QTJ-nyń jańa vagondary: ekologııalyk, tehnologııalar jáne yńǵaılylyq týraly

Ekologııalyq baǵdar

Jalpy, temir jol tasymaly eko­logııalyq kólik quraly bolyp esep­teledi. Áýe kóliginiń reıs­te­ri klımatqa óte zııandy bolǵan­dyq­tan, ushaqtan góri poıyzdy ońtaı­ly kóretin belgili shved eko-bel­sendisi Greta Týnberg te bul máselege nazar aýdaryp otyr. Dese de, shyǵaryndylary qanshalyqty az bolǵanymen, poıyzdardyń onsyz jumys isteýi áli múmkin bolmaı otyr.

Qazaqstan 2016 jyldan bastap elderdi atmosferaǵa kómirqyshqyl gazy shyǵaryndylaryn azaıtýǵa mindetteıtin negizgi halyqaralyq ekologııalyq qujattardyń biri – Parıj kelisiminiń qatysýshysy bol­ǵany málim. Osylaısha, 2030 jylǵa qaraı Qazaqstanda shyǵaryn­dy­­lardyń deńgeıi 15%-ǵa, al qo­symsha halyqaralyq qoldaý bol­ǵan jaǵdaıda tipti 25%-ǵa deıin tó­mendeýi kerek. Buǵan otandyq temir joldyń ulttyq operatory da úles qosýda. Iаǵnı kompanııa ekologııalyq taza poıyzdar úshin jolaýshylardyń jyl­jymaly quramyn jańartýǵa kiristi.

QTJ-da qorshaǵan ortany qor­ǵaý boıynsha qabyldanyp otyr­ǵan sharalardyń qatarynda va­gon­ǵa bıodárethana ornatý, qo­qys­­­­ty suryptaý men qaıta óńdeý ádisterin jaqsartý jáne jylytýdyń ekologııalyq taza nusqalaryna kóshý qarastyrylǵan. Qazaqstan strategııalyq zertteý­ler ınstıtýtynyń áleýmettik-ekonomıkalyq zertteýler bóli­miniń aǵa ǵylymı qyzmetkeri Bekjan Sadyqovtyń aıtýynsha, bul ýaqyt talabynan týyndaǵan qadam.

«Jolaýshylar jyljymaly qu­ra­mynyń jańarýy elimizde sońǵy jyldary jolaýshylar ǵana emes, sonymen qatar júk vagondary men lokomotıvterdiń azaıyp bara jatqanyna baılanysty týǵan jańa mindet. Bul jańarýdy jalpy kólik-logıstıkalyq júıeni damytýdyń tetigi dep sanaımyn», dedi B.Sadyqov.

Sarapshy pikirin mashına jasaý salasynyń mamany Marat Ydyrysov ta qoldaıdy.

«Jaqynda Deutsche Bahn (Ger­ma­nııanyń negizgi temir jol ope­­ra­tory) kom­panııasynyń ókil­de­­ri­men sóılestim, olar jalpy jolaýshylar tasymaly salasyndaǵy qyzmet kórsetýdi jaqsartýdyń qajet­tiligine senimdi. Jolaýshylar temirjol qyzmetin eki jaǵdaıda paıdalanady: eger poıyzda júrý yńǵaı­ly bolsa jáne avtomobılge qaraǵanda jyldam bolsa. Bizdiń elde, negizinen, talgodan basqa barlyq vagondar eskirgen tehnologııa boıynsha qurastyrylǵan. Zama­naýı vagondarǵa kóshý – evolıý­sııa­lyq jol. Qalaı bol­ǵan­da da óte qajetti shara», deıdi M.Ydyrysov.

Kómirden dızelge

Vagondar parkin jańartý maq­sat­tarynyń biri – kómirmen jy­ly­ty­latyn vagondardan bas tartý. Bar­shaǵa málim, kómir jaqqan kezde atmosferaǵa jáne adam densaý­ly­ǵy­na qaýipti ýly zattar túziledi. Sondyqtan kóptegen damyǵan elderde poıyzdar zııandylyǵy az jylytý ádisterine áldeqashan aýys­­­tyryldy. Otandyq operator eski vagondardy birtindep energııany az tutynatyn, dızeldi qondyrǵylarmen jabdyqtalǵan jańalaryna aýystyrady, bul senimdi jáne avtomattandyrylǵan joǵary tıimdilikti qamtamasyz etedi. Jańa vagondardy satyp alý poıyzdardyń ekologııalyq taza­lyǵyn jaqsartyp qana qoı­maı, jolserikteriniń jumysyn aıtar­lyqtaı jeńildetedi. Ázirge olarǵa vagondardy qolmen jylytý ju­mystaryn ózderi atqarýǵa týra keledi.

Reseılik tehnologııa – qazaqstandyq qurastyrý

QTJ jyljymaly quramy jańa úlgidegi vagondarmen 2019 jyly tolyqtyryldy. Sol kezde kom­panııa «Tulpar» zaýytynan birden 91 zamanaýı jolaýshylar vagonyn satyp aldy, taǵy 46-sy 2020 jyly keldi. Bular Tver vagon jasaý zaýyty (Reseıdiń «Transmashholdıng» mashına jasaý kompanııasynyń quramyna kiredi) tehnologııasynyń kóme­gi­men qurastyrylǵan jáne qazirdiń ózinde el ishinde jolaýshylardy tasyp júr.

«Búgin­gi tańda basty nazar usy­­nylatyn qyzmetterdiń sapa­­syn arttyrýǵa aýdarylǵan. Jańa mashınalar belgili bir standarttarǵa sáıkes kelýi kerek. Biz jylytý júıeleri, aýany tazalaý, aýa­ny dezınfeksııalaý, oryndar sany, jaılylyq týraly aıtyp otyrmyz. Onyń ústine olar bizdiń klımattyq jaǵdaılarǵa tótep berýi kerek. Áıtpese tez tozady. Bul turǵyda «Transmashholdıngtiń» vagondary osy talaptarǵa saı keledi», deıdi QSZI sarapshysy B.Sadyqov.

Jańa vagondar jolaýshyǵa jaıly

Reseılik vagon óndirýshisi jo­laý­­shylardyń jaılylyǵyn oılastyrdy. Klımatty baqylaý, aýa men sýdy zararsyzdandyrý jú­ıe­leri, USB konnektorlary, Wi-Fi, bıodárethanalar jáne t.b. qa­ras­ty­rylǵan.

Jaılylyqtyń bul erek­she­lik­te­ri 54 jatyn orynǵa esep­telgen kýpe vagondarda da bar. Bul vagondar kondısıonerlermen, jeke qýat kózderimen, órt sóndirý júıe­­simen jáne beınebaqylaý júıe­simen jabdyqtalǵan. Inno­va­sııa­lardyń biri elektrondy taqta boldy, onda poıyzdardyń júrý baǵyty, vagon ishiniń jáne dalanyń aýa temperatýrasy, jýynatyn bólmeniń bos ekendigi kórsetiledi.

2029 jylǵa qaraı QTJ barlyq jyl­jymaly quramy osy úlgidegi vagon­darmen jańartylady dep kú­tilýde. Bıyl jyl sońyna deıin Tver vagon jasaý zaýyty Qazaq­­­stan­­ǵa «Tulpar» zaýytynda jına­la­tyn 100 vagon keshenin jet­ki­ze­di.