Akter, ánshi, sazger Qumarbek Qalqataev týraly bir úzik syr
Synaptaı syrǵyǵan, saǵymdaı jyljyǵan dál osynaý rýhanı qysyr ýaqyttyń jeteginde júrip sanańdaǵynyń sarqylyp, kókiregińdeginiń kúbiltelenip qalǵanyn sezbeı de qalýyń bek múmkin-aý. Aqshadan basqany qundylyq sanamaı bara jatqan arzan qoǵamda jan dúnıeńniń jaryǵyna qýat, tamyryna sýat, japyraǵyna shýaq izdeıtiniń ótirik emes. Ámse ondaıda qol ushyn sozatyn qudiretti kúsh ol – qasıetti óner ekendigi daýsyz. Rýhanı dárýińdi sodan tabasyń. Al teatr degende biz eń aldymen, akter degen alaı-dúleı minezdiń, alasapyran árekettiń, almaǵaıyp sezimniń adamyn eriksiz eske alamyz.
Akter, ánshi, sazger Qumarbek Qalqataev týraly bir úzik syr
Synaptaı syrǵyǵan, saǵymdaı jyljyǵan dál osynaý rýhanı qysyr ýaqyttyń jeteginde júrip sanańdaǵynyń sarqylyp, kókiregińdeginiń kúbiltelenip qalǵanyn sezbeı de qalýyń bek múmkin-aý. Aqshadan basqany qundylyq sanamaı bara jatqan arzan qoǵamda jan dúnıeńniń jaryǵyna qýat, tamyryna sýat, japyraǵyna shýaq izdeıtiniń ótirik emes. Ámse ondaıda qol ushyn sozatyn qudiretti kúsh ol – qasıetti óner ekendigi daýsyz. Rýhanı dárýińdi sodan tabasyń. Al teatr degende biz eń aldymen, akter degen alaı-dúleı minezdiń, alasapyran árekettiń, almaǵaıyp sezimniń adamyn eriksiz eske alamyz. О́zine berilgen az ýaqyttyń mejesinde sahnanyń maıtalmanyna aınalatyn, bylaıǵy jurtqa ántek túsiniksizdeý kórinetin osynaý ápendilerdiń «óz álegi» qashannan ózinde eken. Onsyz da qym-qýyt mynaý ómirdiń arpalysynda júrip, sahnaǵa alyp keletin keıipkerińniń kem-ketigin túgendep, barynsha shıratyp shyǵarý – tabıǵı talantpen birge úzdiksiz izdenisti qajet etetin janqııarlyq eńbektiń arqasy ekenin kim túp-túgel túsinip jatyr deısiz?..
О́ziniń jeke benefısin ótkizgen Sh.Qusaıynov atyndaǵy Aqmola oblystyq qazaq mýzykalyq drama teatrynyń akteri, Qazaqstan Respýblıkasynyń Mádenıet qaıratkeri Qumarbek Qalqataevtyń keshinde osyny sezingendeı boldyq. Sonaý 1995 jyly Kókshetaý qalasynda ashylǵan qazaq drama teatrynyń alǵashqy qarlyǵashtarynyń biri bolyp Almatydan oralǵan bir top óskeleń jastyń ortasyndaǵy egdeleý kóringeni osy Qumarbek О́kenuly bolatyn. Aınalasy 18 jyldyń júzinde irli-usaqty qyryqtan astam rólderdi sátti somdap kórermenniń kózaıymyna aınalǵan akterdiń jaqsy qyrlary, jarqyn sátteri týraly bilgishterdiń de aıtqandary, jazǵandary az emes. Ol bir bólek áńgime. Al, benefıstiń jóni tipten bólek.
Akterdiń tolysýy onyń tolaıym tabystarǵa jetip, ataq-dańqtan kende bolmaýymen ǵana ólshenbese kerek. Ámanda, «jettim, jetildim» degen toqmeılsýdiń sońy toqyraýǵa ákeletinin jaqsy biletin akter árbir rólge jańasha qarap, shynaıy keıipkerdiń bar shyndyǵyn kórsetýge shyn talpynsa quba-qup. О́rleý men ósýdiń ózi tynymsyz izdenisten, tyńǵylyqty eńbekten turatynyn jaqsy bilgen Qumarbek óz benefısinde akterlik sheberligin, shyǵarmashylyq qarym-qaıratyn kórsetýge laıyqty tanyǵan tanymal jas dramatýrg Qanat Júnisovtiń «Ánshiniń piri – Ámire» atty monospektaklin tańdaǵany teatr sahnasyndaǵy eleýli oqıǵa boldy. Monospektaklde oınaý kásibı sheberligi záý bıikke shyǵandap shyqqan, ózine ózi senimdi akterdiń ǵana qolynan kelse kerek.
Talantty rejısser Á.Orazbekovtiń sahnalaýymen qoıylǵan monospektakldiń óne boıyndaǵy asqaq romantızm, adýyndy dramalyq sharpylys, ashy janaıqaıyna qurylǵan tragedııalyq hal, alaquıyn zamanalyq zar, tepkige túsken tektilik taǵdyr – spektakldegi Aqan seri men ánshi Ámireniń tarıhı tulǵasymen órilip jatty. О́nerge jańa qanat qaqqaly otyrǵan saryaýyz balapan ánshiniń balań armany, bastyqpaǵan asaý kóńili, alaburtqan armanshyl qııaly qaı qııanǵa tartsadaǵy aldynan Aqan, Ámire babalary shyǵyp, arda ónerdiń ońaılyqpen qonbaıtynyn, onyń qysastyqqa ádeıi ákeletin buralań bultarys joldarynyń kóp bolatynyn eske salady. Tamyrynan sýalyp, talshynynan qýaryp bara jatqan ánshilik dástúrli ónerdiń búginine qapaly keıip tanytady, keıis minez kórsetedi. Osynaý órkenıetter qaqtyǵysynda jetesiz ul men jeńiltek qyzdyń batysshyl ańsary babadan jetken baǵzy ónerdiń baǵyn taıdyryp, baǵylan basyn bosaǵada qaldyra ma eken dep qaýiptenedi.
