Álemniń jekelegen elderiniń Ortalyq bankteri qarjy naryǵyn qutqaryp qalý úshin qor naryǵyna qoldaý kórsete bastady.
«Qor naryǵy men qarjy naryǵy qazir bir kemede» dep esepteıdi olar.
Qazir álemdik qor naryǵynda qyzyq-qyzyq jaǵdaılardy kóptep kezdestirýge bolady. Sońǵy birer aıdaǵy jaǵdaı shym-shytyryq oqıǵalarǵa tolyp ketti. Investorlar aıaq astynan arzandap ketken aksııalaryn sata bastasa, ekinshi tarap satyp alyp, istiń nemen aıaqtalatynyn kútip otyr.
Qor naryǵynyń zertteýshileri keltirgen derekterge sensek, álemniń qor naryǵyndaǵy naýryz-sáýir aılarynda ashylǵan depozıterler sany eselep kóbeıip ketipti. Bul faktordyń qor naryǵynyń quldyrap ketpeýine áseri bolary anyq.
Ortalyq bankter qor naryǵyna kómek kórsetýge asyǵyp jatyr.
Onyń nátıjesiniń qandaı bolatynyn birer aıdan keıin biletin bolamyz.
AQSh
3 naýryzda Federaldyq rezerv koronavırýstyń taralýyna jáne naryqtardyń quldyraýyna baılanysty shuǵyl sharalar qabyldady, 2008 jylǵy daǵdarys kezeńinen bastap alǵash ret bazalyq mólsherlemeni birden 0,5 paıyzdyq tarmaqqa tómendetip jiberdi.
Sonymen birge, FRJ bankaralyq stavkalardy 1,8% -ke (Federaldy rezervtiń aldyńǵy stavkasynan 1,50% -dan 1,75-ke deıin joǵary) tómendetý maqsatynda bir kúndik keri repo túrindegi bir rettik paıdalaný úshin kúnine 30 mlrd dollarǵa deıin qaryz alýǵa sheshim qabyldady. %). Baǵamdardyń belgilengen deńgeıden asyp ketýine jol bermeý memlekettik nemese ıpotekalyq baǵaly qaǵazdardy satyp alady.Sheshimder qabyldaýdyń shuǵyl sıpaty búkil álemde tarıfterdi tómendetýdiń «tolqynyn» bastaǵanyn kórsetti. Kelesi kúni, 16 naýryzda, FED keri REPO operasııalaryn taǵy 500 mlrd dollarǵa ulǵaıtty.
FRJ 2012 jyldan bastap alǵash ret álemniń jetekshi ortalyq bankterimen (Japonııa Banki, EBB, Shveısarııa Ulttyq Banki, Kanada Ortalyq Banki, Anglııa Banki) svop jelilerin toqtatty. Sonymen qatar FRJ sýbsıdııaly sapaly qaryzdardy AQSh qazynashylyǵynan satyp alatyn jáne qaıta qarjylandyratynyn málimdedi. Tótenshe jaǵdaıdaǵy nesıe jelisi baǵaly qaǵazdarmen (TALF) qamtamasyz etiledi. Jalpy alǵanda, olar 300 mıllıard dollarǵa deıin jańa qarjylandyrý usynady. Bul sharalar 2020 jyldyń 30 qyrkúıegine deıin jumys isteıdi. AQSh Qarjy mınıstrligi ESF ár baǵdarlamasyna 300 mıllıard dollarǵa deıin jańa qarjylandyrý usynady.
Qabyldanǵan sharalarǵa qaramastan, aksııalar arzandap jatyr. AQSh Federaldy rezervi AQSh ekonomıkasyna qoldaý kórsetý sharalaryn ekonomıster atom bombasynyń áserine teńep jatyr. Federaldy rezervat memlekettik oblıgasııalar men ıpotekamen qamtamasyz etilgen baǵaly qaǵazdardy shekteýlersiz - «naryqtardyń úzdiksiz jumys isteýi úshin qajet deńgeıde» satyp alatynyn málimdedi. FRJ aqshalaı yntalandyrý úshin Fannie Mae sııaqty kommersııalyq jyljymaıtyn múlik jónindegi memlekettik agenttikterdiń qoldaýymen ıpotekalyq nesıe alady. Sáýir aıynda FRJ bastapqy korporatıvtik nesıeleý naryǵy (PMCCF) jáne qaıtalama naryq (SMCCF) tómen baǵalanǵan oblıgasııalar alý úshin satyp ala alatyn oblıgasııalardyń aýqymyn keńeıtti. Osylaısha, tikeleı jáne nesıelik kómektiń jalpy kólemi shamamen 6 trln AQSh dollaryn quraıdy, bul AQSh prezıdentiniń keńesshisi Larrı Kýdloýdyń aıtýynsha, bul el tarıhyndaǵy eń úlken qarjy.
