Nyshanǵa nuqsan kelse, eldikke syn

Egemendiktiń eleń-alańynda erte qam­da­nyp, eldik sıpatymyz – Tý, Eltańba jáne Gımndi bekitý mańyzdy boldy. Qolǵa alynǵan qajetti is-sharalardyń sheń­berinde memlekettik rámizder jasa­lyp, halyqtyń keń talqysyna salynyp, arnaıy qurylǵan memlekettik ko­mıs­sııan­yń saraptamasynan ótti. Sóıtip ret-retimen nyshandarymyz bekitilip, Tý men Eltańba naqtylanǵan 4 maýsym keıinnen Memlekettik rámizderdiń ataýly kúni bolyp erekshelendi.

Al rámizderdiń durys qoldanylýy men nasıhattalýyna jaýapty ınstıtýt retinde 1997 jyly Prezıdent janynan Memlekettik rámizder jónindegi respýblıkalyq komıssııa quryldy. Atalǵan komıssııa 2016 jyly tamyzda Prezıdent janyndaǵy konsýltatıvti-keńesshi organdardy ońtaılandyrý aıasynda Vedomstvolyq jáne olarǵa teńes­tirilgen ózge de nagradalar jónin­de­gi geraldıkalyq komıssııasymen biriktirildi. Buǵan komıssııalar min­det­teriniń uqsastyǵy jáne qaraıtyn máse­leleriniń keı kezde bir-birimen ushta­sa­tyny sebep boldy.

Búginde Memlekettik rámizder men vedomstvolyq jáne olarǵa teńestirilgen ózge de nagradalar geraldıkasy másele­le­ri jónindegi respýblıkalyq komıssııa ózine júktelgen salanyń jumysyn tıimdi úılestirip otyr. Qazaqstandyq patrıotızmdi nasıhattaý, eldiń áleý­met­tik-ekonomıkalyq jetistikteri úshin maqtanysh sezimin qalyptastyrý, óskeleń urpaqty táýelsizdik belgilerine qurmetpen qaraýǵa tárbıeleý sııaqty baǵyttarda jumys júrgizilip jatyr.

Memlekettik rámizderge qatysty usy­nys­tardy qaraý barysynda halyqtyń da pikiri eskeriledi. Aıtalyq, 2005 jyly qalyń jurttyń qoldaýymen Shámshi Qaldaıaqovtyń aqyn Jumeken Náji­me­denovtiń óleńine jazylǵan «Meniń Qazaqstanym» ánin Memlekettik Gımn etý máselesi kóterildi. Kóptiń tilegin qup kórgen Elbasy atalǵan óleńniń keıbir tustaryna óz tarapynan ózgerister engi­zip, memlekettik ári halyqtyq sıpatyn kúsheıtti. Sóıtip burynnan eldiń yqy­la­syna bólenip, asqaq shyrqalyp júrgen bul án 2006 jyly Memlekettik Gımn bolyp qabyldandy.

Sonymen qatar osydan eki jyl buryn Eltańbamyzǵa qatysty eleýli ózgeris boldy. Elbasynyń qazaq tili əlipbıin kırıllısadan latyn grafıkasyna kóshirý týraly Jarlyǵyna səıkes Eltańbamyzdaǵy «QAZAQSTAN» sózi «QAZAQSTAN» bolyp jazyla bastady. Burynǵy nusqada jasalǵan eltańbalardy paıdalaný merzimi jetkenshe, ıaǵnı 2022 jylǵa deıin qoldana berýge bolady. Memlekettik Eltańbanyń ortalyq geraldıkalyq elementi – kógildir tús aıasyndaǵy shańyraq beınesi, shańyraqty aınala kún səýlesi sekildi taraǵan ýyqtar, shańyraqtyń oń jaǵy men sol jaǵyna ańyzdardaǵy qanatty pyraqtar, joǵarǵy bóligindegi kólemdi bes buryshty juldyz beınesi sol kúıinde saqtalyp, «QAZAQSTAN» degen altyn tústes jazýy bar Eltańbanyń alǵashqysy Aqorda rezıdensııasyna ilindi.

