Baqytjannyń balalyq shaǵy Qosturanyń qoınaýynda, Terekti áýlıeniń boıynda, Boraldaı ózeniniń jaǵasynda ótti. Taǵdyrdyń jazýy ǵoı, Sadyq kókemiz ben Jamal apamyzdyń eki sábıi qatarynan shetinep, jas júregi jaralanyp, qamkóńil bolyp júrgende dúnıege kelgen Baqytjany mańdaıy jarqyrap ótken-ketken jamanshylyqtyń bárin jýyp-shaıyp, umyttyryp jibergeni ras. Áıtse de Baqytjandy Sadyq kókemizdiń ápkesi Sýsar apamyz baýyryna basady. Bir shańyraqtyń táı-táı basqan tuńǵyshy, byldyrlaǵan birinshi búldirshini bolǵandyqtan shyǵar Baqytjandy árqaısysy erkeletip, onyń alǵash mektepke barýy, ár synypty jaqsy támamdaýy, oqýǵa túsýiniń bári-bári bul otbasy úshin úlken merekege aınalǵan edi.
Baqytjannyń balalyq shaǵy Qosturanyń qoınaýynda, Terekti áýlıeniń boıynda, Boraldaı ózeniniń jaǵasynda ótti. Taǵdyrdyń jazýy ǵoı, Sadyq kókemiz ben Jamal apamyzdyń eki sábıi qatarynan shetinep, jas júregi jaralanyp, qamkóńil bolyp júrgende dúnıege kelgen Baqytjany mańdaıy jarqyrap ótken-ketken jamanshylyqtyń bárin jýyp-shaıyp, umyttyryp jibergeni ras. Áıtse de Baqytjandy Sadyq kókemizdiń ápkesi Sýsar apamyz baýyryna basady. Bir shańyraqtyń táı-táı basqan tuńǵyshy, byldyrlaǵan birinshi búldirshini bolǵandyqtan shyǵar Baqytjandy árqaısysy erkeletip, onyń alǵash mektepke barýy, ár synypty jaqsy támamdaýy, oqýǵa túsýiniń bári-bári bul otbasy úshin úlken merekege aınalǵan edi.
Alla taǵala Jamal apamyzdy altyn qursaqty etip jaratqan eken. Baqytjannan keıin Era, Raqııa, Baqyt, Dana, Muhıt, Talǵat, Aıman men Sholpan sııaqty baýyrlary birinen keıin biri dúnıe esigin ashyp, Sadyq kókemizdiń qasıetti qara shańyraǵyn balanyń shat kúlkisine toltyryp, bazar qylyp jibergen. Áıtse de Sýsar apamyz Baqytjandy bárinen oqshaýlap ustaıtyn. Eń dámdisin sonyń aýzyna tosatyn. Úıdegilerge de, sol qonaqjaı shańyraqtan úzilmeıtin qonaqtarǵa da «Baqytqa tımeńder, ol jaqsy oqýy kerek, munyń keleshegi zor, ol ǵalym bolady» degendi aıtýdan jalyqpaýshy edi, jaryqtyq. Áýlıe kisi eken, apamyzdyń aıtqany týra keldi. Baqytjan shynynda úlken ǵalym boldy. Bala kezinde Sýsar apasy syrqattanyp, tósek tartyp jatyp qalǵan saıyn Baqytjan «Apa, men óskende dáriger bolamyn, sóıtip seni emdeımin» deýshi edi. Sol armany ony alysqa jeteledi. Boraldaıdaǵy Sattar Erýbaev atyndaǵy mekteptiń tabaldyryǵyn attap, ony 1969 jyly aıaqtaǵan soń Almaty qalasyndaǵy memlekettik medısına ınstıtýtyna oqýǵa túsedi. Aq halatty abzal jan bolýdy armandaǵan ol joǵary oqý ornyn oıdaǵydaı támamdap, aldymen Shymkent qalasyndaǵy ınternatýrada, odan keıin Arysta 6 jyl jemisti eńbek etedi.
