Ata Zań jáne qazaqstandyq patrıotızm

Táýelsizdik – elimizdiń eń basty qun­dylyqtarynyń biregeıi. Son­dyqtan táýelsizdigimizdi kúnnen-kúnge ny­ǵaıtý, ulttyq múddeni kún­de­lik­ti qorǵaý, ana tilimizdi tıesili tuǵy­ryna qondyrý, jetilgen ult­tyq oı-sanany qalyptastyrý – aza­mattary­myzdyń asyl paryzy. Osy maq­sattaǵy kezek kúttirmes is-shara­lardyń bastysy – Otanymyzda shy­naıy patrıotızmdi qalyptastyrý jáne ony jetildirý. Atalǵan maq­sat­tardy júzege asyrýdyń negizgi de túıindi qaǵıdattary Qa­zaq­stan Respýb­lıkasynyń Konstıtý­sııa­synda tolyq qamtylǵan. Tek olarǵa jiti mán berip, basshylyqqa alyp, talaptaryn oryndaý kerek.

Qazaqstan Respýblıkasynyń Kons­tı­týsııasy táýelsiz elimizdiń quqyq­tyq aktileriniń ishinde eń joǵar­ǵy sa­nattaǵy Negizgi Zańy bolyp ta­by­lady jáne Respýblıka aýma­ǵynda onyń pármendi kúshi tikeleı qolda­­nylady. Qoǵamdaǵy quqyqtyq tártip pen zańdylyqtyń ornyǵýy – elimiz­diń azamattary men memlekettik organ­darynyń Ata Zańymyzdyń norma­laryn, talaptaryn qaltqysyz oryn­daýy – elimizdiń odan ári baıan­dy da órlep jetilýiniń basty shar­ty. Qazaqstan qoǵa­my­nyń damý prosesi Negizi Zańnyń qýatty jasampazdyq áleýetinen bastaý alyp júzege asady. Biraq aıta keter jaıt, Ata Zań nor­ma­larynyń qaǵı­dat­tary men talaptary áli de bolsa to­lyǵymen júzege asy­rylmaıdy. О́ıtkeni qoǵam músheleriniń birqatary olardy áli jiti zerdelep, tereń uǵynyp, basshylyqqa almaǵan. Oǵan dálel retinde ómir my­saldary birshama kezigetini aıan.

Táýelsizdik, patrıotızm men qu­qyq­tyq ustanym egemen Qazaqstannyń damýy men nyǵaıýynyń mańyzdy negizderi. Sondyqtan qoǵamymyzdyń ár múshesiniń boıynda patrıotızm sezimderin qalyptastyryp, onyń deńgeıin kóterý qazirgi jaǵ­daıda óte ózekti másele bolyp kele­di. Eli­mizdiń ıdeologııasynyń bas­ty tut­qasy – táýelsiz damý joly­nan taımaı alǵa basý bolyp sanala­dy. Son­dyq­tan Negizgi Zańnyń qaǵı­dat­tary­nyń mańyzyn nasıhattaý aza­mat­tar­dyń otanshyldyq, patrıotızm usta­­nymdaryn qalyptastyrýda óte mańyz­dy. Ata Zańymyzdyń quqyq­tyq nor­­malaryn tereń bilý, jete túsi­ný qo­ǵam músheleriniń Otanǵa degen súıis­pen­­shilikterin, ony qorǵaýǵa baǵyt­talǵan azamattyq boryshtaryn arttyrady.

Bizge patrıotızm uǵymynyń mánin aıqyndaý mańyzdy. Patrıotızm – grek­tiń «patris» sózinen shyqqan túsinik. Áýelgi maǵynasy «otan, týǵan jer», qazir­gisi – otanǵa degen súıispenshilik, týaǵan jerge, halqyńa degen adaldyq. Shy­naıy patrıot árdaıym elge shynaıy súıispenshilik tanytyp, onyń ótkenin, búgingisin, keleshegin zor maq­tanysh tutyp, jan-jaqty kórkeıip, gúldenip damýyna qajymas adal eńbegin arnaıdy. Patrıottyq talpy­nystyń basty maqsaty – eldiń tynyshtyǵyn, halyqtyń yntymaǵyn nyǵaıtý, qoǵamdyq tatýlyq pen saıası turaqtylyqty ornyqtyrý, ulttyq múddeni qorǵaý.

Patrıottyq is-áreketterdiń qol­danystaǵy zańdarda qamtylǵan eleýli sıpattaryn atap ótsek, Ata Zańy­myzdyń 36-babynda: «1. Qazaqstan Respýblıkasyn qorǵaý – onyń árbir azamatynyń qasıetti paryzy jáne mindeti. 2. Respýblıka azamattary zańda belgilengen tártip pen túrler boıynsha áskerı qyzmet atqarady», delingen. Sondyqtan Otandy qorǵaý Qazaqstan azamattarynyń birden-bir qasıetti boryshy bolyp sanalady.

Qazaqstannyń Negizgi  Zańy­nyń 37-babynda «Qazaqstan Respýb­lı­kasynyń azamattary tarıhı jáne má­denı muralardyń saqtalýyna qam­qor­lyq jasaýǵa, tarıh pen mádenıet eskert­kishterin qorǵaýǵa mindetti», dep atap kórsetilgen. Osyǵan oraı qazaq­standyqtar úshin tarıhı eskertkish­terdi qorǵap, saqtaý jáne bolashaq urpaqqa amanat etip qaldyrý azamattyq paryz bolyp sanalady.

Ata Zańnyń 38-babynda «Qazaqstan Respýblıkasynyń azamattary tabı­ǵat­ty saqtaýǵa jáne tabıǵat baılyqtaryna uqypty qaraýǵa mindetti», delingen. Tabıǵatty qorǵap, aıalap, ony keleshek urpaqqa qaldyrý – otansúıgish patrıot jannyń taǵy bir qyry.

Negizgi Zańymyzdyń 34-babynda azamattardyń birden-bir patrıottyq is-áreketteriniń jaǵymdy sıpaty retinde, oryndaýǵa mindet mynadaı mańyzdy talaptar qamtylǵan: «1. Árkim Qazaqstan Respýblıkasynyń Konstıtýsııasyn jáne zańdaryn saq­taýǵa, basqa adamdardyń quqyqtaryn, bostandyqtaryn, abyroıy men qadir-qasıetin qurmetteýge mindetti. 2. Ár­kim Respýblıkanyń memlekettik rámizderin qurmetteýge mindetti».

Qazaqstan Respýblıkasynyń mem­lekettik rámizderi retinde tanylatyn Týy, Eltańbasy jáne Gımni Konstı­týsııalyq zańmen aıqyndalǵan. Qazaq­stan Respýblıkasynyń memlekettik rá­mizderin qurmetteýge urpaqty tııa­naqty túrde tárbıeleý, sondaı-aq olar­dyń máni men mańyzyn tereń túsindirý otansúıgishtikti, qazaqstandyq pat­rıo­tızmdi qalyptastyratyny sózsiz.

Naqypbek SADÝAQASTEGI,

zańger-pýblısıst