• RUB:
    6.68
  • USD:
    520.93
  • EUR:
    609.07
Basty saıtqa ótý
Án 17 Tamyz, 2013

Qazaq estradasy: keshe, búgin, erteń

1790 ret
kórsetildi

Qazaq mádenıetiniń jańasha qyrlarynyń biri jáne qazirgi zaman kóshiniń aıryqsha bir salasy – estrada óneri. О́nerdiń ózge túrleri sekildi estrada da óz qyzmetinde memleket belgilegen ulttyq mádenıet saıasatyn us­­ta­­natyn eleýli salalardyń biri. Adamzat qoǵamynyń damý joldary men tarıhı kezeńderi san júzdegen ǵasyrlardy artqa tastaǵanda ónerdiń ózge janrlary sekildi estradanyń da ózindik erekshe ásem áýeni, kóńilge qonymdy qoıylymdary qalyptasty. О́zindik bitim-bolmysyn taýyp, adam balasynyń mádenı qoryna qomaqty úles qosyp, rýhanı qun­dylyqtyń altyn qoryn jasady. XIX ǵasyrda túp tamyry alǵash kóktep, báısheshek atqan estrada óneri óziniń damý úderisinde san alýan aǵymdar men ıirimderdi ákelip, qazirgi gúldenip jaınaýdyń jańa dáýirine jetti.

 

Qazaq mádenıetiniń jańasha qyrlarynyń biri jáne qazirgi zaman kóshiniń aıryqsha bir salasy – estrada óneri. О́nerdiń ózge túrleri sekildi estrada da óz qyzmetinde memleket belgilegen ulttyq mádenıet saıasatyn us­­ta­­natyn eleýli salalardyń biri. Adamzat qoǵamynyń damý joldary men tarıhı kezeńderi san júzdegen ǵasyrlardy artqa tastaǵanda ónerdiń ózge janrlary sekildi estradanyń da ózindik erekshe ásem áýeni, kóńilge qonymdy qoıylymdary qalyptasty. О́zindik bitim-bolmysyn taýyp, adam balasynyń mádenı qoryna qomaqty úles qosyp, rýhanı qun­dylyqtyń altyn qoryn jasady. XIX ǵasyrda túp tamyry alǵash kóktep, báısheshek atqan estrada óneri óziniń damý úderisinde san alýan aǵymdar men ıirimderdi ákelip, qazirgi gúldenip jaınaýdyń jańa dáýirine jetti.

Estrada óneriniń ata-tegi men altyn tamyry, ejelgi dástúri – halyqtyq meıramdardan, bı jáne pantomımodan, túrli tartymdy qoıylymdar men tańdaýly kórinisterden nár alyp, XVIII ǵasyrdyń sońynda derbes óner retinde Latyn Amerıkasynda paıda bolǵan. Estrada – klassıkalyq jáne qazirgi zamanǵy degen eki toptan turady. Onyń ózin konserttik, teatrlyq jáne merekelik degen úsh baǵytpen adamzat kúni búginge deıin sátti damytyp keledi.

XVI ǵasyrda Italııada operetta, býffa jáne kóshe ártisteriniń enshisine aınalǵan bul dýmandy kezinde qazaq dalasy da jatsyn­baǵan.

Altaıdan Atyraýǵa deıingi qus qanaty talyp jeter keń ólkeni en jaılaǵan qalyń qazaqtyń kóńilin kóterip, dýmanǵa bóleý mindeti sal-serilerge, aqyn-jyraýlarǵa, bıshi-kúıshilerge júkteldi. Olar óz kezeginde oıyn-saýyqtaryn jıyn-toılarda, jármeńke alańdarynda, baı-baǵylandardyń ordalarynda ótkizip, halyqtyń jadynda máńgi saqtalarlyqtaı artynda óshpes iz qaldyrdy. Jármeńkelerde saýda-sattyqpen qatar, qazaq halqynyń jáne basqa da ult ókilderiniń ónerpazdary men sportshylary ónerlerin kórsetip, mádenı sharalar ótkizilip turdy. Aqan seri, Balýan Sholaq, Jaıaý Musa, Maıra Ýálıqyzy, Ámire Qashaýbaev, t.b. halyq arasynan shyqqan ánshi, sazgerler men balýandar osy jármeńkelerde óz ónerlerimen halyq kóńiline shattyq pen dýman syılady.

Jármeńkeler qazaq dalasynda sharýashylyqty damytyp, turmysty kóterýmen ǵana shektelgen joq. Sonymen qatar, ulttyq óner jaýharlaryn el arasyna keńinen taratýǵa da óz úlesin qosty. «Jármeńke dýmanshylary» degen ataýmen tanylǵan oıyn-saýyq ónerpazdary halyqtyń kóńilin kóterýdi kózdedi. О́z daryn-qa­biletterin kópke áıgileýdi ǵana maqsat etkenderi bolmasa, jeke paıdalaryn, qaltanyń qa­myn kózdemedi. Tapqyrlyq pen tózimdilik, mergendik pen batyrlyq, saıatshyldyq pen serilik, sheshendik pen alǵyrlyq sekildi qasıetter únemi alǵa shy­ǵarylyp otyryldy. Sheshendik aıtystarda el múddesin qorǵaǵan, bı-bolystardy shenegen, halyq saltyn madaqtaǵan saryn basym boldy. Aqan seri, Birjan sal, Balýan Sho­­­laq, Qajymuqan, Úkili Ybyraı, Áset aqyn, Imanjúsip, Mádı, Aǵashaıaq, Kempirbaı, Shókeı qyz, Maıra Shamsýtdınova sekildi kóptegen ónerpazdar HIH ǵasyrda halyqtyń ystyq yqylasyna bólendi. Qazaq estrada óneriniń ne­gi­zi osylaısha qalanyp, bizge jetti.

1960-jyldardyń sońy men 1970-jyldardyń bastapqy kezinen álem estrada ónerinde eleýli betburys jasaldy. 1960-jyldyń basynda Elvıs Preslı estrada áýenine ózgeris ákelip, Rokken Roll janrynyń paıda bolýyna túrtki bolsa, odan keıin tanymal bolǵan «Bıtlz» toby pop stı­lin qalyptastyryp, álem estra­dasynda óshpes iz qaldyrdy.

Osylaısha, adamzattyń rýhanı ómirine dendep enip, bı, sazdy áýen, án, sırk, drama, ádebıet janrlaryn ón boıyna sińirgen iri teatr deńgeıine kóterilgen, keıin mıýzıkholl dárejesindegi de

Sońǵy jańalyqtar