Parlament Májilisiniń Spıkeri Nurlan Nyǵmatýlınniń tóraǵalyǵymen ótken Palatanyń jalpy otyrysynda parlamenttik oppozısııany kúsheıtýdi kózdeıtin zań jobasy maquldandy.
Kólemi shaǵyn, mańyzy zor Məjilistiń jalpy otyrysynda «Qazaqstan Respýblıkasynyń Parlamenti jəne onyń depýtattarynyń mərtebesi týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń Konstıtýsııalyq zańyna tolyqtyrýlar engizý týraly», sondaıaq «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine parlamenttik oppozısııa məseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobalary jan-jaqty talqylanyp, depýtattar tarapynan qoldaý tapty. Bul zań jobalary Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń Ulttyq qoǵamdyq senim keńesinde aıtqan parlamenttik oppozısııa ınstıtýtyn zańnamalyq turǵydan bekitý týraly tapsyrmasyna səıkes daıyndaldy. Depýtattardyń bastamashy bolǵan atalǵan zań jobalaryn alqaly topqa Məjilis depýtaty Azat Perýashev tanystyrdy. «Memleket basshysynyń tapsyrmasy boıynsha «Aq jol» demokratııalyq partııasy aldyn ala daıyndaǵan «Parlamenttik oppozısııa týraly» zań jobasyn qazirgi jaǵdaıdyń talaptaryna səıkes qaıta jańartty. Zań jobasy fraksııa depýtattarynyń saparlary barysynda jergilikti jəne ulttyq deńgeıde saılaýshylardyń, ǵalymdardyń jəne saıası qoǵam ókilderiniń talqylaýynan ótti. Talqylaý jumystary BAQ betterinde jarııalandy. Mysaly, qańtar aıynda «Habar» arnasynda tikeleı efırde bir saǵattyq pikir almasý ótse, səýirde təýelsiz ınternet resýrstarynda sheteldik sarapshylardyń qatysýymen taǵy da eki tikeleı efır ótip, zań jobasyna qoldaý kórsetildi. Biz ózimizdi usynystardy eki zań jobasyna bóldik.
Degenmen Prezıdent tapsyrmasynyń basty maqsaty oppozısııa ókilettiligi men onyń zańnamalyq turǵydan oppozısııa týraly uǵymy, mərtebesi men quqyqtyq kepildikteri osy satyda naqty iske asyrylýda dep bilemiz. Qos zań jobasynyń kólemi kóp bolmasa da, saıası maǵynasy men tarıhı mańyzy zor dep sanaımyz», dedi depýtat. Parlamenttik oppozısııaǵa qandaı da bir məsele boıynsha óz ustanymyn bildirýge kepildik berý maqsatynda zań jobasynda saıası partııalar fraksııalary basshylarynyń Parlament Palatalarynyń birlesken otyrystarynda, Parlament Məjilisiniń jalpy otyrystarynda, turaqty komıtetterdiń, jumys toptarynyń otyrystarynda, parlamenttik tyńdaýlar men ózge de is-sharalarda sóz sóıleýge kepildik berilgen quqyǵyn bekitý kózdeledi. Osy qujat arqyly parlamenttik oppoz ısııaǵa Parlament Məjilisiniń Regl amen tinde kózdelgen tərtippen kúntizbelik jyl da keminde bir parlamenttik tyńdaý ótki zýge bastamashylyq jasaý, sondaı-aq parla ment tik sessııada keminde eki ret «úkimet sa ǵat tarynyń» kún tərtibin aıqyndaý quqyǵy beriledi. Sonymen qatar parlamenttik oppozısııa boıynsha keıbir zańnamalyq aktilerge ózgeris pen tolyqtyrýlar engizýdi kózdeıtin zań jobasyna səıkes parlamenttik oppozısııaǵa óz depýtattarynyń arasynan Məjilis turaqty komıtetteriniń tóraǵalary laýazymyna kandıdatýra usyný quqyǵy beriledi jəne turaqty komıtetterdiń biriniń tóraǵasy parlamenttik oppozısııa depýtattarynyń arasynan saılanatyny týraly erejeni bekitý usynylady. Zań jobasyn talqylaý barysynda Məjilis depýtaty Janat Omarbekova baıandamashydan atalǵan qujatqa səıkes Konstıtýsııalyq zańnyń 12-babyn 4-tarmaqpen tolyqtyrý, ıaǵnı parlamenttik oppozısııaǵa bir sessııa ishinde keminde bir parlamenttik tyńdaýǵa bastamashylyq jasaý quqyǵyn beretin norma qanshalyqty qajet ekenin curady. О́ıtkeni qoldanystaǵy zańnyń 12-babynda depýtattardyń parlamenttik tyńdaýǵa bastamashylyq jasaýyna eshbir shekteý joq dep kórsetilgen eken. – Durys aıtasyz, zań depýtattardyń parlamenttik tyńdaýǵa bastamashylyq jasaý quqyǵyn shektemeıdi. Biraq, parlamenttik kópshiliktiń orny sheshýshi ekenin bərimiz jaqsy bilemiz. Al osy zańnyń maqsaty – parlamenttik oppozısııanyń quqyqtaryn iske asyrý. Qoǵamdy alańdatatyn suraqtardyń kóshede emes, Parlament qabyrǵasynda kóterilgenin qalaımyz. Sol úshin oppozısııaǵa keminde sessııa saıyn parlamenttik tyńdaýlar deńgeıinde ózekti məselelerdi qozǵaýǵa múmkindik berýimiz kerek, – dedi Azat Perýashev. Osy tusta sózge Məjilis Tóraǵasy Nurlan Nyǵmatýlın aralasyp, bul normanyń basqa normalarmen salystyrǵanda úlken aıyrmashylyǵy bar ekenin, endi zań deńgeıinde parlamenttik oppozısııaǵa keminde bir ret parlamenttik tyńdaý ótkizý múmkindigi beriletinin, bul buryn bolmaǵanyn atap ótti.
