Parlament Senatynda keshe «Qylmystyq quqyq pen prosestiń konstıtýsııalyq-quqyqtyq problemalary» taqyrybynda konferensııa bolyp ótti. Atalǵan shara Qylmystyq jáne Qylmystyq-is júrgizý kodeksteriniń jobalaryn Parlamentte qaraýdyń aldynda uıymdastyrylyp otyr.
Parlament Senatynda keshe «Qylmystyq quqyq pen prosestiń konstıtýsııalyq-quqyqtyq problemalary» taqyrybynda konferensııa bolyp ótti. Atalǵan shara Qylmystyq jáne Qylmystyq-is júrgizý kodeksteriniń jobalaryn Parlamentte qaraýdyń aldynda uıymdastyrylyp otyr.
Konferensııa jumysyna qos palata depýtattarynan ózge Konstıtýsııalyq Keńes, Joǵarǵy Sot, Bas prokýratýra, Ádilet jáne Ishki ister mınıstrlikteri men úkimettik emes uıymdar ókilderi, ǵalymdar qatysty. Sharany kirispe sózben ashqan Senat Tóraǵasynyń orynbasary Asqar Beısenbaev Memleket basshysynyń tapsyrmasyna sáıkes, qylmystyq quqyqty izgilendirý men qoǵamda kez kelgen quqyq buzýshylyqqa tózbeýshilikti qalyptastyrý kórinisteri arasynda ortaq vektor jasalýy tıistigin aıtty. Tóraǵa orynbasary osy rette zańdylyqtyń, adam quqyqtary men bostandyǵynyń minsiz saqtalýyn, negizsiz aıyptalý men kinálaýdan, bostandyǵyn zańsyz shektelýinen qorǵaýdy qamtamasyz etý ózekti másele bolyp otyrǵandyǵyn erekshe atap kórsetti. Jáne de qylmys úderisterindegi taraptardyń aıyptalýy men qorǵalýyndaǵy tartystyq negizdi odan ári damytý, sotqa deıingi tergeý jáne sot talqysy rásimderin ońaılatý men jetildirý jónindegi sharalardy qabyldaý qajettigine konferensııaǵa qatysýshylardyń nazaryn aýdardy.
Otyrysty júrgizgen palatanyń Konstıtýsııalyq zańnama, sot júıesi jáne quqyq qorǵaý organdary komıtetiniń tóraǵasy Serik Aqylbaı ishki saıası-áleýmettik, quqyqtyq reformalar qylmystyq jáne qylmystyq is júrgizý zańnamasyn túzetý engizýdi talap etip otyr degendi basa aıtty. Tarqatyp aıtqanda, qylmystyq jáne qylmystyq-is júrgizý zańnamasyndaǵy jekelegen erejelerdiń qazirgi jaǵdaılarǵa sáıkes kelmeýi, ony ózgergen naqty jaǵdaıǵa beıimdeýge talpynystar, qylmystyq zańnamaǵa aýqymdy túzetý jasaý jańa Qylmystyq jáne Qylmystyq-is júrgizý kodeksterin ázirleý jáne ony qabyldaý qajettigin týyndatqan. Sonymen birge, konferensııa barysynda Bas prokýrordyń birinshi orynbasary Iogan Merkel Qylmystyq jáne Qylmystyq-is júrgizý kodeksteriniń jańa jobalaryndaǵy negizgi máseleleri boıynsha baıandama jasady.
I.Merkeldiń málimetine qaraǵanda, Qylmystyq kodekstiń jańa jobasy 467 baptan turady. Al qoldanystaǵy kodekste 422 bap bar. Halyqaralyq tájirıbege sáıkes qylmystyq jazaǵa tartýdyń ekibóliktik júıesi, ıaǵnı qylmys jáne qylmystyq teris qylyq áreketteri engizilip otyr. Qylmystyq teris qylyqtary úshin jazany jumsartý túrleri, eń aldymen qoǵamdyq jáne túzetý jumystary, sondaı-aq sottylyǵy joqtyǵyna baılanysty qylmystyq merziminiń qysqarýy kózdeledi. Ásirese, bas bostandyǵynan aıyrýdyń ornyna iri kólemde aıyppul tóletý nemese qoǵamdyq jumystarǵa jumyldyrý máselesi keńinen qoldanylady dep kútilýde. Mundaı aıyppul tek adam ólimine alyp kelmegen úlken emes nemese ortasha aýyr qylmys jasaǵandarǵa qoldanylatyn bolady.
Kámeletke tolmaǵandarǵa qatysty qylmys jasaǵandardy jáne olarǵa qatysty jynystyq qylmystarǵa barǵandardy ómir boıy balalarmen jumys jasaýyna tyıym salý da nazardan tys qalmaǵan. Medısınalyq qylmystarǵa den qoıylyp otyr, ásirese, zańsyz dári-dármek aınalymymen aınalysqandardy jazalaý kúsheıtilgen. Kıberqylmyspen kúres te jobada kórinis tapqan. Keıbir jaǵdaılarda sot sheshiminsiz múlikti tárkileý sharasy da engizilgen. Onda da bul shara tek zańsyz jolmen alynǵan múlikke qatysty júrgiziletin bolady. Kólikpen jasalǵan qylmystar úshin jaza da qataıyp, mas kúıinde kólik júrgizgen azamattar úshin júrgizýshilik quqynan aıyrý merzimi 10 jylǵa deıin uzartylyp otyr. Budan basqa jobada esirtki zattarynyń zańsyz aınalymyna qatysty norma da kúsheıtilgen. Sol sııaqty ekstremızm men terrorızm jáne radıkaldyq ıdeologııa taratqandar úshin jaza da óte qatań bolady dep kútilýde.
Asqar TURAPBAIULY,
«Egemen Qazaqstan».