Sylanǵan syrly Sandyqtaý!

Osyndaı adam janyn gúl­den­diretin, sátti ister kezek-keze­gimen sabaqtalǵan ońdy sharýalar tabıǵaty tamyljyǵan San­dyqtaý óńirinde de júıeli júzege asyrylýda. Aýyl ajary syrtqy ásemdiktiń kelbetine óz­geshe óńdi saltanat ústep, shy­raıy kelgen óńirdiń bir jeń­nen qol, bir jaǵadan bas shyǵa­ryp, yntymaqpen uıysyp, aýyz birligin arttyryp, yrys­ty eń­bek etip jatqan kópultty tur­ǵyndaryna tyń serpin berýde.

– Bıyl aýyz toltyryp aıtatyn kóptegen is-shara júzege asy­rylýda, –deıdi aýdan ákimi Asqarbek Úısimbaev, – aýdan orta­lyǵyndaǵy aýrýhana, mektepter jóndelip, balalardyń oıyn alańdary salyndy. Ásirese kópten beri kóńil aýdarylmaı kelgen aýyldaǵy mádenıet oshaqtary qamqorlyqqa alynyp otyr. Endigi bir másele aýdan ishindegi joldardy jóndeý. Ánsheıinde Býrabaı men Zerendiniń tabıǵı sulýlyǵy talaıdy tańǵaldyrady dep jatamyz. Ol ras. Biraq adam aıaǵy sırek tıetin Sandyqtaýdyń tumsa tabı­ǵaty esh jerden kem emes. Ný orman da, sýy taza, móldir kól de bar. Jetpeı turǵany jol ǵana. Eger jol salynbasa, qansha ajarly, sulý bolsa da jetýi qıyn jerdegi tabıǵat aıasyna eshkim týrısterge laıyqtap oryn salmaıdy ǵoı. Jol salyp bersek, tý­rızmdi damytýǵa atsalyspaq bolyp bilegin sybanyp otyrǵan kásipkerler jetkilikti.

Aýdan ákimi aıtsa aıtqandaı, mádenıet salasynda mándi is atqa­rylypty. Sonyń biri Máde­nıet aýylyndaǵy mádenıet úıi. Kúrdeli jóndeý jumysyna «Jumyspen qamtýdyń jol kartasy-2020» baǵdarlamasy sheńbe­rinde res­pýblıkalyq bıýdjetten 43 mln teńge qarajat bólingen. Konkýrsty «KazDamuLeaders» serik­testigi utyp alyp, kúni bu­­ryn mejelengen josparǵa sáıkes mádenıet úıiniń eski shatyry jańasymen almastyrylyp, qabyrǵasy qaıta sylanǵan. Tóbeni de jańa zaman talaby­na saı ádemilep qaıta jaýyp­ty. Tozyǵy jetken elektr je­lisi aýystyrylǵan, jaryq bere­tin qurylǵylar jańasymen almastyrylǵan. Jumystyń bir­shama sapaly atqarylǵandyǵy kózge kórinip tur. Kópten kúr­deli jóndeý kórmeı, bıylǵy qamqorlyqtyń nátıjesinde kórki kirip, jutynyp turǵan mádenıet úıiniń ishi kirse shyqqysyz. Burynǵy eski eden endi keramogranıtpen jabylǵan. Jańa qazandyqpen qosa, jylý júıesi de jańartylǵan. Mádenıet úıiniń kire berisi aýyl adamdaryn óziniń tartymdylyǵymen shaqyryp turǵandaı. Osyndaı jumys Veseloe aýyldyq m­ádenıet úıinde de júrgizilgen. Respýb­lıkalyq bıýdjetten joǵaryda atalǵan baǵdarlama boıynsha 88 mln 744,5 myń teńge qarajat bólinip, jumysty «Daıana-servıs» seriktestigi atqarǵan. Bul jerde de tozyǵy jetken shatyr alynyp, jańa metall shatyrmen kómkerilgen. Mádenıet úıiniń tóbesi jylý shyǵarmaıtyn jańa materıaldarmen qaptalyp, qymtalyp, ishki qabyrǵalar qaıtadan sylanǵan. Tóbe de jańartylyp, jaryq beretin elektr qurylǵylary almastyrylǵan. Burynǵy eskirgen esik-tereze alynyp tastalyp, ornyna sýyqqa shydamdy, ashylyp-jabylýy ońaı plastıkalyq terezeler ornatylypty. Burynǵy syqyrlaýyq eden jańartylǵan. Eki birdeı qazandyq ornatylyp, jańa jylý júıesi tartylǵan. О́rtke qarsy dabyl belgisi ornatylǵan. Mádenıet úıi­niń tóńiregi tap-tuınaqtaı etilip jınalyp, kóztartarlyqtaı abattandyrylypty.