Birde jas ánshi, endi, mine, áıgili Ámire, endi birde asqaq Aqan bolyp beımaza kúı keshken akterdiń ishki tolǵanysy, jan kúızelisi, emosııalyq tolqýlary, daýys yrǵaǵy, qımyl qozǵalysy túrlishe qubylyp, qulpyryp otyrady. Shattanǵan bozbala, shamyrqanǵan Ámire, sharasynan tógilgen Aqan seri – bas-aıaǵy 45 mınýtqa sozylǵan monospektakldegi ózara jymdasyp, ózara úılesip jatqan beıneler. Spektakldiń uzyn-yrǵasy ánshilik ónerdiń ortaq zańdylyǵyna negizdelgenimen, úsh zamandaǵy úsh túrli taǵdyrdyń alýan syr-sıpattary aıtylyp, óz tragedııalary ashyla túsedi. Qashanda óner joly jeńil bolmaǵan.
Spektakldiń sońynda Ámire aýzymen aıtylatyn myna bir sózde pálsapalyq tereń shyndyq bar: «Ultyńdy súı! Odan artyq mahabbat joq. Án – adam balasynyń kóńil-kúıi, sezim pernesi. Ánshiniń únin qubyltyp, daýsyn asqaqtatatyn da ultjandylyq. Án júregińnen shyqsyn. Shirkin, án, qazaqtyń áni! Ol tek júrek qylyn sherte bilseń ǵana ánge aınalady».
Akter Aqan bolyp ańyrady, Ámire bolyp daýysymen daýyl sapyrdy. Dál osy arada akterdiń kásibı sheberligi, ánshilik qarymy tanyldy. Teginde Qumarbek Qalqataevtyń Ámireni tańdaýy jaıdan-jaı emes. Túbit murt bozbala shaǵynda Almatyǵa arman qýyp baryp, dúldúl ánshi Jánibek Kármenovtiń dárishanasynda oqyǵany bar. Sondyqtan da, dástúrli ánge, sonyń ishinde Arqanyń aryndy ánderine degen qushtarlyq Qumarbekti ánshi retinde tanytqan. Halyq kompozıtorlarynyń ánderin oryndaýshylardyń «Ata mura» respýblıkalyq festıvaline qatysyp laýreat atanǵany bar-dy. Dástúrli ánderdiń ıirimderine boılap, ıin qandyra, balbyratyp baptap aıtatyndyǵymen erekshe. «Qumarbek, inim, sen «Gúldarıǵany» erekshe shabytpen oryndadyń, bul án Altaı-Tarbaǵataı óńirinde keń tarǵan edi... » – deı bergenimde. – Aǵa, men sol óńirdiń týmasymyn ǵoı... – dep maqtanysh sezimmen tanystyrǵany áli esimde» – dep eske alady benefıske arnaıy kelgen ardaqty azamat, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri, ataqty «Dos-Muqasan» ansamblin qurýshylardyń biri – Ulyqpan Sydyqov.
Akterlikpen qatar, ánshilikti serik etken Qumarbek О́kenuly sońǵy kezderi óziniń taǵy bir qyrymen tanylyp, tyńdarmandaryn tánti etip júr. Ol – onyń sazgerlik qabileti. Ázirshe jıyrmaǵa jýyq án jazypty. Benefıstiń ekinshi bólimi «О́nerim – órisim, bári de sen úshin» atalyp, onda Qumarbektiń ánderi shyrqaldy. Dástúrli yrǵaq pen qazaqy qońyr boıaý búginniń estradalyq erkin únimen jymdasyp, ózindik mazmun men túr tapqan. Sazdy elegııaǵa, sabyrly valske, saltanatty marshqa qurylǵan «Mahabbatym sen» (sózi Q.Júnisov), «Týǵan ólkem» (sózi E.Baıat), «Kókshetaýym»(sózi A.Temirbaı), «Aıly túnde» (sózi M.Zýkenov), «Alǵa, Qazaqstan!» (sózi E.Baıat) qatarly ánder avtordyń óz oryndaýynda jáne kesh qonaqtary, tanymal estrada juldyzy Aqylbek Jemeneı, oraldyq Kúlásh Qýanyshqalıeva, almatylyq Bolat Kúldirbaevtardyń tamasha daýystarymen áýelep, tyńdarmanyn baýrap áketti. Sazger retinde de ózindik qoltańbasyn tanytyp úlgergen onyń ánderi «Elim meniń!» Respýblıkalyq patrıottyq ánder qonkýrsynda, «Balbóbek» baıqaýynda, «Shattyq», «Shańyraq-2010 jyl áni» festıvalderinde áldeneshe ret júldeger atandy. Q.Qalqataevtyń sózine jazylǵan «Ahaý, elim» áni 2010 jyly halyqaralyq «Shabyt», «Jas qanat», «Slavıan bazary» festıvalderinde «Gran prı» júldesin jeńip alǵandyǵyn aıtsaq ta jetkilikti. Árıne, osynyń barlyǵy az jemis emes.
Erbolat BAIаT,
Qazaqstan Jazýshylar
odaǵynyń múshesi.
KО́KShETAÝ.