Birneshe aıǵa sozylǵan karantın strıt-rıteıl naryǵyna qıyn tııýde. Ýaqytsha jabylǵan nemese jumysy shektelgen nysandardyń úshten biri karantın aıaqtalǵannan keıin ashylmaýy múmkin. Bul týraly Forbes.kz sarapshylardyń pikirine súıene otyryp habarlady.
«Tetin» konsaltıng kompanııasynyń bas dırektory Lev Tetınniń aıtýynsha, 2019 jyly elordadaǵy turǵyn úılerdiń birinshi qabatyndaǵy saýda núktelerine salynǵan ınvestısııa kólemi 2018 jylmen salystyrǵanda 6 paıyzǵa ulǵaıypty. Bul tendensııa bıylǵy jyldyń basynda da saqtalǵan. Ǵımaratty jáne ony paıdalanatyn operatordy durys tańdaǵan jaǵdaıda mundaı kommersııalyq nysandar 8-10 jyl ishinde ózin ózi aqtaıdy, sol sebepti ony tıimdi qarjy quraly deýge bolady. Alaıda pandemııa sııaqty fors-major jaǵdaıdy kúrdelendirip jiberýi ábden múmkin ekenin ýaqyt kórsetti.
– 2020 jyly elimizde halyqtyń tutyný belsendiligi artty, rıteılderdiń damýyna qolaıly ahýal qalyptasqandaı áser qaldyrdy. Kıim men kerek-jaraq satatyn COTTON jelisi Nur-Sultanda bir jyl ishinde 10-15 dúken ashýdy josparlady. Magnum árqaısysynyń aýmaǵy 1500 sharshy metrge teń 8-10 dúken ashpaq boldy. Jalpy, barlyq saýda jelileri osyndaı belsendi ekspansııaǵa daıyndalǵan edi. Alaıda naýryz aıynda jarııalanǵan tótenshe jaǵdaıdyń, karantınniń saldarynan qazaqstandyq strıt-rıteıldiń basyna bult úıirile bastady, – deıdi Lev Tetın.
Karantınniń alǵashqy 2 aıynda elimizdegi rıteılderdiń 90 paıyzy jabylýǵa májbúr boldy. Ashylǵannan keıin jelilik emes formattaǵy saýda oryndary úshin jańa taýar satyp alý qıynǵa soqty. Sebebi suranys birden qalpyna kelgen joq. Kásipkerler satyp alyp qoıǵan taýarlaryn saqtaýǵa kóp shyǵyn jumsady. Qalǵan taýardy satýdan túsken tabys shyǵyndy aqtamady, aınalym qarajatyn qalyptastyrý qıynǵa soqty. Taýar bolmasa – satyp alýshy da joq, satyp alýshy bolmasa – jańadan taýar ala almaısyń.
Jyljymaıtyn múlik naryǵynyń sarapshysy Irına Arhıpovanyń sózine qaraǵanda, qazir strıt-rıteıldiń kópshiligi jabylýdyń aldynda tur, birazy jabylyp ta qaldy. Azyq-túlik dúkenderi, dárihanalar, birqatar sheberhanalar jumys istep tur. Kıim, kerek-jaraq, turmystyq buıym, ashana, avıakassa, týrıstik operator, dámhana, meıramhana syndy turǵyn úılerdiń tómengi qabatynda ornalasqan nysandardyń basym kópshiligi bankrot bolýǵa shaq tur. Bıznesmender ońaılyqpen berilmeýge tyrysyp, onlaın jumys isteýge kóshýge tyrysýda, 15-20 paıyzy ınternet-dúken ashty. Sonyń ózinde qıyndyqtan qutyla almaýy múmkin. Kóktemnen bastap, jazdyń sońyna deıin jalǵasqan karantın jaqyn kúnderi toqtaǵannyń ózinde bıznesmenderdiń birazy ońala almaıdy.
– Bólshek saýdadaǵy nysandardyń 30 paıyzǵa jýyǵy pandemııa toqtaǵannan keıin de jumysyn bastap kete almaıdy. Strıt-rıteıl salasyndaǵy bıznesmender qarjylyq turǵyda myǵym emes. Qazir bul naryqta azyq-túlik dúkenderi, dárihanalar, bankter, zoodúkender ǵana turaqty jumys istep tur. Aldyn ala derekterge súıensek, tamyz aıy endi týǵanyna qaramastan iri bankter zańdy tulǵalardy nesıeleýdiń jyldyq josparyn 100 paıyz oryndap qoıdy. Berilgen nesıelerdiń 80-90 paıyzy taǵy da azyq-túlik dúkenderi men dárihanalardyń úlesine tıdi, – deıdi Irına Arhıpova.
Karantın kezinde strıt-rıteıl nysandaryn jaldaý da kúrt arzandady. Rıteılerlerdiń tarapynan suranys tómendeýine baılanysty keıbir nysandardy jaldaý quny 50 paıyz, tipti 80-90 paıyzǵa deıin quldyraǵan. Soǵan qaramastan jalǵa alýshylar azaıa berdi.
Pandemııa kezinde ásirese iri saýda oıyn-saýyq ortalyqtarynda ornalasqan saýda núkteleri qatty zardap shekti. Taıaý bolashaqta saýda ortalyqtaryndaǵy bıznestiń ósimin kútýdiń qajeti joq.
Sarapshylardyń aıtýynsha, karantınge deıin strıt-rıteıl naryǵynda 80-120 sharshy metr aralyǵyndaǵy nysandar joǵary suranysqa ıe bolǵan eken. Shyǵyndardy azaıtý, taýar assortımentin qaıta qarastyrý barysynda kásipkerler 30-60 sharshy metrlik shaǵyn nysandardy tańdaýǵa kóshti.
Strıt-rıteıl aǵylshynnyń street-retail degen sózinen aýdarǵanda kóshedegi bólshek saýda degen maǵynany bildiretinin aıta keteıik. Adam barynsha kóp júretin jerde ornalasatyn mundaı nysandar halyqqa óte yńǵaıly ári kásipkerlerge de tartymdy sanalady.