Berekeli qońyr kúzdiń ózinde kókshetaýlyq ortalyq bazarda kartop satýshylardan «qaı jerdiń kartoby, Reseıdiki me, joq álde ońtústiki me?» dep surap jatady. Bálkim sapasy, saqtalýy ártúrli bolar. Eń bastysy, kartopqa degen suranys, árıne. Degenmen jergilikti ónim jetkiliksiz emes pe? Osyndaı oı jetelep, kartop ósiretin sharýashylyqqa ákelgen.
Bıyl kartoptyń shyǵymyna shaǵym aıtýshylar kóp. Jazda kún tym ystyq boldy. Tabysqa qoly jetkender – sýarmaly alqapta daqyl ekkender. Aýa raıy qubylmaly ólkede aldaǵy ýaqytta sýarmaly egistiktiń yryzdyǵy mol bolatyny týraly jıi aıtylyp júr. Bálkim dıqan endigi jyldary myqtap qaperine alatyn tus osy shyǵar.
– Sharýashylyq ýaqyt aǵymyna saı birneshe qurylymdyq ózgeristerge túskenimen, óziniń basty baǵyty – kartop, basqa da kókónister ósirý dástúrin jalǵastyrýda, – deıdi bizben áńgimesinde «Agrotreıd Kókshe» seriktestiginiń dırektory Iýrıı Shashnıkov, – biz bıyl 219 gektarǵa kartop, 35 gektarǵa sábiz ben qyzylsha ekkenbiz. Bul daqyldar aıryqsha kútimdi qajet etedi. Iаǵnı jyl boıǵy keshendi jumys toqtamaýy tıis. Al kartop ósirýde klasterlik negizdegi gollandııalyq tehnologııany qoldanamyz. Daqylǵa bólingen plantasııalar kúzde tolyq jyrtylyp, aýyspaly egis júıesine daıyndalady. Áý basta Germanııadan ákelingen «Gala», «Saraıa», «Pıkasso» atalatyn tuqym suryptary ábden jersinip, ónimdilik sıpattary jetildirilip jatyr. Áli de atqarylatyn jumystar kóp. Biz búgingi jemis keshegiden ilgeri bolýyn qalaımyz.
Dırektordyń kabınetindegi taqtada taldaý jazbalardyń tym kóptigi kózge uryp tur. Ýchaskeler boıynsha kartop túsimi birkelki emestigi de taqtadan kórinis taýypty.
– Túpki ónimniń kólemine kóptegen jaǵdaılar áser etedi, – deıdi Iý.Shashnıkov bizdiń júzimizdegi suraý belgisine oraı. – Máselen, myna alqapta jerdi óńdeý kezinde azdap salǵyrttyqqa jol berilgen, al myna bólikte qopsytý durys atqarylmaǵan, tuqym suryptaryn iriktep egýde de eskerilmegen tustar bar. Munyń barlyǵy aldaǵy ýaqytta sabaq alý úshin kerek, qazir qatelikke jol beretin ýaqyt emes. Búgin «Pıkasso» tuqymy egilgen alqaptyń ár gektarynan 20 tonna kartop alynǵanynyń sebebine taldaý jasadyq. Bul úlken kórsetkish. Júz paıyz osy kórsetkishke qol jetkizýge de jetermiz. Mamandar men mehanızatorlar tıisti qorytyndy shyǵaratynyna senimdimin.
Seriktestik basshysy bıyl sýarmaly tehnologııa talaptarynyń qatań saqtalýyn aıryqsha baqylaýda ustaǵan. Alqaptardyń tolyq sıfrlandyrylýy nátıjesinde aldyn ala bekitilgen jumys josparyndaǵy mindetter tolyq qamtamasyz etildi. Árqaısysy 560 metr aýmaqty qamtıtyn aınalmaly sýarý qondyrǵylary uzaqqa sozylǵan aptap ystyqtyń demin qaıtarýǵa septigin tıgizipti. Áıtkenmen, tabıǵattyń óktemdigin túbegeıli jeńý ońaıǵa soqpaǵandaı. Soǵan qaramastan, kartopty jınaýda Gollandııa men Germanııadan aldyrǵan ónimdiligi joǵary bes agregat istiń oraıyn keltirip turǵanyn bildik.
Qazir búkil kartop alqabynyń teń jartysynyń ónimi jınap alyndy. Munyń 40 paıyzy tuqym qoryn qamdaýǵa jumsaldy.
Seriktestiktiń Sadovoe aýylyndaǵy tórt qoımasynda da jumys qaýyrt. Munda kartop pen sábiz daqyldary (10 myń tonna) uzaq merzim saqtalady. Alqaptardan jetkizilgen kókónis transporterler arqyly syrǵyp baryp, iriktelgen qalpy qoraptarǵa túsýde. Biz arnaıy baǵdarlamalanǵan jeldetkishterdiń syrtqy jaǵdaılardyń aýytqýyna baılanysty úsh kezeńdik temperatýraǵa avtomatty túrde aýysý prosesimen tanystyq.
Taǵy bir aıta keterligi, seriktestiktiń barlyq óndiristik ýchaskelerinde koronavırýs indetine qarsy qorǵanyshtyq sharalar qatań saqtalady. Jumystyń júıeli júrgizilýiniń negizi osynda jatqany kórinip tur.
«Agrotreıd Kókshe» ónimderi Nur-Sultan men Almaty qalalaryna, Qazaqstannyń ózge óńirlerindegi iri saýda oryndaryna jetkizilýde. Sharýashylyq kóp salaly. Bıyl parly alqaptarǵa aýyspaly egis júıesimen 700 gektarǵa – bıdaı, 687 gektarǵa – arpa, 900 gektarǵa maıly daqyl zyǵyr tuqymyn seýip, mejelengen ónimdi qambaǵa quıyp aldy.
Aqmola oblysy