«Atameken» otandyq oqý oryndarynyń reıtıngin tanystyrdy

Elimizdiń joǵary oqý oryndarynyń júıesinde ótkiziletin reıtıng – joǵa­ry oqý ornynyń básekeli artyq­shy­lyqtaryn anyqtaý, onyń bedelin kó­terý jáne bilim berý qyzmetteriniń ult­tyq jáne halyqaralyq naryq­tarynda onyń abyroıyn kóterýge baǵyttalǵan.

Bıylǵy reıtıng qorytyndylaryn jyl sońynda tanystyrǵan palata men Bilim jáne ǵylym mınıstrligi ókilderi óz pikirlerin jarııa etti. «Reıtıng 17 krı­terıı boıynsha júrgizildi, olar: jumyspen qamtylǵan túlekterdiń pa­ıyzy jáne olardyń ortasha aılyq eńbekaqysy («Eńbek resýrstaryn damytý ortalyǵy» aksıonerlik qoǵamy usyn­ǵan málimet), oqý aıaqtaǵan soń ju­mys izdeý uzaqtyǵy, sondaı-aq baǵdar­lamalardyń ózektiligin baǵalaý», deıdi atamekendikter.

Bilim berý baǵdarlamalarynyń negizine – bıznestiń JOO túlekterdiń naqty bilimine, iskerligine jáne daǵ­dy­laryna degen qajettiligi alynýy tı­is, ıaǵnı bilim berý baǵdarlamalaryn ju­mys berýshilerdiń usynystaryn eskere otyryp daıyndaý qajet degen qorytyndy jasalyp otyr. О́ıtkeni dál osy tásildi qoldanatyn joǵary oqý oryn­dary reıtıng nátıjeleri boıynsha úzdikterdiń qatarynda keledi.

Máselen, Rýdnyı ındýstrıaldyq ıns­tıtýtyn «Jylý energetıkasy» ma­man­dyǵy boıynsha bitirgen túlekter 100% jumysqa ornalasady. Bul kór­set­kish L.N.Gýmılev atyndaǵy EUÝ-men salystyrǵanda, birshama joǵary (69%). Nege? О́ıtkeni atalǵan oqý orny ERG kom­panııasymen tyǵyz baılanysta jumys isteıdi jáne jumys berýshimen birge bilim berý baǵdarlamalaryn jasap, óz túlekteriniń jumysqa ornalasýy­na kepildik beredi. Bul tezıs bilim berý baǵ­darlamalarynyń ózektiligi úshin beriletin baldy rastaıdy. Qazirgi kezde Rýdnyı ındýstrıaldyq ınstıtýtynyń «Jylý energetıkasy» mamandyǵy boıynsha bilim baǵdarlamasy qol jetkizýge bolatyn 5 baldyń 4,8 upaıyn ıemdenip otyr.

Alaıda jumys berýshilerdi bilim baǵ­darlamalarynyń ózektiligi, jal­py alǵanda 32 paıyzǵa ǵana qanaǵat­tan­dyrady (666 bilim berý baǵdarlamasy).

«Qazaqstannyń 60-tan astam joǵary oqý orny bolashaq jumyssyzdardy daıyndaıdy dese de bolady. Keıbir joǵary oqý orny sapaly bilim berýge tyryspaıdy, esesine dıplomdardy basyp shyǵaryp, tez aqsha tabýda. О́ıtkeni bilimge emes, qujatqa suranys bar», dep qorytyndy jasaıdy zertteý toby.

