Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaevtyń «Syndarly qoǵamdyq dıalog – Qazaqstannyń turaqtylyǵy men órkendeýiniń negizi» atty Qazaqstan halqyna Joldaýynda «Sot jáne quqyq qorǵaý júıesindegi kúrdeli reformalar – azamattarymyzdyń quqyqtaryn qorǵaýdyń jáne olardyń qaýipsizdigin kúsheıtýdiń negizgi faktory» dep atap kórsetken bolatyn.
Memleket basshysy aıtqan sot sheshimderiniń sapasyn arttyrý úshin olardyń biliktiligi de joǵary bolýy tıis. Osy turǵydan kelgende Sot tóreligi akademııasynyń elimizde sýdıalardy daıarlaıtyn jalǵyz, mamandandyrylǵan joǵary oqý oryny bolyp tabylady.
Sot tóreligi akademııasynyń rektory zań ǵylymdarynyń kandıdaty, professor Záýresh Hamıtqyzy Baımoldınanyń tikeleı basqarýymen Akademııada qurylymdyq ózgerister júzege asýda. Akademııanyń bolashaq sýdıalardy daıarlaýdaǵy orny men róli qaıta qaralyp, oqý baǵdarlamasyna zaman talaptaryna saı ózgerister engizilýde. Qazir Akademııada burynǵy kafedralardyń ornyna jańadan tórt ortalyq quryldy: «Memlekettik quqyqtyq ǵylymı bilim berý ortalyǵy», «Azamattyq quqyqtyq pánderdiń ǵylymı bilim berý ortalyǵy», «Qylmystyq quqyqtyq pánderdiń ǵylymı bilim berý ortalyǵy». Sonymen birge «Akademııalyq baǵdarlamalar jáne jobalar ortalyǵy», «Ákimshilik-qarjylyq qyzmeti», «Aqparattyq tehnologııalar qyzmeti» qaıta quryldy.
Bıylǵy oqý jylynan bastap magıstranttar eki jyldyq magıstratýranyń ornyna bir jyldyq magıstratýrada bilim alatyn bolady. Bir jyldyq bilim berý baǵdarlamasy magıstranttardyń kásibı quzyrettiligin jetildirýge, sot tájirıbesiniń suranystaryn qanaǵattandyrýǵa baǵyttalǵan. Sonymen birge bıylǵy magıstratýraǵa 29 jasqa tolǵan, joǵary zań bilimi bar, 4 jyl zań mamandyǵy boıynsha eńbek ótili bar memleket qyzmetshileri túse alady.
Sot tóreligi akademııasy magıstratýranyń oqý baǵdarlamasyna sýdıalardyń kásibı quzyrettiligimen qatar moraldyq-etıkalyq, tulǵalyq quzyrettiligin arttyrýǵa arnalǵan kýrstardy usynýda josparlanyp otyr. Akademııa oqý prosesin sot júıesiniń zamanaýı talaptaryna beıimdeı otyryp, magıstranttardyń óndiristik praktıkasyn uıymdastyrý men damytýǵa erekshe nazar aýdarýda. Mundaǵy maqsat Akademııa qabyrǵasynda magıstranttardyń teorııalyq bilimin sot praktıkasynda paıdalaný jáne naqty nátıjelerge qol jetkizý quzyrettiligin damytý bolmaqshy.
Sonymen qatar bolashaq sýdıa bolamyn dep talpynǵandar Akademııada bilim alý jolynda mynandaı artyqshylyqtar men múmkindikterge ıe bolady. Máselen, akademııada oqyǵan ýaqyt eńbek ótiline sanalady; akademııa magıstranttary shákirt aqyny(stıpendııa) sońǵy jumys ornyndaǵy jalaqy mólsherinde alatyn bolady; magıstratýrany bitirgen túlek Sot tóreligi akademııasynda biliktilik emtıhan tapsyryp, sýdıa laýazymyna ıe bolý konkýrsyna tikeleı qatysa alady; akademııany bitirgen túlekterge memlekettik úlgidegi «quqyq magıstri» dıplomy beriledi; oqý prosesinde oqytýdyń belsendi ádisteri, keıster, róldik oıyndar, jobalarmen jumys isteý, sot sheshimderin jazý, kommýnıkasııa men synı oılaı bilý, sheshendik óner ádisteri, t.b. qoldanylady.
Mine, joǵaryda atalǵan jańa tehnologııalyq úrdistermen oqý úrdisin jańasha uıymdastyrý, bolashaq sýdıalardyń erteńgi kúnine senimmen qaraýyna, qıyndyqty jeńe bilýine jáne kásibılik turǵysynan naǵyz sýdıa bolyp shyǵýǵa múmkindik beredi. Eń bastysy, bolashaq sýdıalardy daıarlaýǵa jasalyp otyrǵan múmkindikter men talaptar eýropalyq standarttarǵa saı keledi.
Ǵylymı-zertteý jumysy Akademııanyń mańyzdy kórsetkishteriniń biri. Akademııa professorlary bıyldan bastap oqý-metodıkalyq quraldardy daıyndaýǵa erekshe nazar aýdarmaqshy. Bolashaqta Akademııada mamandandyrylǵan doktorantýra (PhD) da ashylý jospary bar.
Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev Qazaqstan halqyna Joldaýynda «Sýdıalardyń zańdy jáne ishki senimdi basshylyqqa alyp, sheshim shyǵarý quqyǵy myzǵymas sıpatqa ıe» degen bolatyn. Sýdıalardyń sheshim shyǵarýdaǵy biliktiligi úlken ról atqaratyny sózsiz. Osy turǵyda Sot tóreligi Akademııasy jylyna 615 sýdıanyń biliktiligin kóteredi. Akademııa basshylyǵy sýdıalardyń biliktiligin kóterýdi tıimdi uıymdastyrýǵa, bilimniń sapasy men praktıkalyq baǵytyn anyqtaýǵa, alynǵan bilimdi sot tájirıbesin jetildirýge paıdalaný deńgeıi máselelerine erekshe kóńil bólip, saýaldamalar negizinde sýdıalardyń talaptaryn eskere otyryp oqý baǵdarlamalaryna naqty ózgerister men tolyqtyrýlar engizedi. Olarǵa sottardyń mamandandyrylǵan erekshelikterin eskere otyryp arnaıy jáne tereńdete oqytylatyn kýrstar usynady. Sýdıalardyń biliktiligin kóterýge Akademııanyń beldi professorlary men Joǵarǵy Sot sýdıalary tartylady. Bir sózben aıtqanda, Sot tóreligi akademııasy el Prezıdentiniń Joldaýyndaǵy reformalardy júzege asyrý baǵytynda jańa sıpattaǵy bolashaq sýdıalardy daıarlaýǵa kiristi. Olar sot júıesine jańa lep, jańa túsinikter men ustanymdar ákeledi degen senimdemiz.
Tóleýǵalı BО́RIBAEV,
fılosofııa ǵylymdarynyń doktory, professor