Qostanaı oblysynda 488 memlekettik, 6 jekemenshik mektep bar. Onyń 118-i – qazaq mektebi. Memlekettik tilde oqytatyn bilim oshaqtarynda 21 767 oqýshy bilim alady eken. Munyń syrtynda, óńirdegi 114 aralas mekteptiń qazaq synyptarynda 11 017 bala oqyp jatyr. Oblysta jalpy sany 110 206 oqýshy bar ekenin eskersek, sonyń 32 784-i ǵana qazaq tilinde bilim alady.
Qostanaı oblysy sııaqty shekaralyq aımaqtarda qazaq mektepterin kóbeıtýdiń asa mańyzdy ekeni belgili jaıt. Sońǵy jyldary bul máselege oblys basshylyǵy da myqtap nazar aýdaryp, memlekettik tilde oqytatyn bilim oshaqtaryn kóbeıtýge kúsh sala bastady. Oblystyq bilim basqarmasy naqty qaı aýdandarda qazaq mektebin ashýǵa suranys joǵary, qaı aýdandarda turǵyndar buǵan beıjaı qaraıdy, onyń sebebi nede degen máselelerge kóz jetkizý maqsatynda el ishinde túrli saýaldamalar men áleýmettik zertteýler júrgize bastady. Basqarma basshysynyń aıtýynsha, respýblıka boıynsha qazaq mektepteriniń úlesi 65% bolsa, oblysta 25%-aq eken.
Qostanaı oblysynda qazaq mektepteriniń azdyǵyn aımaq halqynyń etnostyq quramynyń áralýandyǵymen túsindirýge bolatyn shyǵar. Biraq qazir oblys qazaqtarynyń úles salmaǵy 40%-ǵa jýyqtap qaldy. Demek, qazaq balasyn óz tilinde oqytsa, mektep te 40 paıyzǵa jetip qalady.Alaıda aýyzdy qur shóppen súrtýge bolmaıdy, óńir mektepterindegi qazaq synyptarynda az da bolsa ósim bar. Bilim basqarmasy júrgizgen monıtorıng qorytyndysy sońǵy 5 jyl ishinde qazaq mektepterindegi oqýshylar sany 595 balaǵa, al aralas mektepterdegi qazaq synyptaryndaǵy oqýshy sany 1 695 balaǵa kóbeıgenin kórsetip otyr.
Qazaq mektepterindegi bala ósimi
Oqý jyly
Qazaq mektep-teriniń sany
Oqýshy sany
Aralas mektepter sany
Oqýshy sany
2016-2017
131
21172
121
9322
2017-2018
124
20915
121
9619
2018-2019
120
21033
121
9477
2019-2020
120
21745
116
9198
2020-2021
118
21767
114
11017
– Shyndyǵynda, qazaq mektepteriniń kóbeıýi eń aldymen bıliktiń emes, buqaranyń nıetine, áleýmettik sanaǵa táýeldi. Qazirgi jaǵdaıda oblysymyzda balasyn memlekettik tilde oqytqysy keletin ata-ana kóbeımeı, qazaq mektebi kóbeımeıdi. О́zge ult ókilderin aıtpaǵanda, ókinishke qaraı, balasyn qazaq mektebine bergisi kelmeıtin óz qandastarymyzdy jıi ushyratamyz. Sondyqtan ár eldi mekende turatyn aýzy dýaly, sózi ýáli azamattar osy baǵytta baıypty nasıhat júrgizbeı bolmaıdy. Kezinde táýelsizdigimizdiń alǵashqy jyldary ár aýylda úı-úıdi aralap, balalaryńyzdy qazaq mektebine berińizder dep úgit-nasıhat júrgizgen aqsaqaldar, qoǵamdyq uıymdar boldy. Mysaly, toqsanynshy jyldary Rýdnyıda jumys istedim. Ol kezde kenshiler qalasynda jalǵyz qazaq mektebi bar edi – №15-mektep. Keıin Rýdnyıda birtindep qazaq mektepteri kóbeıe bastady. Búginde bul qalada memlekettik tilde bilim beretin 4 mektep bar, – dedi Záýre Ánýarbekqyzy.