Jalyqpaı izdenýdi, oqýdy maqsat tutyp 1982 jyly Aqtóbe medısına ınstıtýtynyń aspırantýrasyna oqýǵa túsedi de, ony 1988 jyly aıaqtaıdy. Dál osy jyly osy ınstıtýt kafedrasynyń, tórt jyldan keıin balalar hırýrgııasy kafedrasynyń dosenti bolyp taǵaıyndalady. О́mirlik tájirıbesi men uzaq jylǵy izdenisteri jáne zertteýleriniń nátıjesinde 1997 jyly Máskeý qalasynda Odaqtyń daryndy ǵalymdarynyń aldynda medısına ǵylymdarynyń doktory dıssertasııasyn qorǵady. 1998 jyly Aqmola memlekettik medısına akademııasy balalar hırýrgııasy kafedrasynyń professorlyq laýazymyna kelgen ol az ýaqyt ishinde ujymnyń úlken iltıpatyna bólenip úlgeredi.
Alaıda, sum ajaldyń keıde osylaı býynsyz jerden pyshaq uryp, jalyndap janyp turǵan shyraqtyń otyn qatty úrlep, jalp etkizetini ókinishti. Arys qalasynda, odan soń Ońtústik Qazaqstan, Aqtóbe, Qostanaı oblystary men Astana qalasyndaǵy aýrýhanalarda hırýrg bolyp eńbek etip, shırek ǵasyr ishinde san myńdaǵan naýqastardy aıaqtarynan turǵyzyp, alǵystaryna bólengen abzal jan, bilikti dárigerdiń júregi óziniń týylǵan kúnine bir kún qalǵanda soǵýyn toqtatty... Sum ajal 2001 jyly 48 jasqa jetkizbeı, jalǵan dúnıemen qosh aıttyrdy.
«Baqytjan aǵam kishkentaıynan tabıǵatpen etene aralasyp ósti. Qudaıdyń ózi ıkemdegen shyǵar, bıologııadan oqyǵan dárilik shópterdi jınap, ony anyqtap, tipti neshe túrli jylandardy ustap alyp, ýyn shyǵaryp, qoryqpaı qaıta bosatyp jiberetin. Almatyda medınstıtýtta oqyp júrgende dostarymen aýylǵa kelip, tań atqansha ásem ánniń áýenimen bizdiń úıdiń túndigi jelpildep turatyn. Dostary da Baqyttyń ózine saı, ónerli, kórikti, seri jigitter bolatyn. Sóıtsek, aǵam ınstıtýtta júrgende «Kóktem» atty ansambldiń ánshisi bolǵanyn keıin esittik. Nege ekenin qaıdam, aǵa maqtanyp sóıleýdi unatpaıtyn. Úlkenderdiń qamqorlyǵy men aıaýly ata-ananyń aıaly alaqanynyń arqasynda aǵamyz jap-jas ekenine qaramastan, sol kezdiń ózinde-aq, talaı beles-shyńdardy baǵyndyryp ta úlgergen eken ǵoı», deıdi aqyn Era Ormanova.