Balkashıno aýylyndaǵy «Sary­arqa» mádenıet úıi de kórki kóz tartarlyqtaı bolyp jańǵyryp qaldy. «Jumyspen qamtýdyń jol kartasy-2020» baǵdarlamasy sheńberinde 14 mln 763,7 myń teńgege burynǵy ondýlınmen qaptalǵan shatyr jańasymen jańartyldy. Mamandardyń aıtýyna qaraǵanda, tóbesi sapaly, jyly materıaldarmen muqııat qymtalǵan. 8 mln 64,0 myń teńgege mádenıet úıiniń ishki jylý júıesi jańǵyrtyldy. Tozyǵy jetken jylý batareıalary jańasymen almastyryldy.

– Aýyl turǵyndary máde­nıet úıiniń jóndelgenine asa rızashylyǵyn bildirip jatyr, – deıdi mádenıet úıiniń ekono­mısi Vladımır Knak, – bizdegi barlyq mádenı sharalar osy jerde ótkiziledi ǵoı. Bul jer el ishindegi san sharýaǵa uıytqy bolatyn, memleketimizdiń ishki saıasatyn buqara halyqqa jetkizetin oryn. Sondyqtan, jaıly bolǵany jaqsy. Jóndeý jumystary kezinde jergilikti alty adam ju­mysqa tartylyp, jalaqy alyp qýanyp qaldy. Ol da bolsa sep.

Buryn aýyl turǵyndary tarapynan mádenıet úıiniń sýyqtyǵy týraly shaǵym jıi aıtylsa, kúrdeli jóndeýden keıin mundaı kemistikterge jol berilmeıdi. Ishki árlendirý jumystary da talapqa saı. Sahna da kóz tartarlyq etip jańartylǵan. Kireberis dálizben qosalqy bólmeler de jóndeýden ótkizilgen. Mádenıet úıiniń aldyna shaqpa tastar tóselgen. Qa­zir aýyldaǵy mádenıet pen óner­­diń altyn uıasy uqypty qu­ry­­lysshynyń qalaǵynan jańa shyq­qandaı atshaptyrym jerden kóz tartyp, menmundalap tur.

Aýdan turǵyndary úshin aýdandyq ortalyq aýrýhananyń kúrdeli jóndeýden ótkizilýi aıta qalarlyqtaı qýanysh boldy. Bas aýyryp, baltyry syzdaǵandar endi zaman talabyna tolyq jaýa­p beretin keń de jaryq aýrýhanada em-dom alady. Aýdandaǵy densaýlyq saqtaý salasynda 37 dáriger men 173 kishi medısına qyz­metkerleri jumys isteıdi. Aýdan halqy jaman tumaý bas kóterip, órship turǵan kezde jan aıamaı jumys istegen aq halatty abzal jandardyń aq adal eńbegine dán razy. Dárigerlerge de táp-táýir kómek kórsetilip jatyr eken. Turǵyn úı alýlaryna 11 929 500 teńge kólemindegi qarjy ósimsiz nesıe retinde qarastyrylǵan. Úsh mamanǵa 820,700 teńge kótermeaqy tólenipti. Endi mine, sol dári­gerlerdiń adam janynyń arashashysy bolýyna qolaıly jaǵdaı týǵyzylyp otyr. Qazir aýdandyq aýrýhananyń kúrdeli jóndeý jumystarynyń sońǵy túıini júzege asyrylýda. Aýrýhana ǵıma­ratymen qosa kólikteri tura­tyn oryn da jóndeýden ótkizilýde. Bul maqsatqa «Aýyl – el besigi» baǵdarlamasy boıynsha «Qazbaılyq Astana» serik­testigimen arnaıy kelisim­shart ja­salyp, 480 mln 837,5 myń teńge qarajat jumsalǵan. Aýrýhana aýlasy kógaldandyrylyp, jańa­dan asfalt jamylǵy tósel­gen. Ǵımarattyń shatyry ja­ńa­dan jabylǵan. Esik-tereze de ja­ńar­tylǵan. Balalar, terapııa bó­limsheleri kúrdeli jón­deý­den ót­­kizildi. Qazir bar jumys tyń­ǵy­lyqty atqarylyp, aıaqtalyp keledi.

