Shaǵyn bıznesti yntalandyrý qajet

Beınekonferensııany júrgiz­gen qarjyger Zııad Muhamed Qazaq­standaǵy shaǵyn jáne orta bız­nestiń jalpy ahýalyna qysqasha toqtaldy.

– Qazaqstanda 1 myń adamǵa 12-20 ShOB nysany keledi. Al da­myǵan elderde bul kórsetkish 30-dan asady. Iаǵnı ósýge keńistik jet­kilikti. ShOB-tyń eldiń ishki jal­py ónimindegi úlesi 30 %-ǵa teń. Damy­ǵan elderde bul kórsetkish 50 %, – dedi maman.

 Al Islamdyq qarjylandyrý boıynsha halyqaralyq bilim berý ortalyǵynyń (INCEIF) prezıdenti jáne bas dırektory Mohd Azmı Omar Qazaqstanǵa ekonomıkany ártaraptandyrýda Malaızııanyń modelin zertteý qyzyqty bolar edi degen usynys aıtty.

– Malaızııa – ekonomıkasy barynsha ártaraptanǵan el. Mu­naı bizde de bar. Biraq onyń IJО́-degi úlesi eleýsiz. Bizde qar­jy, aýyl sharýashylyǵy, qyzmet kórsetý salasynyń úlesi joǵary. Al áleýmettik kásipkerlik – eko­nomıkanyń derbes bóligi. Elde shamamen bir mıllıondaı ShOB nysany bolsa, sonyń 20 myńdaıy áleýmettik kásipkerlik nysan. Tabystary asa joǵary dep aıtýǵa kelmeıdi. О́ıtkeni olardyń negizgi mindeti túrli toptarǵa qoldaý kór­setý. Bilim berý salasyn­da áleý­mettik kásipkerler kóp. Olar­dyń jumysy aýyldaǵy halyqtyń saýatyn arttyrýǵa baǵyttalǵan»,  deı kele, malaızııalyq professor pandemııa kezinde saýdasy báseńdep qalǵan shaǵyn bıznes ókilderin sıfr­ly naryqqa shyǵarý kerek degen pikir aıtty.

– ShOB pandemııadan óte aýyr zardap shekti. Áli de keri yqpaly azaımaı tur. Malaızııa pandemııa kezinde bızneske kó­mek kórsetý úshin 3 túrli topty bólip aldy. Olar – ózin ózi jumyspen qamtýshylar, orta bıznes nysandary jáne trans­ulttyq kásiporyndar. О́zin ózi ju­myspen qamtýshylar jınaǵan aqsha­symen karantın kezinde bir aı ǵana kún kóre alatyny belgili boldy. Orta kásipkerlik nysandary 2 aı ǵana kún kóre alady. Bul merzim bit­kende eki top ta kedeıliktiń she­gine quldyraıdy. Bul eki topty na­ryqta qaldyrý úshin sıfrly naryqqa shyǵýyn qamtamasyz etý kerek. Al saýdany sıfrlandyrý olar úshin qymbatqa túsýi múmkin. О́ıt­keni mundaı qyzmet arzan tur­maıdy. Malaızııada olarǵa bankter kómek kórsetip jatyr. My­saly, Ortalyq bank sıfrly naryqqa kóshken kásiporyndarǵa túrli yntalandyrý sharalaryn usy­nyp otyr. Sonyń arqasynda ShOB ókil­deri óz ónimi men qyz­metin mamandanǵan kompanııalar arqyly sa­týǵa múm­kindik aldy. Ońtústik Shy­ǵys Azııa­da Malaı­zııa sıfrly ámııan­dar úlesi boıynsha birinshi oryn­da. Pan­demııa áse­rinen qolma-qol tólem 64%-ǵa azaıypty, – dedi ol.

Konferensııaǵa qatysýshylar Qazaq­standaǵy ShOB sıfrly na­ryq­qa sátti kóshýi úshin sapaly ınternet qoljetimdi bolý kerek dep túıdi. Al bul úshin májbúrleıtin zań shyǵarý orynsyz bolmaq. О́ıt­keni elimizde jyldamdyǵy joǵary ınternetpen qamtylmaǵan eldi mekender bar.

– Qazir búkil salada sıfrly na­ryqqa ený úshin talas júrip jatyr. Sondyqtan Malaızııada Or­talyq bank shaǵyn jáne orta bızneske túrli ónimder usynyp otyr. Sıfrly qarjylandyrýmen aınalysatyn startap jobalar bar. Karantın kezinde adamdar úı­d­en shyǵa almady. Qajetti zattar­dy alý úshin úıdiń mańyndaǵy dúken­derge baratyn boldy. Ondaı dú­kender kóbinese eski tásilmen, qol­­­ma-qol tólem arqyly jumys is­teıdi. Osyny paıdalanyp, keıir dú­kender WhatsApp arqyly saýda alańyn ashty. Taýardy, jetkizip berý qyzmetin sol WhatsApp arqy­ly jarnamalaýǵa múmkindik aldy. Onyń ózi óte arzanǵa tústi. Orta bıznes nysandarynyń keıbiri óz ak­sııalaryn bırjaǵa shyǵardy. Osy eki mysaldy keńes retinde ataýǵa bolady. Astana halyqaralyq qarjy ortalyǵynyń bazasynda «Zeket» qorlaryn uıymdastyryp sol arqyly da mıkrobızneske qol­daý jasaýǵa bolady, – dedi Mohd Azmı Omar.