Jan jadyratar janashyrlyq, qoltyǵyńnan demer qaıyrymdylyq haqynda sóz sabaqtaǵan kezde ádette qolynda barymen bóliskisi kelip turatyn jomart jandar týraly shynaıy razylyq peıilmen aýyz toltyryp aıtyp jatamyz. Ol da jón. Jalpaq jurtqa ónege, keıingige mysal. Al kópshilikke rýhanı nár berip, ánimen jebegen ónerpaz týraly aıtsaq she?!
Ejelden án-jyrdyń altyn besigi atanǵan Kókshetaý topyraǵynda dástúrli óner janashyrlarynyń biri, án súıgen qaýymǵa tabıǵı talantymen, kórkem minezimen, ajarly azamattyǵymen tanylǵan ónerpazdyń biri – Qurmanǵazy atyndaǵy Qazaq ulttyq konservatorııasynyń túlegi, oblystyq fılarmonııanyń ánshisi Sársenbaı Hasenov. El egemendigin alyp, aq túıeniń qarny jarylǵan shaqta soltústik óńir rýhanı nárge sýsaýly edi. Jergilikti ult ókilderi sırek qonystanǵan soltústikte alǵash otbasylyq ansamblder qurylyp, ónerlerimen támam jurtty tánti etken tusta Hasenovter otbasylyq ansambli tól ónerlerimen on besinde tolǵan aıdaı jarqyrap kórindi. Ánin tyńdaǵan jurt asa bir razylyqpen súısine aıtyp otyratyn. Sársenbaıdyń ákesi Orazaly, anasy Aıman, inisi Nurqasym, qaryndasy Symbat ta aıtýly ánshiler. Besiginde ásem án terbetip, samal úndi ata-ananyń tárbıesinde ósken Sársenbaıdyń dástúrli ánniń joqshysy bolmaýǵa haqysy joqtaı.
О́tken jyly óz qalaýymen el aralaǵan. Soltústik Qazaqstan oblysynyń Aqjar, Ýálıhanov, Aqmola oblysynyń Birjan sal, Zerendi tárizdi birneshe aýdandarynda bolyp, dástúrli ánge ańsary aýyp otyrǵan aýyl turǵyndaryna tegin konsert qoıǵan.
– El ishine burynǵydaı konserttik brıgadalar bara bermeıtindikten be eken, ánge sýsap otyrǵan jaıy bar, – deıdi Sársenbaı Orazalyuly, – yqylastary keremet boldy. Men de boıymdaǵy barymdy aıap qalǵan joqpyn. Ánmen birge án tarıhyn, Kókshedegi ánniń týyn kótergen, rýhanı álemimizge máńgi ólmes baılyq syılaǵan Aqan seri, Birjan sal, Úkili Ybyraı, Orta júzdiń ishinde aldyna aqyn salmaǵan Orynbaı tárizdi tulǵalardyń ertegideı sulý, ǵajaıyp ómirlerin, mol murasyn tilim jetkenshe aıtyp berdim. Án sapary bastalǵan Birjan sal elinde dúldúl kompozıtordyń «Janbota», «Adasqaq», «Temirtas», «Aıtpaı» tárizdi ánderin shyrqadym. Qarııalar kózderine jas alyp otyrdy. Toıda emes, topta aıtatyn ánniń asyly ǵoı, shirkin. Ásirese «Temirtasty» kúńirene salǵanymda, tolǵanbaıtyn jan qalmaıdy. Men soǵan qýandym. Án tyńdaıtyn orta bar eken, el erkesin umytpapty.
Ánshiniń óz sózine qaraǵanda, bir aýylda tústenip, bir aýylda qonyp, baǵzy zamannyń sal-serileri tárizdi jalpaq jurtty ánimen sýsyndatqan. Jol shyǵyny ózinen, jaqsylyǵy týǵan elge juǵysty. Qulaqtanǵan jurt qushaq jaıa qarsy alady. Bar bolsa aýyldyq klýbta, joq bolsa dalada shyrqaǵan. Birjan ánin berilip salǵanda, Jókeı kóli de aqbas tolqyndary aspanǵa atyp, tebirene tolqyǵandaı bolypty.
Kelesi bir saparynda el ishinde qalǵan qazynanyń kómbesin aqtarypty. Án jınaǵan. «El ishi – óner keshini» degen sóz tegin aıtylmaǵan ǵoı, ónerli jastarmen júzdesip, án álemindegi ajarly sıpatty, dástúrli ónerdiń sabaqtasýy jaıly áńgime qozǵaǵan. О́nerli eldiń óresinde de murty buzylmaǵan qazynanyń jatqany anyq. Bir saparynda sonaý Qyzyltýdan aspandaǵy aqqýǵa únin qosqan Úkili Ybyraıdyń «Gákkýiniń» ózgeshe bir nusqasyn taýypty. Quqyq qorǵaý salasynda qyzmet etken, ulttyq ónerdiń úlken janashyry, marqum Taqaý Seıitov aqsaqaldyń shańyraǵynan. 1970 jyly dybys taspasyna jazylǵan án eken. Alǵashqyda tańyrqaǵan, buryn estip kórmegen josyǵy bólek týyndy. «Gákkýdi» ózi de aıtyp júr ǵoı. Talaı myqtynyń oryndaýynda tyńdaǵan. Al myna nusqa tipti ózgeshe. Taǵy bir oljaǵa kenelipti, Jaıaý Musanyń «Aq monshaǵyn» tapqan. At basyndaı altyn taýyp alǵan jansha qýanǵan. Ánshige budan asqan olja bar ma?! Zerendi aýdanyndaǵy Qyzylsaıa aýylynyń turǵyny Endiólmes Qarerulynan halyq áni «Bes saýsaqty» jazyp alypty. Nobaıy Úkili Ybyraıdyń án sorabyna kelgenimen, áli de anyqtaıtyn jeri, sanamen salmaqtap, oı eleginen ótkizetin tusy bar kórinedi.
Jaman tumaý jan alqymynan alǵan kezde de ult muratyn kózdegen Sársenbaı qarap otyrǵan joq. Úsh jınaq shyǵardy. Alǵashqysy ár jyldary Kókshetaý topyraǵynda aýyzdyǵa sóz bermegen aıtys aqyndarynyń mátinderi jınaqtalǵan «Aıtys kerýeni» kitaby. Ekinshi jınaǵy «Suraǵan saǵan amanat» dep atalatyn Úkili Ybyraıdyń ómiri men shyǵarmashylyǵy haqyndaǵy jınaq. Al Aqan seriniń qıly-qıly taǵdyryn, shyǵarmashylyǵynyń shyńyn arqaý etetin «Jigittiń padıshasy» jınaǵy ultymyzdyń rýhanı álemine oıyp turyp olja salǵan týyndy.
Osy jınaqtardy oblystyq fılarmonııadan alatyn jarytymsyz jalaqysyna shyǵarǵan tórt balanyń ákesi Sársenbaı Hasenovtiń betinen qalqyp qana aıtqan janashyrlyǵyn ultymyzdyń rýhanı álemine sińirgen eseli eńbegi dep aıtsaq, ábden jaraspaı ma?!
Aqmola oblysy