Memlekettik baǵdarla­ma­lar­dyń jaqsylyq sharapaty mektepke deıingi mekemelerdi de qamtyǵan. Máselen, aýdan orta­lyǵyndaǵy «Mıras» balalar baqshasyna «Aýyl – el besigi» baǵdarlamasy sheńberinde 43 mln teńge kóleminde qarajat bó­lingen. Aýqymy mol jumysty «EvrostroıservısKókshe» serik­testigi tap-tuınaqtaı etip atqaryp otyr. Olar aldyn ala mejelengen jospar boıynsha balalar baqshasynyń tóbesin almastyrdy, terezeler jańartyldy. Mekeme mańaıyndaǵy balalardyń oıyn alańdary men joldar jóndeldi. Barlyq esikter jańartyldy. Sony­men qatar jylý berý jú­ıesi de jańadan salyndy. Eki qabatty ǵımarattyń qabyrǵalary qaıtadan sylanyp, oqtaı túzý keıipke endi. Elektr qýatyn taratatyn júıe de jańasymen almastyryldy.

Jalpy, balalarǵa degen qam­qorlyq jalǵyz bul ǵana emes, Bal­kashın aýyldyq okrýgi bul baǵytta aıta qalarlyqtaı birqatar sharýany júzege asyryp otyr. Aýyldaǵy fýtbol alańyn jóndeýge 12 817 777,28 teńge qarajat bólinip, tolyq ıgerildi. Qazir aýmaǵy at shaptyrym fýtbol alańy balalardyń kózqýanyshyna aınalǵan. Taǵy bir balalar oıyn kesheni jańǵyr­tylǵany bul oraıdaǵy ıgilikti istiń aýmaǵyn keńeıtip otyr. Oǵan da 6 968 888,64 teńge qarajat jaratylǵan. Osy baǵyttaǵy sózimizdi taǵy da naqty derekpen tirilte túsetin bolsaq, bir ǵana osy aýylda balalar alańdaryna árqaısysynyń quny 471 110,24 teńgeni quraıtyn tórt keshen ornatylǵanyn aıta ketken lázim.

Aýdandyq kitaphana da memleket qamqorlyǵynyń nátıjesinde sáýleli keıipke engen. 1932 jyly salynǵan kóne ǵımaratty kúrdeli jóndeý úshin 19 mln 680 myń teńge qarajat bólinip, ishki qabyrǵasy jańadan sylanyp, syrlanyp, áktelgen. Terezeleri jel ótpesteı etip bekitilgen. Esik pen tóbe jań­ǵyrtylǵan.

– Otyz myń kitap qory bar, – deıdi kitaphanashy Hanazııa Qoıan­baıqyzy, – jyl saıyn gazet-jýr­naldarǵa jazylamyz. 400-ge jýyq oqyrmanymyz bar, olar ásirese balalar ádebıetin, tarıhı-tanymdyq shyǵarmalardy suraıdy. Jergilikti bıýdjetten jańa ádebıetterdi alýǵa qarajat bólinip turady.

Aýdan ortalyǵyndaǵy ahýa­l osylaısha kóp-kórim jaqs­a­ryp qalsa, shalǵaıdaǵy shaǵyn aýyldardyń óńi kirip qalǵan­dyǵyn ekpin túsirip aıta ketken jón. Máselen, ótken jyly Birlik aýyldyq okrýgine qarasty Arbýzınka aýylynda «Balapan» balalar baqshasy ashylǵan bolatyn. Sóz arasynda bul aýyldaǵy tuńǵysh mektepke deıingi mekeme ekenin eske salǵan lázim. Aýyl turǵyndaryna osyndaı qýanyshty «1 maı» seriktestiginiń basshysy, belgili mesenat Ma­gomed Abýevtiń jasap otyr­ǵanyn eskersek, memlekettik baǵ­darlamalar arqyly sáni kirip, sáýleti arta túsken óńirdiń óńiniń jaqsarýyna jergilikti qaltaly aza­mattardyń da úles qosyp otyrǵandyǵy belgili bolar edi. Qazir bul eldi mekende «Aýyl – el besigi» baǵdarlamasy sheńberinde sport alańy salynǵan.

Mine osylaısha, týǵan eldiń tósi memleket qamqorlyǵymen qaıta túlep, aıryqsha ádemi keıipke ıe bolyp, gúldene túsýde. Tabıǵaty kórgen jannyń kózin súısindirip, kóńilin toǵaıtatyn syrly da nýly, syrbaz da saltanatty Sandyqtaýdyń saıyn dalasy sáýlelenip, ajarlanyp keledi.

Aqmola oblysy,

Sandyqtaý aýdany