Jaqynda Pavlodar qalasynyń turǵyny, jýrnalıst Beıbit Bójen óziniń áleýmettik jelidegi paraqshasyna «Úmit apanyń arýaǵyn qorlatyp qoıamyz ba?!» degen taqyrypta jazba jarııalaǵan bolatyn. Máseleniń mánisi bylaı. Jergilikti «Rýbıkom» kásiporny on jyl buryn Pavlodar qalasynyń irgesinde turǵan Úmit apa aýylyna jaqyn aýmaqta shoshqa fermasyn salǵan.
Jaqynda atalǵan kásiporyn jekemenshik jer aýmaǵynda fermalaryn keńeıtý jobasy boıynsha Mıchýrın aýyldyq okrýginiń turǵyndary úshin onlaın rejimde qoǵamdyq tyńdaý ótkizgen eken. Iаǵnı 1200 megejinge arnalǵan eki qora salmaq. Aýyldyq okrýg ákimi Oralbek Kópenov turǵyndarǵa onlaın rejimde qoǵamdyq tyńdaý ótetini týraly habar berilgenin, okrýgte 2 myńnan astam adam baryn jáne joba tıisti organdarda bekitýden ótkenin alǵa tartady. Biraq nájistiń ıisi turǵyndarǵa qolaısyz ekenin jasyrmaıdy. Sonymen qatar jobanyń júzege asýyna adamdardyń bir bóligi qarsy bolsa, ekinshileri qoldaıtynyn jetkizdi.
«Baǵdarlama boıynsha olar jer alǵan, qora salǵan. Endi sonyń janyna taǵy baz salyp jatyr. Negizgi jumystary on jyl buryn bastalǵan. Qazir sharýshylyqty keńeıtý ústinde. Bizdiń aýyl qaladan 20 shaqyrymda. Al jańaǵy sharýashylyq aýyldan 3 shaqyrym qashyqtyqta. Zań boıynsha onyń ara qashyqtyǵy 2 shaqyrym bolýy kerek. SES-tiń, ekologtardyń qaraýy boıynsha olardyń isi zańdy. Meniń bul jaqta ákim bolǵanyma kóp bolǵan joq, bertinde ǵana keldim. Biraq bul máseleden habarym bar. Aýyldan alys ornalasqandyqtan qoradan shyǵatyn ıis qyrǵa qaraı baǵyttalady», deıdi Mıchýrın aýyldyq okrýginiń ákimi Oralbek Kópenov.
Ol onlaın rejimde ótken qoǵamdyq tyńdaýdy elektrondy qatynasqan adamdar ǵana tyńdaǵanyn tilge tıek etti. Jazba avtory Beıbit Bójenniń sózinshe, tyńdaýǵa jetpisten astam ǵana adam qatysqan. Úmit apa meshitiniń ımamy Ermurat qajy bul jobanyń jalǵasýyna qarsy.
«Bizdiń aýylda negizinen qazaqtar, musylman qaýymy turady. Atalǵan fermada qazaqtar jumys istemeıdi. Bul haram nárse. Menińshe, musylmandyq turǵydan bul durys emes, halyq qarsy. Bizdiń taǵy bir ótinishimiz, aınalamyzǵa nájisin tókpese eken. Aýylǵa Úmit apa atyn bergennen keıin atyna saı bolyp, tazalyq saqtalý kerek. Osynyń barlyǵyn el bolyp qoldasa degen nıettemiz», deıdi ol.
Al aýyl turǵyny Baqyt Rahmetollaqyzy munda turatyndardyń 99 paıyzy qazaqtar ekenin aıtady.
«Bir shoshqa orta eseppen 10 bas toraı týatynyn, al 1200 bas bir jylda neshe toraı týatynyn sanaı berińiz. Ol erteń ósedi, onyń ishek-qarynyn qaıda jiberedi? Bizdiń aýyl halqynyń 99 paıyzy qazaqtar. Basqa ult ókilderi de qarsy. Qurylysqa bizdiń basshylar ruqsatyn berip otyr. Endi keńeıtemiz deıdi. Aýyl irgesine salynǵandyqtan, ol jaǵyn kishkene oılastyrmaı ma, qaı jerge salyp jatyr, qandaı zııany bar degen suraqtardy qaraý kerek qoı. Qaǵazdaryn kórsetedi bizge, biz ony uqpaımyz, bilmeımiz. Bárine aıtyp jatyrmyz, jazyp jatyrmyz», olar qulaqtaryna birdeńe kıip alǵan, eshteńe estimeıdi, deıdi Baqyt Rahmetollaqyzy.