Japonııa
2 naýryzda Japonııa banki Harýhıko Kýroda qarjy naryqtaryndaǵy ótimdilik pen turaqtylyqty qamtamasyz etýge kúsh salýǵa ýáde berdi.
AQSh-tyń ortalyq bankinen aıyrmashylyǵy, Japon banki jyldyq paıyzdyq mólsherlemeniń mınýs 0,1% deńgeıinde bolatyn negizgi paıyzdyq mólsherlemeni ózgertpedi. Tarıftiń odan ári tómendeýi bankterdiń paıdasyna teris áser etedi, bul qarjy ınstıtýttarynyń bıznesti nesıelendirý kólemine de áser etýi múmkin deıdi sarapshylar. Eldiń ortalyq banki koronavırýstyq pandemııaǵa baılanysty yntalandyrý sharalaryn kóbeıtetinin aıtyp otyr. Bırjalyq saýdalyq ındeksti qorlardy (EFT) jyl saıynǵy satyp alý baǵdarlamasyn eki trıllıon ıenge (112 mıllıard dollar) deıin arttyrdy. Sondaı-aq ortalyq bank korporatıvti oblıgasııalardy satyp alý úshin 3,2 trıllıon ıennen 4,2 trıllıon ıenge, qysqa merzimdi vekselderdi - 2,2 trln ıennen 3,2 trıllıon ıenge deıin kóterdi. Japondyq ortalyq banktiń memlekettik oblıgasııalardy satyp alýdyń jyldyq etalony 80 trıllıon ıen (747 mıllıard dollar) deńgeıine kótergenin aqparat quraldarynyń bári jazyp jatyr. Salystyrý úshin, aldyńǵy 12 aı ishinde Ortalyq banktiń memlekettik e baǵaly qaǵazdardy satyp alýy nebári 14 trıllıon ıendi qurady.
Sonymen qatar eldiń Ortalyq bank korporatıvti nesıe berýdiń jańa shemasyn engizýge ýáde berdi, onyń aıasynda kommersııalyq bankter Japon bankinen nóldik paıyzdyq stavka boıynsha bir jylǵa qaryz ala alady.
7 sáýirde elde tótenshe jaǵdaı engizildi. Osyǵan baılanysty Japonııa Banki operasııalardyń sanyn azaıtty. Áleýmettik ınfraqurylym úshin mańyzdy operasııalardy: banknottar shyǵarýdy, aqsha-kredıt saıasaty salasynda sheshim qabyldaýdy jáne qarajattyń kedergisiz rettelýin qamtamasyz etýdi jalǵastyrady.
Eýropa
Eýropalyq ortalyq bank (ECB) 2020 jyldyń sońyna deıin 120 mlrd eýro mólsherinde aktıvterdi satyp alý arqyly aqsha-nesıe saıasatyn qoldaýǵa sheshim qabyldady. 2020 jyldyń 24 maýsymy men 2021 jylǵy 23 maýsymy aralyǵynda maqsatty uzaq merzimdi qarjylandyrý baǵdarlamasy boıynsha berilgen barlyq nesıeler boıynsha paıyzdyq mólsherleme EBB nesıeleri boıynsha ortasha paıyzdyq mólsherlemeden 25 bazıstik tarmaqqa tómen bolady. Keıinnen Eýro Odaqtyń Ortalyq bank 750 mıllıard eýro kólemindegi jeke jáne memlekettik sektordaǵy baǵaly qaǵazdardy qosymsha satyp alý baǵdarlamasyn jarııalady. Ekonomıkasyna koronavırýstyq pandemııa zardaptary eń kóp áser etetin eýroaımaqtaǵy elderge basymdyq beriledi. Daǵdarystyń qaýpi seıilgenshe kásiporyndar memleket menshigine ótedi, bolashaqta olardy qaıta kommersııalandyrý josparlanýda.
