Qostanaıda áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik túrleriniń qymbattaǵany baıqalady. Ortalyqtaǵy kókbazarǵa baryp, 5-6 adamdy áńgimege tartyp kórip edik, kóbiniń qazirgi baǵaǵa kóńili tolmaıtyn bolyp shyqty. Tutynýshylar sońǵy eki apta ishinde jumyrtqa, qant, ósimdik maıynyń baǵasy edáýir kóterilip ketkenin aıtty.
Bólshek saýdamen aınalysatyn jeke saýdagerlerdiń sózine sensek, ósimdik maıy oblysqa negizinen Reseıden ákelinedi eken. Shekaranyń arǵy betinde maı baǵasy ósken soń jergilikti kásiporyndar da ónim baǵasyn kóterip jibergen.
– Qazir qoımalar bos tur, suıyq maı joq. Kóterme saýda oryndary maı satýdy doǵardy. Biz sol qoımada qalǵandaryn ǵana satyp jatyrmyz. Men ádeıi molyraq satyp alǵanmyn. О́ıtkeni ósimdik maıy endi qashan ákelinetinin eshkim bilmeıdi. Qazir maıdyń baǵasy 200 teńgege qymbattady, – dedi satýshy Zoıa Qazbekova.
25 jyl boıy bólshek saýdamen aınalysyp kele jatqan zeınetkerdiń aıtýynsha, bıyl azyq-túlik baǵasy sáýirden kóterile bastaǵan. Alǵash qaraqumyq, kúrish, un ónimderi 100 teńgege qymbattapty. Qazanda aldymen qant baǵasy kóterilgen. Eń qyzyǵy, jurt jemis-jıdek qaınatatyn mezgil aıaqtalysymen qant kúrt qymbattap ketken. Qalanyń ortalyq bazaryndaǵy qant baǵasy qazan aıynyń basynda 220-230 teńge bolsa, qazirgi baǵa – 280 teńge.
– Qalada azyq-túlik baǵasy óte qymbat. Sondyqtan turǵyndardyń renish-shaǵymyn kún saıyn estýge týra keledi. О́zimiz kóterme baǵamen satyp alǵan taýardyń ústine azǵantaı aqsha qosyp, nápaqa aıyryp otyrmyz. Qazir saýda toqyrap tur. Qala ishindegi avtobýstardy toqtatsa, múldem qıyn bolmaq. Osy oryn úshin aıyna 40 myń teńge tóleımin. Onyń ózin birese ashady, birese jaýyp tastaıdy, qazir bizdiń de jaǵdaıymyz múshkil, – dedi satýshy.
Kóńildi kúpti etken kókbazardan shyǵyp, qalanyń ortalyǵyndaǵy shaǵyn dúkenderdiń birine bas suqtyq. Mundaǵy 1-sanattaǵy iri jumyrtqanyń 10 danasy ótken aıda 286 teńge tursa, qazirgi baǵasy 400 teńgege jetken. Bul saýda ornyndaǵy dúkenshi de azyq-túlik baǵasyna turǵyndardyń narazy ekenin aıtty.
– Sońǵy aı ishinde jumyrtqanyń, qant pen ósimdik maıynyń baǵasy sharyqtap ketti. О́tken aıda 1 kılo qantty 280 teńgege saýdalasaq, qazir 350 teńgeden satyp jatyrmyz. Ádette qant baǵasy jaz ortasyna taman kóteriletin, bıyl kúzde qymbattady. Qysqasy, qalǵan azyq-túliktiń barlyǵynyń baǵasy 20-50 teńgege ósti. Kondıterlik ónimder de sál qymbattady. Nan baǵasy 5 teńgege kóterildi. Sirińke múlde joq. Qazir sirińke almaımyn. Biz taýar alyp júrgen «Skladskoı» kóterme-saýda ortalyǵynda birazdan beri joq. О́tken aptada alypsatarlar sirińkeniń bir qaptamasyn 200 teńgeden alyp keldi. Alǵan joqpyn. Ony jurtqa qaıtyp satamyn? Bir qaptamada 10 qorap sirińke bar. Sonda bir qorabyn 20 teńgeden satyp alsam, ústine kem degende 2 teńge qosyp satýym kerek. Buryn sirińkeniń qoraby 5 teńgeden bolatyn, odan keıin 9 teńge boldy. О́tken aptada múlde joǵalyp ketti. Osy aptada qalaı ekenin bilmeımin, – dedi aty-jónin ataýdan bas tartqan dúkenshi.
Biz buǵan deıin bolǵan kókbazarda bir qaptama sirińkeni 60 teńgeden tabýǵa bolady. Biraq saýdagerler kóterme saýda oryndarynda qazir sirińke joq ekenin aıtty.
О́tken senbiden qala ortalyǵynda azyq-túlik jármeńkesi ótken. Negizinen et, kartop, kókónis, sút pen jumyrtqa, un sııaqty áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik ónimderi satyldy. Mundaǵy baǵa naryqtaǵydan edáýir tómen. О́ıtkeni tutynýshy ónimdi eshbir deldalsyz taýar óndirýshiniń qolynan tikeleı satyp alady. Jármeńkege 130-dan asa sharýa qojalyǵy óz ónimderin ákelip, qostanaılyqtar jalpy kólemi 140 tonnanyń ústindegi arzan taýardy tarazy basynan talap áketti. Jármeńke basyna kelgen aýyl sharýashylyǵy basqarmasynyń basshysy Tımýr Bısembaev «Qala halqyna 28 tonna et ónimderi, 19 tonna sıyr eti, 5 tonna jylqy eti, 100 kılo qoı eti, 400 tonna qus eti arzan baǵamen usynylyp otyr. Sonymen qatar 14 tonna joǵary surypty un, 5,5 tonna makaron, 144 myń jumyrtqa, 10 tonna ósimdik maıy ákelindi. Turaqtandyrý qorynan jalpy kólemi 55 tonna bolatyn 7 túrli áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik saýdalanady» degen.
Jalpy oblystaǵy turaqtandyrý qorynyń jasaqtalýyna «Tobyl» áleýmettik-kásipkerlik korporasııasy» aksıonerlik qoǵamy jaýapty. Atalǵan mekeme bergen málimet boıynsha, oblystyń azyq-túlik taýarlarynyń óńirlik turaqtandyrý qorynda jalpy quny 404,3 mln teńge turatyn 1,6 myń tonna ónim jáne 8 mln jumyrtqa bar.
– Onyń ishinde 181,1 tonna aq qant pen qumsheker, 19,3 tonna kúrish, 1,05 tonna qaraqumyq jarmasy, 277,8 tonna makaron, 38,7 tonna kúnbaǵys maıy, 1 tonna sary maı, 10 tonna sıyr eti, 2 tonna taýyq eti, 100 tonna kartop, 420 tonna sábiz, 310 tonna qyryqqabat, 292,1 tonna pııaz, 8 mln 1-sanattaǵy taýyq jumyrtqasy bar. Aǵymdaǵy jyly turaqtandyrý qoryna jalpy somasy 639,5 mln teńgege 3,5 myń tonna taýar satyp alyndy. Jalpy oblysta áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik qory jetkilikti, – dedi qordyń turaqtandyrý jumystary jónindegi departamentiniń basshysy Mádına Mahmutova.
Qostanaı oblysy