Ulttyq valıýtalarmen esep aıyrysý tıimdi

Bıylǵy mamyrda Qazaq­stannyń astanasynda Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq týraly shartqa qol qoıylǵanyna bes jyl toldy. EAEO – valıýta-qarjy salasyndaǵy yntymaqtastyqty damytýǵa arnalǵan taýarlar, qyzmetter, kapıtal men jumys kúshi qozǵalysynyń erkindigi, ekonomıkanyń túrli salalarynda úılestirilgen, kelisilgen jáne birtutas saıasatty júrgizý qamtamasyz etiletin óńirlik ekonomıkalyq yqpaldasýdyń halyqaralyq uıymy sanalady. EAEO sheńberinde ynty­maqtastyqty nyǵaıtý osy yqpaldasqan birlestikke múshe árbir memlekettiń ulttyq múd­­delerine jaýap beredi. Sony­men qosa EAEO tabysty jumysynyń negizgi quramdas bólikteriniń biri – syrtqy árip­testermen ekonomıkalyq qarym-qatynastardy jan-jaqty damytý.

EAEO-ǵa qatysýshy elder yn­­tymaqtastyǵynyń basym ba­ǵyttarynyń biri ózara saýda-sattyqta ulttyq valıýtalardyń úlesin ulǵaıtý bolyp otyr. EAEO elderiniń ulttyq valıýtalaryn ózara mámilelerde paıdalaný kóp­tegen kásipkerler úshin va­lıýtalyq táýekelderdi joıa­dy, syrtqy ekonomıkalyq operasııalarǵa qatysý úshin ekonomıkalyq já­ne ret­teýshilik kedergilerdi qys­­qartady, sondaı-aq ulttyq qarjy naryqtaryn damytýǵa múm­kindik beredi.

Qazaqstan Ulttyq Bankiniń derekterine sáıkes, 2019 jylǵy 8 aıdyń qorytyndysy boıynsha Qazaqstan men EAEO-ǵa múshe memleketter arasynda taýarlar men qyzmetterdiń aınalymyna baılanysty 12 468,7 mln AQSh dollary somasyna 531,8 myń operasııa júrgizildi.

Onyń negizgi bóligi Qa­zaq­stan­nyń taýarlar men qyz­metter ımporty úshin shyǵys tólem­derine tólemderdiń jalpy sanynyń 87,2%-y jáne jalpy soma­synyń 73,6%-y tıesili. Qa­­zaqstan eksporttaıtyn taýarlar men qyzmetter úshin kiris tólemderiniń úlesine tıi­­­sinshe tólemderdiń jalpy sany­nyń 12,8%-y jáne jalpy soma­synyń 26,4%-y tıesili.

Taýarlar men qyzmetterdiń eksporty men ımporty úshin operasııalardyń basym bóligi Qazaqstan men Reseı arasynda júrgizildi. Máselen, Reseıden ımporttalatyn taýarlar men qyzmetter úshin tólemder úle­sine jalpy kórsetkishtiń 91,5%-y jáne EAEO-ǵa múshe memleketterden ımporttalatyn taýarlar men qyzmetter úshin tólemderdiń jalpy somasynan 93,9%-y tıesili. Al Reseıge eks­port­talatyn taýarlar men qyzmetter úshin tólemder úlesine jalpy sannyń 92,3%-y jáne EAEO elderine eksporttalatyn taýarlar men qyzmetter úshin tólemderdiń jalpy somasynan 90,3%-y tıesili ekenin aıta ketelik.

Reseı Federasııasymen esep aıyrysýdyń negizgi bóligi Reseı rýblimen júzege asyryl­dy, onyń úlesine ımporttalatyn jáne eksporttalatyn taýar­lar men qyzmetter úshin tólem­derdiń jalpy kóleminen tıisinshe 62%-y (jiberilgen tólemder) jáne 54,3%-y (alyn­ǵan tólemder) tıesili. AQSh dol­larynyń úlesine tıisinshe 32,4% jáne 43,9%-y tıesili. О́zara esep aıyrysýdaǵy qalǵan valıýtalardyń úlesi ımporttalatyn jáne eksporttalatyn taýarlar men qyzmetter úshin tólemderdiń jalpy kóleminen tıisinshe 5,6% jáne 1,9% boldy.

EAEO ishinde mámilelerdiń basym bóligi Reseı Federa­sııa­synyń qatysýymen jú­zege asy­rylǵandyqtan odaq ishin­degi saýdada Reseı rýbliniń úle­si de jo­ǵary. Sonymen qa­tar Qazaqstan, Belarýs, Qyr­ǵyzstan, Tájikstan men Armenııa ara­syndaǵy esep aıyrysýlar kóbine AQSh dollarymen júzege asyrylady.

Saýda-ekonomıkalyq ynty­maqtastyq sheńberinde EAEO elderi arasyndaǵy esep aıyrysýlarda ulttyq valıýtalardy paıdalanýdy keńeıtý ulttyq valıýtalar úlesiniń ulǵaıýyna jáne nyǵaıýyna, olardy aıyrbas­taý shyǵystarynyń qysqarýyna jáne komıssııanyń azaıýyna tabıǵı túrde yqpal etýi yqtımal.

Qazirgi tańda EAEO elderi ózara esep aıyrysýda ulttyq valıýtalardy paıdalanýdy jandandyrý boıynsha jumystar júrgizýdi jalǵastyrýda. Qazaq­stan Ulttyq Bankiniń baǵalaýy boıynsha, ulttyq valıýtalardy paıdalanýdy yntalandyrý sharalary EAEO elderiniń ekonomıkasyn nyǵaıtýy jáne kópjaqty saýdanyń damýyna, sonymen qatar EAEO elderiniń ınvestısııalyq tartymdylyǵyn arttyrýǵa yqpal ete otyryp, ulttyq aqsha júıelerin qaýip­sizdendirýi yqtımal.