Sonymen birge ol sharýashylyqtan shyqqan jaǵymsyz ıis burqyraǵanda ózimizdi qoıarǵa jer tappaımyz deıdi.
«Myna ıisi burqyraǵanda janymyzdy qoıarǵa jer tappaımyz. Budan bylaı tipti shoshqanyń astynda qalamyz. Sol máseleni kóterip jatyrmyz. 26 mamyr kúni onlaın rejimde otyrys ótti, aýyl turǵyndary qatysa almaı qaldy, óıtkeni bizde ınternet ustamaıdy. Oǵan basshylar basyn aýyrtqan joq. Áıteýir boldy dep esepteldi. Men ózim qatystym. «Rýbıkom» kásipornynan úsh kisi boldy. Mıchýrın, Chernoıarka aýyldarynan eki-úsh adam qatysty. Solar ǵana sóıledi. Boldy. Negizinde, biz bul máseleni osydan 8 jyl buryn kótergenbiz. Olar endi 42 gektar jerge sharýashylyqtaryn tipten keńeıtip jatyr. Bastapqyda durys túsindirmeı, bara-bara aýylymyzǵa jaqyndap aldy. Jergilikti aýyl turǵyndary qoı, sıyr, jylqy ustaıdy. Mal sharýashylyǵymen aınalysady. Baǵatyn jerimiz bar. Bar bolǵanymen, erteń jańaǵy kásiporyn ornalasatyn bolsa, olar mal baǵatyn jerlerge shoshqanyń nájisin tógedi. Sodan keıin aýa qalaı lastanbaıdy? Biz barlyǵyna túsinistikpen qaraımyz. Memleketti azyq-túlikpen qamtamasyz etý kerek ekenin de bilemiz. Prezıdent Q.Toqaev kásipkerlikti damytyp, sharýashylyqty keńeıtý kerek ekenin únemi aıtady. Biraq osyndaı kıeli jerlerdi, qasıetti mekenderdi lastaý týraly aıtqan joq qoı. Ásirese bizdiń jergilikti bılik ókilderi osy jaǵyn durystap oılastyryp, bizben keńesip, túsindirgende mundaı jaǵdaı bolmas edi. Osy másele endi kóterile bastaǵanda atqarýshy dırektorynan bastap «Rýbıkomnyń» ókilderi maǵan keldi. Eshqandaı ıis shyqpaıtynyn, qaldyqtary, nájisteri tyńaıtylatynyn aıtty. Men de olarǵa ózimniń pikirimdi aıttym. Olar «biz osyǵan mıllıondaǵan qarjy jumsadyq, kóptegen shyǵyn ketip bara jatyr» deıdi. Men sharýany bastamaı turyp, irgede turǵan aýyl turǵyndarymen aqyldasyp alý kerektigin jetkizdim. Basqa aýyldarmen aqyldasyp, Úmit apa aýylyn nazarǵa ilmeıtinderine narazylyq bildirdim. Mamandardan surasam joba áli bekitilmegen, biraq qurylys jumystary bastalyp ketken. Sol jaǵy túsiniksiz», deıdi ol.
Iá, jaǵymsyz ıis aýyl turǵyndarynyń tirshiligine de keri áserin tıgizetini aıqyn dúnıe. Turǵyndardy alańdatqan taǵy bir nárse, naýqasqa shıpa qondyryp, eldi emdep, kópke kómek qolyn sozǵan Úmit Aqtanqyzynyń atymen atalatyn aýyldyń mańynan osyndaı sharýashylyqtyń boı kóterýi. Úmit apa osydan 16 jyl buryn ómirden ozǵan. Jıyrma jylǵa jýyq emshilik eńbek etken. Sol kisiniń emi daryp, syrqatynan saqaıǵan adamdar respýblıkanyń túkpir-túkpirinen alaqandaı aýylǵa áli kúnge deıin at basyn burady.