Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev «XXI ǵasyrdyń Konstıtýsııasy – quqyq ústemdigi, adamnyń qundylyǵy jáne memlekettiń tıimdiligi» atty halyqaralyq ǵylymı-praktıkalyq konferensııanyń jáne Azııa konstıtýsııalyq sottary jáne balama ınstıtýttar qaýymdastyǵy IV Kongresiniń plenarlyq otyrysyna onlaın rejimde qatysty.
El Prezıdenti 1995 jyly búkilhalyqtyq referendýmda Qazaqstannyń jańa Konstıtýsııasy qabyldanǵanyn, Tuńǵysh Prezıdent Nursultan Nazarbaev Ata Zańymyzǵa ıdeıalyq turǵydan bastamashy bolǵanyn, irgeli qujatty ázirleý jumysyn Elbasynyń ózi basqarǵanyn atap ótti.
– Konstıtýsııa táýelsizdigimizdiń berik quqyqtyq negizin qalady. Adam jáne onyń ómiri, quqyqtary men bostandyqtary memlekettiń eń qymbat qazynasy dep jarııalandy. Elimizdiń aýmaqtyq tutastyǵy, qoǵamdyq kelisim, saıası turaqtylyq, quqyq ústemdigi jáne demokratııa qaǵıdattary bas qujatymyzda aıqyn kórinis tapty. Konstıtýsııada Qazaqstan Respýblıkasynyń jańa memlekettiligin qalyptastyrý úshin asa mańyzdy quqyqtyq, saıası jáne áleýmettik-ekonomıkalyq alǵysharttar da aıqyndaldy, – dedi Memleket basshysy.
Qasym-Jomart Toqaev Konstıtýsııanyń mazmuny ýaqyt talabyna sáıkes jetilip, jańartylyp otyratynyn, onyń zańdy qubylys ekenin aıtty. Búginde búkil álemniń keskin-kelbeti ózgerip jatyr. Osyndaı kezeńde Qazaqstan da kóshten qalmaı, qarqyndy damýda. Sondyqtan qalyptasqan jańa ahýalǵa saı Ata Zańnyń mátinine qosymsha quqyqtyq tetikter men normalar engizilip otyrady.
– Ata Zańymyz qabyldanǵan shırek ǵasyr ishinde úsh konstıtýsııalyq reforma jasaldy. Bul jumysqa azamattyq qoǵam keń kólemde atsalysty. Degenmen Konstıtýsııanyń jasampazdyq áleýeti áli de zor. Ásirese qoǵam tarapynan týyndaǵan áleýmettik-ekonomıkalyq jáne saıası sıpattaǵy talap-tilekterge tolyqqandy jaýap beretindeı múmkindikteri mol ekeni sózsiz, – dedi Prezıdent.
Memleket basshysy jalpyǵa ortaq demokratııalyq qaǵıdattardy nyǵaıta túsý, adamdardyń jáne azamattardyń quqyǵy men bostandyǵyna kepildikti kúsheıtý elimizdiń aldynda turǵan basty mindet ekenine toqtaldy.
– Parlament Ulttyq qoǵamdyq senim keńesiniń bastamasy boıynsha birqatar mańyzdy zańnamalyq ózgeristerdi qabyldady. Elimizde beıbit jınalystar týraly demokratııalyq turǵydan múlde jańa zań kúshine endi, saıası partııalardy qurý jáne tirkeý úderisi edáýir jeńildetildi, saılaýdaǵy partııalyq tizimderge áıelder men jastar úshin 30 paıyzdyq kvota engizildi, sondaı-aq jala japqany úshin qylmysqa tartý talaby alynyp tastaldy, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Memleket basshysy Ata Zańnyń erejelerin júzege asyrý isinde Konstıtýsııalyq Keńestiń mańyzy erekshe ekenin, atalǵan Keńes Konstıtýsııanyń el aýmaǵynda ústemdik etýin qamtamasyz etip, konstıtýsııalyq talaptardyń mán-mazmunyn túsindirý turǵysynan orasan zor jumys atqaratynyn jetkizdi. Sonymen qatar bıyl Qazaqstannyń Konstıtýsııalyq Keńesi Azııa konstıtýsııalyq sottary qaýymdastyǵy men Konstıtýsııalyq baqylaý organdarynyń eýrazııalyq qaýymdastyǵyna tóraǵalyq etip jatqanyn atap ótti.