Memlekettik rámizderdiń mártebesine jaýapty komıssııanyń qazirgi kezge deıin 50-ge jýyq otyrysy ótip, eldiń patrıottyq saıasatyn qalyptastyrýda eleýli jumystar atqaryp keledi. Komıs­sııa­nyń otyrysy qajet bolǵanda jaǵdaıda ótkizile beredi. Biraq komıssııa músheleri jylyna keminde eki ret mindetti túrde jınalyp turady. Mysaly, byltyr komıssııanyń eki otyrysy ótip, kún tár­ti­binde bilim jáne ǵylym júıesindegi, Ulttyq ekonomıka mınıstrligindegi mem­le­kettik rámizderdi nasıhattaý jáne qoldaný jumystarynyń jaǵdaıy baǵam­da­lyp, Shymkent, Almaty qalalary, sondaı-aq Túrkistan, Shyǵys Qazaqstan, Batys Qazaqstan oblystarynyń jumys tájirıbesi qaraldy. Buǵan qosa osy jıyndarda vedomstvolyq nagradalardy bekitý máselesi de qozǵaldy.

Atalǵan komıssııa memlekettik rámiz­der­ge qurmettiń kemimeýin jan-jaqty qada­ǵalap otyrady. Komıssııa quramyna Parlament depýtattary, mınıstrler, yqpaldy qoǵamdyq uıymdardyń ókilderi, qoǵam qaıratkerleri múshe retinde engen. Osy komıssııanyń bir múshesi – Parlament Májilisiniń Áleýmettik-mádenı damý komıtetiniń tóraǵasy Beıbit Mamraev.

– Elimizdiń oblystary men qalalary ákim­dikteriniń janynan memlekettik rá­miz­der jónindegi komıssııalar qyzmeti jolǵa qoıylǵan. Olardyń jumysyn respýblıkalyq komıssııa úılestirip otyrady. Sondyqtan rámizderdiń belgilengen standarttarǵa saı kelýi men ornalasý tár­ti­bine basa kóńil bólinedi. Sondaı-aq rámizderdiń búlinbeýi, eskirgenin jańalap otyrý, durys paıdalaný jumystary barynsha baqylanady. Álemdik, halyq­ara­lyq iri sporttyq jarys­tarda Gımnniń durys qoldanylmaýy sııaqty olqylyqtar oryn alǵanyn bilemiz. Mundaı jaǵ­daı­larǵa jol bermeýdi Syrtqy ister mınıs­tr­ligi nazarynda ustaǵan jón. Sondaı-aq «Tárbıe basy – talbesik» degendeı, baldyrǵandardy otansúıgishtikke baýlý úshin balabaqshalar men mektepterde rámizderdiń mártebesine saı qoldanylýy asa mańyzdy, – deıdi Beıbit Mamraev.

Memlekettik rámizderdiń durys qolda­nyl­ýyna qatysty Úkimetke artylatyn jaýapkershiliktiń júgi salmaqty. Jal­py rámizderdiń aıaqasty bolyp, tártip bu­zylǵan jaǵdaılar kezdesken. Biraq bıyl da, byltyr da respýblıka boıynsha rámizderdi qorlaý faktisi tirkelmegen eken. Bul týraly arnaıy komıssııaǵa múshe Ishki ister mınıstri Erlan Turǵymbaev aıtyp berdi.

– Táýelsizdigimizdiń aıǵaǵyndaı rámiz­der­ge qurmetpen qaraý – osy eldiń árbir aza­matyna mindet. Eldik nyshandarǵa nuqsan kelmeı, mártebesine laıyqty bolýy arnaıy komıssııanyń nazarynan tys qalǵan emes. Biz óz tarapymyzdan qoǵamdyq tártiptiń saqtalýymen qatar rámizderdiń durys qoldanylýyn únemi qadaǵalap otyramyz. Keıingi kezderi rámizderdi qorlaý faktisi bolǵan joq. Tek bıylǵy bes aıda rámizderdi qoldaný tártibin buzý, standarttaryn saqtamaýǵa qatysty 14 uıymǵa aıyppul salyndy. Jalpy, saqshylarymyz bul iske kelgende qyraǵy. Reti kelgende olar aza­mat­tar­ǵa memlekettik rámizderdiń durys qol­da­nylýynyń jónin aıtyp, keńesterin de berip jatady. Kók týy­myz kókte jel­bi­re­gen saıyn rýhymyz da asqaqtap, eńsemiz de bıikteıdi, – deıdi Erlan Turǵymbaev.

Rasynda, eldigimizdiń belgisi memle­ket­­tik rámizderdiń mártebesine úlken mán berip qaraýymyz kerek. Kók Týdyń tú­si­­niń ońyp ketpeýi, jyrtylmaýy, tuǵy­ry­na ora­lyp qalmaýy nazarda bolýy tıis. El­tań­­ba­nyń da ǵımarattarda erejege sáıkes ilingeni durys. Azattyqtyń aı­shyq­ta­ryna aıryqsha qurmet kórsetsek, elimiz aıbyndy da aıbarly bıiginen túspeıdi.