«Atameken» mundaı betalys­pen kúres retinde ákimshilik ádisti usyna­dy, ıaǵnı oqý oryndary bolashaq jumys­syzdardy daıyndamaýy úshin olardyń lısenzııalaryn qaıtaryp alý qajet. Sonymen qatar reıtıng nátıjesi mem­lekettik bilim berý granttaryn bó­lý kezinde eskerelýi tıis. Oljas Orda­baevtyń aıtýynsha, nashar mamandy daıarlaıtyn joǵary oqý ornyna memlekettik qarajat bólinbeýi kerek. Iаkı, «Atameken» UKP memlekettik bilim berý granttaryn bólý erejelerine ózgeristerdi engizýdi usynady (QR BǴM-nyń №122 buıryǵy): eger JOO reı­tıngtiń tómengi bóliginde bolsa, komıssııa mundaı bilim ordasyna memlekettik tapsyrys boıynsha oqytý quqyǵynan aıyrýǵa quqyly.

Sondaı-aq zertteý aıshyqtaǵan taǵy bir tujyrym – bilim berý granttarynyń maqsatqa saı qoldanylmaýy. Bilim berý jáne agrarlyq baǵyttardaǵy túlek­terdiń mamandyq boıynsha jumysynyń tómen paıyzy baıqalady. Máselen, 2018 jyly 2886 jas maman bilim berý granty negizinde bilim baǵyty boıynsha oqý ornyn aıaqtady. Alaıda 1010 túlek qana (35%) mamandyq boıynsha ju­mysqa ornalasty, al 1255 (43%) túlek mamandyǵy boıynsha jumys iste­meıdi, 621 (22 %) túlek múldem ju­mys istemeıdi. Agrarlyq baǵyt bo­ıyn­sha 1552 túlek bitirdi, onyń ishinde 169 (11%) túlek óz mamandyǵy bo­ıynsha jumysqa ornalasqan bolsa, 954-i (61%) mamandyǵyna saı ju­mys istemeıdi, 429-y (28%) jumysqa orna­laspaǵan. Eger mysal retinde oqý aqysynyń ortashalanǵan bir jyldyq mólsherin alsaq – 350 myń teńge, onda memleket bilim baǵyty boıynsha 2,6 mlrd teńge, agrarlyq baǵyt boıynsha 2 mlrd teńge tıimsiz jumsalǵan bolyp tur. Dál osyndaı betalys aqyly bólimniń túlekterinde de baıqaldy, osydan mektep túlekteriniń arasynda kásiptik baǵdarlaý jumystary az júrgiziledi, túlektermen jáne olardyń ata-analarymen júrgiziletin jumystyń tıimdiligi tómen, sondaı-aq mektep pen joǵary oqý oryndarynyń arasynda ózara baılanys joq degen qorytyndy jasaýǵa bolady.

Jalpy alǵanda, Qazaqstan qoǵa­mynda joǵary bilimge degen úlken suranystyń bolýy jáne eńbek nary­ǵynda mamandarǵa qajettiliktiń artýy qoǵamnyń jáne jeke tulǵanyń ártúrli ýnıversıtetterdegi bilim sapasy týraly qoljetimdi jáne senimdi aqparatqa degen qyzyǵýshylyǵyn tý­dyratyny túsinikti. Bilim berý na­ry­ǵynda ýnıversıtetterdiń báseke­lestigi kúsheıip keledi. Ǵylym men bilimniń kommersııalandyrylýy jaǵ­daıynda ýnıversıtetterdi, tipti stý­dentterdi ınvestısııalaýǵa daıyn ın­­vestorlar paıda bolyp jatyr, alaı­­da sheshim qabyldaý úshin ártúrli ýnı­versıtetterdegi zertteý deńgeıi men bilim berý qyzmetiniń sapasy týraly obektıvti málimetterge muqtaj. Bul reıtıngtik zertteý osy qajettiliktiń ornyn toltyrady.

Mamandyqtar jáne óńirler boıynsha reıtıngterdi «Atamekenniń» saıtynan qaraýǵa bolady.

90 mamandyq boıynsha reıtıngter ári mınıstrlikke, ári talapker men onyń ata-anasyna, ári JOO ózara báse­kelestigine, ári áleýetti jumys berýshi retindegi bızneske paıdaly bolmaq.

Mereı QYDYRǴALIULY