Qytaı
Qytaı Halyq banki koronavırýstyń taralýy aıasynda ekonomıkany qoldaý boıynsha birqatar sharalar qabyldady. Atap aıtqanda, ortalyq bank aqpan aıynyń birinshi jartysynda banktik júıeni qoldaýǵa 3 trıllıon ıýan (422 mıllıard dollar) jáne naýryz aıynyń sońynda 170 mıllıard qarjy bóldi.
Qytaı Ulttyq Banki aqsha-nesıe saıasatyn jeńildetetin ortalyq bankterdiń qataryna kiredi. Máselen, aqpan aıynda birinshi deńgeıdegi qaryz alýshylar úshin bir jyldyq nesıeler boıynsha bazalyq mólsherleme (LPR) 4,15% -dan 4,05% -ǵa deıin tómendedi. Bes jyldyq LPR 5 bazıstik tarmaqqa tómendedi - 4,80% -dan 4,75% -ǵa deıin.
Sonymen qatar Qytaıdyń ortalyq banki bes jyldyq LPR-di bes bazıstik pýnktke 4,80% -dan 4,75% -ǵa deıin tómendetti.
Sonymen qatar QHR bas bank jeti kúndik keri REPO baǵamyn, onyń basqa bazalyq stavkalaryn tarıhtaǵy eń tómengi deńgeıge 2,2% deıin túsirdi.
Sonymen qatar, shaǵyn jáne orta bıznesti nesıeleýge mamandandyrylǵan bankter úshin qajetti rezervterdiń maqsatty deńgeıi 0% -ǵa deıin tómendetildi, ekonomıkany qoldaý úshin shamamen 400 mıllıard ıýan (56,38 mıllıard dollar) bólindi. Bıliktiń qoldaýy óz nátıjesin beredi - banktik qaryzdardy, balanstan tys qaryzdardy, sondaı-aq aksııalar men oblıgasııalardy ornalastyrýdy qosa alǵanda qarjylandyrýdyń jalpy kólemi naýryz aıynda 560 trln ıýanǵa (732 mlrd dollar) bolsa, sáýir aıynda 860 mlrd ıýanǵa jetti.
Reseı
Reseı negizgi mólsherlemeni kótermedi - 20 naýryzdaǵy kórsetkish 6% deńgeıinde saqtady. RF Ortalyq bank bankterge, qaryz alýshylarǵa jáne basqa qarjy ınstıtýttaryna qoldaý kórsetýdiń jańa aýqymdy sharalaryn jarııalady. Bul shara 1,3 trln rýblden asatyn aktıvterdi qamtıdy.
Bazel III banktik retteý paketine sáıkes ekinshi deńgeıdegi bankterdiń joǵary ótimdi aktıvteri aldaǵy 30 kúnde bankten kútiletin qarajattyń 100% jabýy kerek. Qıyndyqqa tótep bere almaıtyn bankter úshin Ortalyq bank qaıtarylmaıtyn nesıe jelisi quralyn (BKL) usyndy, ol klıentter salymdarynyń shyǵynyn jabýǵa arnalǵan.
Shyn máninde, Ortalyq bank qansha qolma-qol aqshany basyp shyǵara alady. Sáýirden bastap Ortalyq bank olardyń jalpy lımıtin 1,5-ten 5 trln rýblge deıin keńeıtip, shyǵyndardy 0,5% -dan 0,15% -ǵa deıin azaıtty.
Sáýirdiń basynda, bir júıelik mańyzdy nesıe mekemesi 500 mıllıard rýblge deıin maksımaldy shegi bar qaıtarylmaıtyn nesıe jelisi iske qosyldy.
Ýkraına
Ýkraına Ulttyq Bankiniń Basqarmasy eseptik mólsherlemeni 2020 jyldyń 13 naýryzynan bastap 1% - jyldyq 11% -dan 10% -ǵa tómendetý týraly sheshim qabyldady. Bul faktor ekonomıkadaǵy aqsha qunyn - dıskonttaý mólsherlemesin tómendetýge múmkindik beredi.
