Kún saıyn qubylǵan almaǵaıyp kezeńde zamana aǵymyna neǵurlym tez beıimdelip, basqalardan burynyraq ári júıeli áreket etkenderdiń aty ozyp, ataǵy shyǵyp, materıaldyq jaǵdaıy jaqsaratyny túsinikti. Keıingi jyldary koých, koýchıng, koýcher degen uǵymdar tirligimizge birshama dendep engeni osyǵan baılanysty bolsa kerek.
Bul uǵymdardy qazaqy qalypqa salyp qarasaq, bapker, baptaý, jattyqtyrý degenge saıady. Iаǵnı koýcherdiń basty maqsaty klıentin – kórermenin, tyńdarmanyn, oqyrmanyn zaman talaptaryna daıyn etip shyǵarý bolsa kerek. Batyrlar jyrynda aıtylǵandaı, babynda qyryq úsh kúndik kemdigi bar Taıbýryl qansha tulpar bolsa da Kóbiktiniń tarlan atyna jete almaı, shań jutyp qalmaýshy ma edi. Sol sııaqty talanty tasyp, aqyly asyp tursa da, ózin ózi jetildirmegen, tas túıin tártipke baǵynbaǵan, kúsh-jigerin maqsatqa jumyldyrmaǵan adamnyń qatardan qalyp qoıýy op-ońaı. Sáıkesinshe, myqty koýcherdiń aldyn kórgen mamannyń maqsatqa jetý múmkindigi de mol.
О́kinishke qaraı, qazaqstandyq koýcherlerdiń kópshiligi Oralhan Bókeıdiń «О́zi oqıtyn jasta ózgelerdi oqytyp shyǵa keletinder bar» degenin eske túsiredi. Sheteldiń bir-eki avtoryn oqyp alyp, artynsha jalpaq jurtqa aqyl aıtatyndardyń qatary kóbeıgendeı. Bazalyq bilimi bolmasa da, psıhologııaǵa, bızneske, dinge qatysty sózdi sapyryp, eldi aýzyna qaratyp otyrý sánge aınalypty. Aıtqany kópshiliktiń kádesine jarap jatyr ma? Sonyń sabaǵynan sabaq alyp tabysqa kenelgender bar ma? Álde «Ańqaý elge – aramza moldanyń» kerin keltirip júr me? Oǵan ózi de, tyńdaıtyn jurt ta bas qatyra bermeıdi. Áıteýir, álemettik jelide aty máshhúr bolsa boldy, aqylmannyń keıpine enip alady. Sheteldiń danyshpandarynan oqyp alǵandary qazaqtyń dúnıetanymyna, turmys-tirshiligine saı kelmeıtinine de qaramaıdy. Sońǵy kezde koýcherler týraly túrli ázil áńgimeler kóbeıip, ózderi satıralyq qoıylymdardyń keıipkerine aınalǵany soǵan baılanysty.
Osy oraıda «Nátıje» brendiniń negizin qalaǵan belgili bıznesmen Erlan Áshimniń byltyr bir jıynda:
– Aleksandr Bektiń «Volokolam tas jolyn» qaıtalap oqýdan jalyqpaımyn. Baýyrjan Momyshulynyń qaısarlyǵyna, aqyldylyǵyna tántimin, – degeni oıymyzǵa oraldy. Iаǵnı, bıznesmenge Bektiń kitaby, Momyshulynyń is-áreketi motıvasııa beredi eken.
Qudaıǵa shúkir, qazir oqyrmanǵa oı salatyn, motıvasııa beretin, jigerin janıtyn kórkem shyǵarmalar az emes. Áridegi jyraýlar poezııasyna, keıingi qalamgerlerdiń shyǵarmalaryna den qoısańyz, anaý-mynaý koýchtardy on orap alatyn ıdeıalary kóp. Máselen, Muqaǵalıdyń óleńine qulaq túrip kóreıik:
«Al endi men aqyl aıtam, aqyl aıtam, tańdanba.
Qorlyq úshin kelgen joqsyń myna ómirge, jalǵanǵa.
Myna ómirde, júregińde, boıyńda ystyq qan barda.
Bolmysty da, bolmasty da bolady dep armanda!» deıdi uly aqyn.
Motıvatorlar jıi qaıtalaıtyn: «Armandap úıren! Seniń qolyńnan bári keledi» degennen qaı jeri kem? Kerisinshe, kórkemdigi áldeqaıda bıik emes pe?
Mahambet О́temisuly:
«Men, men edim, men edim,
...Eńirep júrgen er edim,
...Eki tarlan bóri edim...» deıdi.
Dospambet jyraý: «Azaýlynyń Aımadet Er Dospambet aǵanyń
Han ulynan nesi joq,
Bı ulynan nesi kem?!» dep jyrlaǵan. Kún saıyn tańerteń aınaǵa qarap «Men myqtymyn!» dep úsh ret qaıtalaǵansha, Mahambet pen Dospambettiń jyryn oqyp ózińdi qaırap, rýhtanǵan, qanattanǵan artyq emes pe?
«Ideıańdy eshkimge aıtpa!» degen de keıingi trenıngterde jıi aıtylady. Ol týraly atalarymyzdan qalǵan sóz bar: «Jaman shynyn aıtam dep syryn aıtady!», «Syryn bilmegen adamǵa syryńdy aıtpa, qasaqy qý jamanǵa shynyńdy aıtpa».
Qysqasy, mundaı mysaldardy keltire berýge bolady. Bizge salsańyz, qaltańyzdaǵy qarjyny shala koýcherlerge shashqansha, bir súbeli dúnıe oqyǵannyń paıdasy anaǵurlym artyq. Koýchıngtiń kókesin babalardyń murasynan da kórýge bolatyndaı.