«Baqytjan shynynda keremet ánshi, sazgerlik qabiletten de quralaqan emes, sondaı-aq salamatty ómir saltyn serik etken ónegeli sportshy bolatyn. Ústel tennısi, bılıard, fýtbol, voleıboldan aýyldyń, mekteptiń, aýdannyń, oblystyń jáne ınstıtýttyń qurama komandasy sapynda «júzden júırikterdiń» qatarynan tabylyp, laıyqty qurmetke bólengen jan edi. Bilim nárimen sýsyndatqan bilim oshaǵyn támamdaǵanyna on jyl tolýyna oraı ári mekteptiń alǵashqy túlekteri retinde synyptastar jınalyp, mektepke qandaı syı-sııapat jasasaq bolady eken dep oılasa kele, S.Erýbaevtyń bıýst-eskertkishin qoıýdy uıǵardyq. Sodan qurylysty júrgizýge, qadaǵalaýǵa arnaıy komıssııa quryp, jumysty bastap jiberdik. Synyptas dosymyz, sol kezdegi Arys qalasyndaǵy aýrýhananyń dáriger-hırýrgi Baqytjan Ormanov osy jumystyń basy-qasynda kún-tún demeı júrip, ózi tanıtyn jaqsy músinshimen kelisip, osy isti aıaǵyna deıin jetkizýge baryn saldy. Áli esimizde, bıýsti jasatý barysynda eń qıyn tıgeni S.Erýbaevtyń sýretin tabý boldy. Ol úshin Túrkistanǵa arnaıy baryp, murajaıdan sýretin alyp kelip, músinshige tapsyrýdy moınyna alǵan Baqytjannyń iskerligine, eljandylyǵyna qatty súısinip, rıza bolystyq. Sóıtip, Sattar Erýbaevtyń eskertkish músini 1979 jyldyń 25 mamyrynda saltanatpen ashylyp, búkil aýyl, mektep ujymy máre-sáre qýanǵan. Ásirese, Baqytjannyń qýanyshyn aıtyp jetkizý qıyn. Mine, bizdiń synyptasymyz Baqytjannyń muryndyq bolýymen júzege asqan sol kezdegi bastamamyzdy tý etip, keıingi bitirýshi túlekter jyl saıyn «Týǵan elge – taǵzym» degen uranmen mektepke taǵzym etýdi dástúrge aınaldyrypty. Bul dástúr áli de jalǵasyn taba beredi degen senimdemiz», dep eske alady synyptastary Á.Mámekov, N.Smanbekov.
«Bilikti dáriger, ardaqty baýyrymyz, aıaýly áke, adal jar bola bilgen Baqytjan Ormanov medısına ǵylymdarynyń kandıdaty, dosent Aza Muratbekqyzy Qoshanovamen jaryq dúnıemen qosh aıtysyp kete barǵansha baqytty ǵumyr keshti. Mahabbattarynyń kýásindeı bolǵan uldary Eldos, Dastan, Suńqarǵa qarap ardaqty baýyrymdy kórgendeı bolamyn. Aza apamyz úsh uldan taraǵan 5 nemereni tárbıelep, olardyń qyzyǵyna toımaı, shýaǵyna kenelip otyr. Osyndaı zerdeli uldy dúnıege ákelgen abzal anamyz Jamal Sultanbaıqyzy kózi tiri bolǵanda búginde 85 jasqa tolar edi. Jastaıynan sportty serik etken Baqytjan aǵamyzdy eske alyp, týǵan jeri Boraldaıda voleıboldan jarys ótkizip turamyz. Osy dástúr aldaǵy senbi kúni jalǵasyn tappaq. Týrnırden soń aýylda anamyz ben aǵamyzdyń rýhyna baǵyshtalǵan as ótedi. Áli kúnge deıin elimizdiń túkpir-túkpirinen onyń shapaǵatyn kórgen jandar alǵysyn jaýdyryp jatady. Aǵamnyń qaıtys bolǵanyna bes jyldaı ýaqyt ótkende oblystyq gazette bir azamattyń meniń aǵama rahmet aıtqan shaǵyn maqalasy jaryq kórdi. Sóıtse kezinde Baqytjan ol kisige aýyr operasııa jasap, ajaldan aman alyp qalǵan eken. Mine, «Jaqsynyń ózi ólse de isi ólmeıdi» degen osy bolsa kerek, sirá» deıdi Baqytjannyń taǵy bir baýyry Talǵat Sadyquly.
Iá, Baqytjan Ormanov jaıly ótken shaqta áńgime qozǵaý ony jaqsy biletinder úshin, qyzmettes ári qatarlas júrgender men týǵan-týystaryna óte aýyr. О́ıtkeni, onyń adamı qasıeti, sabyrlylyq pen salmaqtylyǵy, aqyl-oı parasatynyń joǵarylyǵy men qarapaıymdyǵy kimdi de bolsa baýrap alyp, qaıta sóılesýge qumbyl etip turatyn. Jan dúnıesi jarqyn, bekzattyǵy men meıirbandyǵy basym Baqytjan Sadyqulynyń tekti tulǵasy onyń rýhyn qurmet tutatyn dos-jarandary, áriptesteri men týystarynyń kóz aldynan eshqashan da ketpek emes.
Oralhan DÁÝIT,
«Egemen Qazaqstan».
Ońtústik Qazaqstan oblysy.