Megapolıstegi mańyzdy jobalar

Elimizdegi ishki jalpy ónimniń 18,5 paıyzyn, barlyq salyq pen salyqtyq emes túsimniń 23,6 pa­ıyzyn, saýda operasııalarynyń 41 paıyzyn ıelenip, respýblıkadaǵy eńbekke jaramdy halyqtyń 15 paıyzyn jumyspen qamtyp otyrǵan Almaty – el ekonomıkasynyń kúretamyry.

Baspana – jastar úshin basty problemanyń biri. Basqosýda qala ákimi jumysshy jastardy turǵyn úımen qamtýǵa arnal­ǵan «Almaty jastary 3.0» baǵ­dar­­la­masy ázirlengenin atap ótti. «Bul biregeıligi tómen paıyz­dyq mólsherleme. Iаǵnı, 13 mln teń­gege deıingi qaryz jyldyq 5% jeńildikpen beriletin bolady», dedi B. Saǵyntaev.

Baǵdarlamanyń tártibine sáıkes nesıeni qaıtarý merzimi 3 jyl­dan 25 jylǵa deıin azamat­tardyń tólem qabiletine baılanys­ty esepteledi. Bastapqy jarna – 10%. Bul baǵdarlamaǵa ákimdik 10 mlrd teńge, Qazaqstannyń turǵyn úı qurylys jınaq banki 3 mlrd teńge bólgen. Qatysýshylardyń bas­tapqy jáne qaıtalama turǵyn úı baǵdarlamasyn satyp alý múmkindigi de qosa qaras­ty­ry­lyp­ty. Qala ákimi baǵdar­la­­manyń maqsatty aýdıtorııa­sy – bıýd­jettik salanyń jas qyz­met­ker­leri (35 jasqa deıin) eke­nin atap ótti. Olar muǵalim­der, dárigerler, JOO oqytýshy­lary, mádenıet, sport salasy­nyń ókilderi, jýrnalıster men ǵalymdar.

B.Saǵyntaev megapolıste áleý­­met­tik mańyzy bar qoǵamdyq kólik­­terdiń baǵyttary sýbsıdııalanatynyn aıtty. «Bizdiń bas­ty maqsatymyz – jol júrý tarıf­teri­niń ósýine jol bermeý. Son­dyq­tan 2021-2022 jyldarǵa biz usyn­ǵan esep boıynsha ortasha tarıf­pen 154 áleýmettik baǵytqa 200 teńge kólemindegi sýbsıdııa 47,4 mlrd teńgeni quraıdy», dedi ákim.

Qalada kóbinese gazben júre­tin avtobýstardy satyp alýǵa basymdyq berilip otyr. 2019 jyly alǵashqy 10 elektrobýs iske qosyldy. Bul óz kezeginde qala ekologııasyna zııan tıgizbeýge, sondaı-aq shahar tur­ǵyndarynyń jaılylyǵy men mo­bıldiligin arttyrýǵa múmkindik bermek.

Sonymen birge jolaýshylar tasymalyn sýbsıdııalaý somasy da artady. Almatydaǵy qoǵamdyq kólikterde jol júrýdiń ortasha quny 200 teńgeni quraıdy, onyń 80 teńgesin jolaýshylar tóleıdi. Aıyrmashylyq qalalyq bıýdjet esebinen óteledi. Sonymen qatar bıýdjetten qala turǵyndarynyń jeńildigi úshin jolaqy sýbsıdııa­lanady (oqýshylar, stýdentter, múgedekter úshin).

Marshrýttyq jelisi 5 myń shaqyrymdy quraıtyn qalada byltyr turǵyndardyń ótini­shi boıynsha 14 jańa baǵyt ashyl­ǵan. Onyń 8-i qala syrtyna baǵyttalady. 2020 jyly kún saıyn 291 avtobýs shyǵatyndaı 24 qa­lalyq jáne qala mańyndaǵy baǵ­darlar ashý josparlanǵan. Son­daı-aq Almaty – Qapshaǵaı qala mańy marshrýtyn uıym­das­tyrý máselesi sheshimin tabýǵa tıis. Bul sharalar ortasha jolaý­shylar aǵynyn kúnine 850 myń­nan 1,2 mln adamǵa deıin ulǵaı­týǵa múmkindik beredi. Sony­men qatar QTJ UK AQ-men Al­maty oblysynyń jaqyn qala­laryna elektr poıyzdaryn iske qosý jobasy ázirlenýde.