Qazaqstan
Álemdik ortalyq bankter jeńildetý saıasatyna kóshken kezde, Qazaqstan Ulttyq Banki 10 naýryzda bazalyq mólsherlemeni 9,25% -dan 12% -ǵa deıin kóterdi. Dál snol kúni qazaqstandyq depozıtterge kepildik berý qory depozıtterdiń eń joǵary mólsherlemesin kóterdi. Ortalyq bank munaı baǵasynyń kúrt tómendeýine baılanysty ulttyq valıýtany qoldaý maqsatynda stavkalardy kóterdi. Osylaısha, qarjylyq retteýshi naryqtaǵy iri oıynshylardyń alypsatarlyqtaryn boldyrmaýǵa tyrysty. Alaıda, 3 sáýirde, Ulttyq Bank bazalyq mólsherlemeni 9,5% deıin tómendetip, paıyzdyq mólsherlemeni +/- 2 paıyzdyq tarmaqqa deıin keńeıtý týraly sheshim qabyldady. Tıisinshe, ótimdilikti qamtamasyz etý úshin turaqty qol jetkizý operasııalary boıynsha stavka 11,5%, al ótimdilikti alý úshin turaqty qol jetkizý operasııalary boıynsha - 7,5% quraıdy. Ulttyq bank bolashaqta bazalyq mólsherlemeni qazirgi deńgeıde ustap turý ekonomıkalyq qyzmetke shekteýli áser etýi múmkin ekendigin túsindirdi.
Aıyrbastaý pýnktteri arqyly alypsatarlyqqa jol bermeý úshin shetel valıýtasyn satý baǵamynan satyp alý baǵamynyń aýytqý lımıtterin belgileý týraly sheshim qabyldady. Qazir Qazaqstanda qolma-qol shetel valıýtasynyń tapshylyǵy baıqalmaıdy. 10 naýryzdan 31 naýryzǵa deıin QRUB ishki naryqqa 1,49 mlrd AQSh dollaryna valıýtalyq ıntervensııalar júrgizdi. Osydan bir aı buryn, Ulttyq bank pen qor naryǵynyń qatysýshylary eldiń aqsha naryǵynda REPO quraldarynda uzaq ótimdiliktiń qajettiligi týraly sóılesti.
Qazaqstan sheteldik ortalyq bankterdiń daǵdarysqa qarsy sharalary tájirıbesindegi álemdik tendensııalarǵa nazar aýdardy.
Investısııalyq bankırlerdiń aıtýynsha, sáýirdiń ortasyna qaraı GSO túni REPO tarapynan usynystar paıda boldy. Naryqtaǵy negizgi oıynshylar jańalyqty jaǵymdy qabyldady.
Sarapshylar Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq Bankiniń abaılap jasaǵan qadamy qor naryǵynyń damýyna oń áserin tıgizedi dep sanaıdy jáne EDB salymdaryna qaraǵanda kóp tabys alýǵa arnalǵanyn eskertedi.
Qazaqstan bıliginiń kvazımemlekettik kompanııalardyń memleketke taza kiristiń 100% mólsherinde dıvıdendter tóleýi týraly sheshimi qazaqstandyq qor naryǵyna qoldaý dep qabyldandy.
Qazaqstandyq qarjygerler Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń ulttyq kompanııalardyń dıvıdendter tóleýi týraly aıtqan pikirin «Halyqtyq IPO-dan beri Qazaqstan qor naryǵyn qoldaýdyń alǵashqy naqty sharasy» dep esepteıdi.
Eldegi qor bırjasynyń kásibı qatysýshylary memlekettik kompanııalardyń kiristeriniń artýy olardyń aksııalaryn tartymdy etetinin aıtady.
Ulttyq valıýtany qaıta baǵalaý dınamıkasy aıasynda aqsha naryǵyndaǵy jaǵdaı turaqtandy, dep habarlady Qazaqstan Qarjygerleri qaýymdastyǵy.
Ortalyq bankterdiń qor naryǵyna baılanysty yntalandyrý sharalary aktıvter baǵasyn kóterýi múmkin. Alaıda sarapshylar qýanǵa áli erte ekenin aıtyp otyr. 2020 jyldyń alǵashqy jartysyndaǵy álem elderiniń IJО́ kórsetkishine baılanysty jańa derekter qor bırjalary qaıta quldyraýyna ákeledi dep qaýiptenedi.