Qazir kóptiń qulaǵy túrik. О́ıtpegende she, kózge kórinbeıtin tozańdaı vırýs tutas álemdi shopaq qurly kórmeı ilmegine ilip, indetke alańdaǵan jurtty soǵan májbúrlep otyr. Sondyqtan ne kóp, aqparat kóp.
Al aqparattyń barlyǵy birdeı paıdaly, barlyǵy birdeı aqıqat emes. Tipti arasynda zııandylary da kóp. Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymy pandemııa kezinde qoǵamǵa zııany tıetin ınfodemııamen kúrestiń kerektigin aıtýda. Nemis jýrnalısi Karolın Shvars BAQ pen qatar áleýmettik jelilerdegi jalǵan aqparattardy zerdelep, olardy 3 topqa bólip qarastyrypty. Birinshisi, adamdardy násilge bólýshilik. Dúnıedegi derttiń jamany azıattardan kelýde, bárine solar kináli, atap aıtqanda, qytaılyqtardyń tamaqty talǵamaı jeı beretini, ómir súrý saltynyń kemshiligi deıdi. Bul jerde eýropalyqtar eshkimniń qujatyn tekserip, aıyryp jatqan joq, túr-túsine qarap qana, azıat ataýlydan qubyjyq kórgendeı shoshyp júr. Ekinshisi, aýrýǵa shaldyqpaý men odan emdelý jónindegi zııandy keńester berý. Úshinshisi, taýarlarǵa jasalǵan jalǵan jarnamalar, solardyń kesirinen keıbir zattardyń baǵasynyń sharyqtap ketýi, kerisinshe kóptegen kompanııanyń taýarlaryn saýdadan alyp tastaýǵa májbúr bolǵandyǵy deıdi.
Aqparattyń tez tarap, qoljetimdi bolýyna túrli áleýmettik jeliler, messendjerler óziniń orasan zor kómegin bergenimen, solardan jetken jalǵan aqparattardyń jarǵa jyǵyp jatqan da jaıy bar. Biri qaterli indetti qaýeset kórip, eshteńesi joq, tipti saqtaný da qajet emes, bul tumaýmen baıaǵyda aýyryp ketkenbiz, qalypty tirligińdi keship, toıyńa, sadaqańa bara ber dese, endi biri joq, bul Amerıka ma, Qytaıdyń ba, álde masondardyń ba qoldan shyǵarǵan bıologııalyq qarýy, jer betinde adam kóbeıip ketpesin dep sony basqaryp otyrǵany deıdi. Áıteýir ne kerek, jel sózben túndik jelp-jelp etedi. Tilde súıek joq, deıdi qazaq, ras.
Brıtandyq Daily Mail tabloıdynda bir mekteptiń muǵaliminiń vıskı men baldy qosyp ishýi arqasynda dertinen aıyqqany týraly jazylýy ırandyqtardy tehnıkalyq spırt-metanoldy ishýge alyp kelgen. Aǵzaǵa túsisimen totyǵyp, formaldegıdke aınalatyn metanoldan myńdaǵan adam ýlanyp, 400-den astam adam kóz jumǵan. Al adam ómirin oıynshyqqa aınaldyryp, aqsha jolynda neden bolsa da taıynbaıtyn paqyrlar tyıym salynǵan metanol saýdasyn qyzdyrypty. Qazir Iran úkimeti osy aqparatty alǵash elge taratqan adamdy izdestirý ústinde eken.
Bizdiń elimizde de ýatsapqa damyl joq. Ishinde jalǵany bar, rasy bar qanshama aqparat órip júr. Baıybyna jetip jatqan jan joq.
Dúnıe júzindegi qaı memlekette de jalǵan aqparat taratýǵa qatysty jazalaý túrleri qarastyrylǵan. Ol bizdiń elimizde de bar, sondyqtan ýatsaptan taraǵan árbir aqparattyń astaryna úńilý artyq etpeıdi. Birinshiden, jalǵan emniń qurbany bolmaısyz, ekinshiden, zań buzyp, basyńyz bálege qalmaıdy.