme oryndaýǵa tıis bolatyn. Halyqaralyq, respýblıkalyq baıqaýlardyń laýreaty, aqtóbelik jyrshy Jaqsybek Barlybaev Láıli Qundaqbaıdyń «Topyraq qıssasyn» jyrlasa, onyń jerlesi, halyqaralyq, respýblıkalyq baıqaýlardyń jeńimpazy Dınara Shynarbaeva Naýryzbek jyraýdyń termesin tókti.
Batysqazaqstandyq Farhat Orazov pen Ámına Ǵaınedenovanyń óneri de kórermen kóńilinen shyqty. Buǵan deıin de talaı halyqaralyq, respýblıkalyq óner baıqaýlarynda top jaryp júrgen Farhat Orazov áıgili Qarasaı-Qazı dastanyn jyrlady. Kópshilik te, sarapshylar da «Qyrymnyń qyryq batyry» tobyna kiretin tarıhı dastandy úzýge qımaı, jarty saǵattaı tyńdady. Átteń, festıvaldiń ýaqyty shekteýli, amalsyzdan Qarasaı batyrdyń Mamaı aǵasyn bir kúldirý úshin Er Kóksheniń tulparyn suramaı minip ketken jerinen toqtatýǵa týra keldi.
Halyqaralyq, respýblıkalyq baıqaýlardyń taǵy bir júldegeri Ámına Ǵaınedenova Qaratóbe óńirinde ótken ónerpaz, búginde halyq umyta bastaǵan Qumar Ábýǵalıulynyń termesin oryndady. Termeshiniń aldymen Qumardy tanystyryp, Ǵarıfolla Qurmanǵalıev syndy birtýar ánshiniń ustazy ekendigin, 1930 jyldary Almatyda ótken óner onkúndigine baryp, Sáken, Ilııas syndy arystarmen jaqyn tanys bolǵanyn aıtyp ótkeni óte oryndy boldy. Shynynda da Sákenniń «halyq jaýy» atanyp, atylǵanyn estigende: «Apyrmaı, mańdaıyn kereqarys qylyp, kózin móldiretip Sákendi qalaı atty eken?!» degen bir aýyz narazy sózi úshin ózi de «halyq jaýy» atalyp, atylyp ketken Qumar Ábýǵalıulynyń esimin keıingi urpaq umytpaǵany jón ǵoı.
Budan keıin sahna tórine atyraýlyq ónerpazdar shyqty. Halyqaralyq, respýblıkalyq baıqaýlardyń júldegeriGúldana Taıyrova «Qaztýǵannyń qonysymen qoshtasýyn» jyrlasa, Ǵarıfolla Qurmanǵalıevtiń 110 jyl tolýyna oraı ótken «Aqjaıyqtan án ozdyrǵan» I respýblıkalyq baıqaýynyń dıplomanty Baqytbek Sársenov «Sáttiǵul aqynnyń sóz basyn» ortaǵa saldy. Jyrsúıer qaýym mańǵystaýlyq jyrshy Temirbek Asqambaev oryndaǵan Aqtan Kereıulynyń «Jurt jınalǵan sharshyda» shyǵarmasy men Ázimhan Adaıdyń oryndaýyndaǵy «Amanat qıssasyn» da jyly qabyldady.
Festıvaldiń bir ereksheligi – sarapshylar talqysyna salynǵan qıssa-dastandardyń arasynda ǵasyrlar tezinen ótken dástúrli shyǵarmalarmen qatar osy zamanǵy avtorlardyń da týyndysy túskeni boldy. Máselen astanalyq ǵalym, fılologııa ǵylymdarynyń kandıdaty, dosent Láıli Qundaqbaıdyń «Topyraq qıssasy» jáne «Amanat qıssasy» aqtóbelik jáne mańǵystaýlyq jyrshylardyń aýzymen oryndaldy. Bir qyzyǵy, Syr óńirinde dúnıege kelip, dástúrli poezııaǵa qanyp ósken avtordyń bul shyǵarmalary ishki mazmuny jaǵynan da, syrtqy formasy jaǵynan da festıvalge qatysqan ózge dúnıelerden esh bólektenbeı, týysyp, tolyǵyp turdy. Buǵan qarap qazaq topyraǵynda qıssashylyq, uzaq dastandardy sýyryp salyp jyrlaý óneri ólmegen eken dep túıdik.
Belgili aqyn, Qazaqstan Respýblıkasynyń mádenıet qaıratkeri, Zeınolla Sánik atyndaǵy mádenıet qorynyń atqarýshy dırektory Serik Qalıev, Qazaqstan Respýblıkasynyń eńbek sińirgen artısi, tanymal dástúrli ánshiler Sáýle Taýdaeva, «Qurmet» ordeniniń ıegeri,Qazaqstan Respýblıkasynyń mádenıet salasynyń úzdigi Qaırat Kákimov jáne «Eren eńbegi úshin» medaliniń ıegeri ánshi Dastan Esentemirov quramyna kirgen sarapshylar mańǵystaýlyq Ázimhan Adaıdy «Úzdik termeshi», al oraldyq Farhat Orazovty «Úzdik jyrshy» dep tanyp, arnaıy dıplom tabys etti. Termeshi 100 myń teńge, jyrshy 120 myń teńge júldege ıe boldy. Sondaı-aq festıvalge qatysqan ózge jyrshylardyń árqaısysyna – 100 myń teńgeden, termeshilerge – 70 myń teńgeden «oramal» baılandy. Aıta keteıik, Zeınolla Sánik qory osy baıqaýǵa qatysqan jyrshy-termeshilerdiń jol, qonaq úı shyǵyndaryn da túgel kóterip alǵan bolatyn.
- Osyndaı festıvaldi ótkizý ıdeıasyn birden qoldaǵan Batys Qazaqstan oblystyq mádenıet basqarmasyna, búkil uıymdastyrý jumystaryna belsene atsalysqan Qadyr Myrza Áli atyndaǵy mádenıet jáne óner ortalyǵy ujymyna alǵysymyz sheksiz. Mundaı sharalar qazaqtyń birtutastyǵyn, óner jarastyǵyn saqtaý úshin de kerek. 2018 jyly qurylǵan bizdiń qorymyz alǵashqy kúnnen bastap qazaqtyń dástúrli sóz ónerin damytýǵa atsalysyp kelemiz. Kópshilik mádenı sharalardan bólek, ǵalymdar men stýdentterge shákirtaqy taǵaıyndap, birneshe kitapqa demeýshi de boldyq. Bolashaqta da osyndaı sharalar, óner festıvalderi uıymdastyrylady, - deıdi bizge qor qyzmetkeri Jarqyn Sálenuly.