Kezdesýde turǵyndar kógildir otyn qostyrý máselesindegi kedergilerdi alǵa tartyp, qosylý qunynyń qymbattyǵyna narazy ekenin bildirdi. Qalada rasymen de mundaı problemanyń bar ekenin rastaǵan ákim ásirese gaz qubyrynyń joqtyǵyna baılanysty shaǵymdardyń kóptigin atap ótti. Bul qıyndyqty eńse­rý úshin qala ákimdigi Halyq ban­kimen birlesip, megapolıs tur­ǵyn­darynyń gazben jylytý jáne úı ishilik jabdyqtarǵa qosylýy úshin 0%-ben nesıe berý múmkindigi týraly kelisimge qol jetkizgen. Qazir nesıe be­rý merzimi qarastyrylýda. Son­daı-aq Halyq bankiniń áleýmettik az qamtylǵan azamattardy gazǵa jáne gazben jylytý úshin úı­­ishi­lik jabdyqtarǵa óteýsiz ne­giz­de sýbsıdııalaý máselesi kún tártibinde tur. О́simpulsyz nesıe adamdarǵa gazǵa qosylýǵa qara­jat alýǵa múmkindik bermek. Atalǵan nesıeni 1 jylǵa resimdeýge bolady. Jalpy, qala boıyn­sha jeke sektordaǵy 2912 úı gaz­dandyrylmaǵan kúıinde qalyp otyr. Onyń ishinde 1791 úı je­lige qol jetkize alsa, 1121 úıdiń qosylý múmkindigi joq. Jetki­zýshilermen birge qalǵan 1121 úıge syrtqy jelilerdi júrgizý boıynsha jumystar qarqyndy júrip jatyr. Basqosýda sóz alǵan almatylyq kásipker Sergeı Spısyn Medeý aýdanyndaǵy jaǵdaıy tómen 50 otbasyna gaz qosyp berýdi qarjylandyrýǵa daıyn ekenin aıtty. Atymtaı azamat barsha bıznes qaýymdastyq ókilderin osy ıgi bastamany qoldaýǵa shaqyrdy.

Qalanyń belsendi turǵyndary tutas jınalǵan eseptik kezdesýde mekteptegi oryn tapshy­ly­ǵy máselesi de aıtylmaı qal­ǵan joq. Bul problema Ala­taý aýda­nyn­da­ǵy «Rahat» shaǵyn aýda­ny­na tıesili. Ákimniń aıtýyn­sha, oqý jyly bastalǵanǵa deıin 2021 jyly MJÁ aıasynda 12 900 oryndy 8 mektep salý josparlanýda. Bul 8 mekteptiń bireýi «Rahat» shaǵyn aýdanynda ashylady. 2020 jyldyń ózinde oqý jylynyń basyna qaraı 1800 oryndy 2 mektep, qoldanystaǵy mektepterge 2017 oryndy 5 qosym­sha qurylys boı kóteredi.

Almaty – halyqtyń ósý qar­qyny joǵary iri megapolıs ekenin atap ótken jón. Orta eseppen alǵanda oqýshylar sany jylyna 12 myń balaǵa artyp keledi. 2019 jyly 13 bilim berý nysany jáne 3174 orynǵa arnalǵan 162 jekemenshik mektep paıdalanýǵa berilgen. 2020 jyly 27 bilim berý nysanynyń qurylysy jalǵasýda.

Sondaı-aq memlekettik bilim berý tapsyrysyn ońtaılandyrýǵa jeke bıznes te belsendi atsalysýda. 2020-2022 jyly jeke ınves­tısııalar esebinen 2240 oryndy 4 mektep, 8 myń balaǵa arnalǵan 300 balabaqsha ashý josparlanǵan.

Qaladaǵy Seıfýllın men Jan­súgirov kóshelerinde jol aıry­ǵyn salý úshin buzý qarasty­rylǵan 117 úıdiń ıesine, sonymen birge Abaı dańǵylyn keńeıtý úshin súrilgen 59 úıdiń ıesine ótemaqy tólengen.

Megapolıs turǵyndary jer ýchaskeleri men jeke turǵyn úılerdi zańdastyrý máselesin de kóterdi. Bul týraly: «Búginde 700-den astam jer telimi zań­das­ty­ryldy», dedi ákim. Qalǵan 200 ýchaske sý qorǵaý aımaǵyn­da neme­se qyzyl syzyqta orna­las­qan. Osyǵan baılanysty B.Sa­ǵyn­­taevtyń tapsyrmasy boıynsha ákimdik múddeli memlekettik organ­dar­men qajetti zańnamalyq ózgerister engizý boıynsha jumys júrgizýde.

ALMATY