Prezıdent sóz sońynda konferensııaǵa qatysýshylardy Ata Zańnyń mereıli merekesimen quttyqtady.
– Qazaqstan Konstıtýsııasynda álemdik quqyqtyq oıdyń ozyq jetistikterimen ushtasqan qazaq halqynyń san ǵasyrlyq baı tájirıbesi jáne danalyǵy kórinis tapqan. Ata Zańymyz aldaǵy ýaqytta da memleketimizdiń saıası jáne ekonomıkalyq turǵydan tabysty damýynyń aınymas kepili bolaryna senimdimin. Barshańyzdy Qazaqstan Respýblıkasy Konstıtýsııasynyń 25 jyldyǵymen quttyqtaımyn, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Qazaqstannyń memlekettik qurylymdarynyń basshylary, bedeldi halyqaralyq uıymdardyń, shetelderdiń konstıtýsııalyq baqylaý organdarynyń ókilderi, sondaı-aq belgili quqyqtanýshy ǵalymdar qatysqan konferensııada Konstıtýsııalyq Keńes tóraǵasy Qaırat Mámı elimizdiń Tuńǵysh Prezıdenti – Elbasy N.Á.Nazarbaevtyń quttyqtaýyn jarııalady. Onda «Negizgi Zań álemdik órkenıet jetistikteri men qazaqstandyq qundylyqtardyń ádil jáne teńgerimdi úılesimin bekitti, memlekettik qurylym pıramıdasynyń negizine aınaldy. Búkil qoǵamnyń ıgiligi úshin eldiń údemeli damý strategııasyn tańdaı otyryp, osy jyldar ishinde biz Konstıtýsııanyń rýhy men árpin sózsiz saqtaımyz», delingen.
Halyqaralyq ǵylymı-praktıkalyq konferensııa barysynda Eýropa keńesiniń quqyq arqyly demokratııa úshin Eýropalyq komıssııasynyń prezıdenti Djannı Býkıkkıo, Eýrazııalyq Ekonomıkalyq Odaq sotynyń tóraǵasy Jolymbet Báıishov, Germanııa halyqaralyq quqyqtyq yntymaqtastyq qorynyń bas dırektory Fraýke Bahler, Nur-Sultan qalasyndaǵy EQYU Baǵdarlamalar ofısiniń basshysy Derd Sabo sóz sóıledi.
Konferensııa baǵdarlamasy Konstıtýsııanyń quqyq ústemdigin qamtamasyz etýdegi, sıfrlyq transformasııa dáýirindegi adam quqyqtary men demokratııalyq qundylyqtardy qorǵaýdaǵy róline, sondaı-aq qazirgi zamanǵy jáne tıimdi memleketti jańǵyrtýdyń Konstıtýsııalyq qaǵıdattaryna arnalǵan úsh sessııadan turdy.
Konferensııada álemniń barlyq kontınentterindegi jetekshi zańgerler odan ári konstıtýsııalyq jáne quqyqtyq damýdyń ózekti máselelerin, sonyń ishinde koronavırýstyq pandemııamen baılanysty máselelerdi talqylady.
Spıkerler qatarynda Ázerbaıjan, Aýǵanstan, Armenııa, Belarýs, Bolgarııa, Germanııa, Grýzııa, Úndistan, Indonezııa, Koreıa, Qyrǵyzstan, Latvııa, Malaızııa, Maldıv, Meksıka, Mıanma, Moldova, Mońǵolııa, Pákistan, Polsha, Reseı, Tájikstan, Taıland, Túrkııa, О́zbekstan jáne Ýkraına konstıtýsııalyq ádilet organdarynyń basshylary boldy.
Qatysýshylarǵa «Qazaqstan Respýblıkasynyń Konstıtýsııasy – memlekettiń turaqtylyǵy men órkendeýiniń negizi» tarıhı-derekti onlaın kórmesi uıymdastyryldy. Onda Negizgi Zań jobasyn ázirleý tarıhyna jáne júrgizilgen konstıtýsııalyq reformalarǵa baılanysty biregeı muraǵattyq qujattar qoıylǵan.
Kongress qorytyndysy boıynsha Nur-Sultan deklarasııasy qabyldandy.