– Zań jobasy Memleket basshysy QasymJomart Toqaevtyń tapsyrmasymen əzirlendi. Osyǵan oraı Məjilis depýtattary bastamashy bolǵan osy qujatta alǵash ret «parlamenttik oppozısııa» degen uǵym engizildi. Bul – Parlament tarıhynda buryn bolmaǵan, biraq ýaqyt talabyna saı jasalyp otyrǵan óte qajetti qadam. Sebebi parlamenttik oppozısııa – demokratııany odan əri nyǵaıtýǵa, Parlament jumysyn damytýǵa, sonymen birge ashyq jəne erkin qoǵamdy qamtamasyz etýge yqpal etetin bolady. Sondyqtan damyǵan elderdiń təjirıbesin eskere otyryp, osy zań aıasynda, tıimdi parlamenttik oppozısııa qalyptastyrý kerek dep esepteımiz, – dedi Nurlan Nyǵmatýlın. Talqylaýdy qorytyndylaǵan Məjilis Tóraǵasy osy zań jobasy jəne ony is júzinde qoldaný azamattardyń, jalpy alǵanda qoǵam múddesi aıasynda jetildirilip otyratynyn aıtty.
Maqtaaraldaǵy jaǵdaıǵa alańdaýshylyq bildirdi Jalpy otyrystyń kún tərtibinde birqatar qujattar ekinshi oqylymda ma qul dandy. Olar – Əkimshilik rəsim dik-prosestik kodeksiniń jobasy jəne oǵan ilespe zań jobasy, sondaıaq əkimshilik rəsimdik-prosestik zańnam asy; atqarýshylyq is júrgizý; tutyn ýshylardyń quqyqtaryn qorǵaý məseleleri boıynsha keıbir zańnamalyq aktilerge ózgerister men tolyqtyrýlar engizýge baǵyttalǵan zań jobalary. Buǵan qosa depýtattar birqatar jańa zań jobalaryn jumysqa aldy. Jıyn sońyna qaraı məjilismen Qudaıbergen Erjan Nur Otan partııasy fraksııasynyń jəne «Aq jol» Qazaqstan demokratııalyq partııasy fraksııasynyń bir top depýtatynyń atynan Túrkistan oblysy Maqtaaral aýdanynda qyzyl sý saldarynan oryn alǵan tehnogendi tótenshe jaǵdaıǵa baılanysty Úkimet basshysy Asqar Mamınge saýal joldady. О́zbekstandaǵy «Sardoba» sý qoımasy bógetiniń buzylýy saldarynan Maqtaaral aýdanynyń birqatar eldi mekeni sý astynda qaldy. Búgingi tańda resmı derekter boıynsha aýdanda 10 eldi meken, 800-den asa turǵyn úı, 3 mektep, 5 balabaqsha, 4 medısınalyq nysan sý astynda qalyp, 31 myńnan asa turǵyn evakýasııalandy. Buǵan qosa dıqan-fermerlerdiń 7600 gektarǵa jýyq egin alqabyn sý basty. – Úkimettik komıssııa sý alǵan turǵyn úılerge kelgen zalaldy baǵalaýda tek úıdiń salynǵan materıalyna ǵana emes, úıdiń tekshe metrlik kólemi men turǵyndar sanyn negizge alýyn suraımyz. Keıbir turǵyndardyń óz múlikterin rəsimdep úlgermegenderi de bolady. Osy jaǵdaıdy eskerý qajet. Jerasty sýlarynyń jaqyn ornalasqanyn eskere otyryp, sý basqan jerlerdi babyna keltirý maqsatynda drenaj júıelerin qoldanýdy jəne qashyrtqylardy iske qosý qajet dep sanaımyz. Dıqandarǵa egindi qaıta egýge qoldaý joldaryn qarastyra otyryp, onyń ishinde aýylsharýashylyq tehnıka, janar-jaǵarmaımen jedel qamtamasyz etetin jəne egistik alqaptarda ýaqytsha panalaıtyn múmkinshilik jasaý kerek. Sonymen birge dıqandarmen aqyldasa otyryp, qysqa merzimde ónim beretin daqyldardy egýdi jəne oǵan kerekti tuqymdardy jetkizip berýdi jəne keıin alynǵan ónimniń satylýyna baılanysty sharalardy iske asyrý kerek, – dedi Qudaıbergen Erjan.
Sondaı-aq depýtattyq saýal karantın jaǵdaıynda turǵyndarǵa medısınalyq kómek berý məselesine asa mən berýdi Úkimettiń qaperine saldy. Otyrysty qorytyndylaǵan Məjilis Tóraǵasy Nurlan Nyǵmatýlın kele jatqan Otan qorǵaýshy kúnimen jəne Uly Jeńis kúnimen quttyqtady. Osy rette Spıker óskeleń urpaqqa laıyqty úlgi kórsetip kele jatqan soǵys jəne eńbek ardagerlerine qurmet erekshe ekenin atap ótti. Onyń aıtýynsha, Parlament qabyldap, Memleket basshysyna qol qoıýǵa jiberilgen «Ardagerler týraly» Zańda ardagerlerge əleýmettik kepildikter men jeńildikterdi belgileıtin quqyqtyq normalar alǵash ret júıelenip, biriktirildi.