Otan týraly oı-tolǵam

Elordadaǵy Ulttyq akademııalyq kitaphanada Mońǵolııa Respýblıkasyna eńbek sińirgen qaıratker, Baıan-О́lgıı aımaǵynda týyp-ósken jáne sol óńirdiń Qurmetti azamaty Úzben Qurmanbaıulynyń «Máńgilik El» atty kitabynyń tusaýkeseri bolyp ótti.

Elordadaǵy Ulttyq akademııalyq kitaphanada Mońǵolııa Respýblıkasyna eńbek sińirgen qaıratker, Baıan-О́lgıı aımaǵynda týyp-ósken jáne sol óńirdiń Qurmetti azamaty Úzben Qurmanbaıulynyń «Máńgilik El» atty kitabynyń tusaýkeseri bolyp ótti.

Avtor kitabynda atajurt – Qazaq eli týraly tebirene oı tolǵap, bizdiń táýelsizdigimiz – máńgi jáne ósip-órkendegen eldiń jarqyn kepili dep túıin túıedi. Negizinde týyndyǵa arqaý bolǵan Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti – Nursultan Ábishuly Nazarbaevtyń el men jer úshin jasaǵan iri isteri, halqyna sińirgen adal qyzmeti syrtta júrgen qandastardyń kózimen saraptalady.

– Shetelde turyp jatqan qa­zaq balasyn halqymyzdyń ót­ken zamandaǵy tarıh-talaıy kúr­sin­diredi, táýelsizdiktiń arqa­synda elimizdiń qaıta órlep, qa­rymdy qarqynmen damyp kele jatqan búgingisi shattandyrady. Egemendikti bekem saqtap, qazirgi beıbit te turaqty tirlikti údemeli qarqynmen jalǵastyra bersek eken degen tilek tolǵandyrady, – deı kelip, Úzben Qurmanbaıuly kitabynda qazaq halqynyń memleket bolyp qalyptasqannan bergi tarıhyna qysqa bolsa da sholý jasaıdy. Tek Qazaq elinde turyp kele jatqan baıyrǵy halqymyzdyń ǵana emes, shetelderde turatyn qandastarymyzdyń tarıhı taǵ­dyr­laryna, onyń sebep-saldaryna da toqtalady.

Elimizdiń eldigin, qazaq hal­qy­nyń qaharmandyǵyn, Elbasynyń erligin pash etken bul kitap úsh bó­limnen quralypty. «Tarıh taǵy­lymy: keshken azap – kele­shekke sabaq» atty birinshi bóli­minde «Aqtaban shubyryndy» oqı­ǵasynan bastalǵan bodandyq, el-elge bytyrap tozýmen ulasqan qaraly jyldar, Qytaı men Moń­ǵolııaǵa baryp qonystanǵan qandastarymyzdyń kórgen qor­lyǵy, Túrkııaǵa deıin jetken shu­byryndy kósh jaıyndaǵy oqıǵalar naqty derekter boıynsha áńgimelene kelip, álemniń ár memleketine bytyrap ketken qandastarymyzdyń baıyrǵy Ota­nyna, egemen eli Qazaqstanǵa qaı­ta orala bastaǵandyǵy qamty­lypty.

«Egemendi egeı el» atty ekin­shi bólimi – «Baqyt pen baı­lyq baǵ­dar­la­malary», «Qazaqstan­nyń adam kapıtaly», «Astana medısınasy alǵy shepte», «Uly da ulaǵatty Elbasy» atty taqyryptardy qamtysa, «Máńgilik El» atty úshin­shi bólimi – «Táýelsizdik kókten túsip kelgen qundylyq emes», «Ult birligi – urpaq tilegi», «Til bıligin qurý – ulttyq múdde», «Zııalylar el tiregi, maqtanyshy», «Men» já­ne halyq», «Qanaǵat», «Januıa ja­rastyǵy», «О́zimen ózi ósip je­tilýi qazaqtyń ańsaǵan armany» at­ty taraýlardan túzilipti. Munda Qazaqstan óz ishinde tatý birlikte bolýmen qatar, ejelgi kórshi Re­seı syndy memlekettermen baýyr­lastyqty odan ári bekemdeý ar­qyly ǵana kózdegen maqsatyna jetedi jáne búgingi jahandaný zamanynda beıbastaq demokratııa men shekten tys erkindikke ha­lyqtyń salt-dástúrin eskermeı elikteı berse ulttyń azǵyndyqqa dýshar bolatyndyǵy tilge tıek etilipti.

Adam ózin baǵalaý bir bólek te, bótenderdiń kózimen qarap, so­lar­dyń paıymdaýyna qulaq túrgende mán-maǵyna aıshyqtala túsedi. Sondyqtan Qazaq eliniń turmys-tirshiligi, Prezıdent Nursultan Nazarbaev týraly Mońǵolııanyń merzimdi baspa-sózderinde jaryq kórgen birneshe jazýshy, jýrnalısterdiń kózqarasyn bildirip, ózgelerge úlgi retinde usynǵan tartymdy maqalalaryn tárjimalap engizipti.

Qazaq pen mońǵoldyń taǵ­dyryn bir kisideı arqalaǵan, aqy­ry sonyń jolynda opat bolǵan Tu­rar Rysqulov jónindegi mońǵol saıasatkerleriniń pikirlerin toptap keltire otyryp, kitap «Máńgilik El» jáne «Astana» degen eki óleń­men aıaqtalypty.

Basqosý barysynda Dúnıejúzi qazaqtary qaýymdastyǵy tóraǵa­synyń birinshi orynbasary Tal­ǵat Mamashev, belgili ánshi Bek­bolat Tileýhan, Májilis depýtaty Baqytbek Smaǵul, Ulttyq akademııalyq kitaphananyń bas dırektory Álibek Asqar sóz sóılep, avtordyń óreli de ónegeli týyndysyna rızashylyq sezimderin bildire óz oı-pikirlerin ortaǵa salsa, Mońǵolııadan elge oralǵan ánshi Merýesh Bashaıqyzy kitap avtory sózin jazǵan «Máńgilik El» men «El kóshkende» atty óleńderdi oryndap týǵan elge taǵzym etti. Keshti aıtysker aqyn, ǵalym Dáýletkereı Kápuly júrgizip qorytyndylady.

Berik SADYR,

«Egemen Qazaqstan».