Basqarma basshysy BAQ ókilderimen ótkizgen kezdesýlerde, aýdandarǵa issapary barysynda, jergilikti teledıdar efırleri arqyly búgingi qazaq mektepterindegi bilim sapasynyń joǵary jáne bilikti ustazdardyń, joǵarǵy sanatty muǵalimderdiń jetkilikti ekeninen qulaǵdar etip, turǵyndarǵa balany múmkindiginshe qazaq synybyna berý kerektigin aıtýdaı-aq aıtyp keledi. Qazir basqarma, ásirese soltústik aýdandarda qazaq tilinde bilim alatyn balalar sanyn kóbeıtýge kúsh salyp, josparly túrde ártúrli formatta júıeli jumystar qolǵa alǵan. Osy maqsatpen taıaýda ǵana bilim basqarmasynyń basshysy bastaǵan jumys toby Sarykól jáne Qarasý aýdandaryn aralap qaıtty.
Qazaq mektepteri az aýdandar
№
Aýdandar men qalalar
qazaq mek-tebiniń sany
orys mekte-
biniń sany
1
Denısov aýdany
1
25
2
Jitiqara aýdany
2
21
3
Qamysty aýdany
2
14
4
Qarabalyq aýdany
2
29
5
Qarasý aýdany
1
28
6
Qostanaı aýdany
4
46
7
Sarykól aýdany
2
22
8
B.Maılın aýdany
1
26
9
Uzynkól aýdany
3
21
10
Fedorov aýdany
1
29
11
Lısakov qalasy
1
7
12
Rýdnyı qalasy
4
21
BARLYǴY:
118
21767
Mysaly, Qarasý aýdanynda jalǵyz qazaq mektebi bar. Biraq bul áý basta 30 balaǵa shaqtalyp salynǵan ınternat bolǵan eken. Keıin mektep ǵımaratyna beıimdelip, qaıta jóndeýden ótken. Qazir munda 66 bala oqyp jatyr. Tar ǵımaratta bar-joǵy 10 synyp bólmesi ornalasqan. Áleýmettik pedagog, psıholog kabınetterine oryn joq. Mekteptiń aınalasy jartylaı qorshalǵanymen, aýlasy, dene shynyqtyrý sabaqtaryn ótkizýge arnalǵan alańy joq.
Bilim basqarmasynyń málimetinshe, qazir Qarasý aýdanynda 3 712 adam turady, 18 jasqa deıingi 1 208 bala bar. Bul aýdanda jyl sanap bala týý deńgeıi de ósip keledi. Mysaly, byltyr aýdanda 30 bala dúnıege kelse, bıyl 9 aıdyń ishinde bul kórsetkish 46-ǵa jetip otyr.
– Qarasý aýylynan 2 shaqyrym jerde Vostok degen eldi meken ornalasqan. Bul aýylda mektep jasyndaǵy 539 qazaq balasy bar. Munyń syrtynda, Qarasý aýylyndaǵy «Balapan» balabaqshasynda 80 bala, Vostoktaǵy «Aqerke» balabaqshasynda 25 bala qazaq tilinde tárbıe alyp jatyr. Ata-analardyń aıtýynsha, bul balalardyń bári bolashaqta qazaq mektepterinde bilim alǵysy keledi. Osy jaǵdaılardy eskere otyryp, bıyl «Jumyspen qamtýdyń jol kartasy» baǵdarlamasy aıasynda Qarasý aýylynda memlekettik tilde bilim beretin 320 oryndyq úlken, zamanaýı mekteptiń qurylysy bastaldy. Jańa mektep kelesi jyly paıdalanýǵa beriledi, – dedi Záýre Ánýarbekqyzy.
QOSTANAI OBLYSYNDAǴY QAZAQ MEKTEPTERI
№
Aýdandar men qalalar
qazaq mektep-teriniń sany
oqýshy-lar sany
1
Altynsarın aýdany
3
186
2
Amangeldi aýdany
17
2281
3
Áýlıekól aýdany
15
1716
4
Denısov aýdany
1
64
5
Jangeldın aýdany
23
2234
6
Jitiqara aýdany
2
418
7
Qamysty aýdany
2
113
8
Qarabalyq aýdany
2
188
9
Qarasý aýdany
1
53
10
Qostanaı aýdany
4
1531
11
Meńdiqara aýdany
10
428
12
Naýyrzym aýdany
6
839
13
Sarykól aýdany
2
110
14
B.Maılın aýdany
1
146
15
Uzynkól aýdany
3
97
16
Fedorov aýdany
1
111
17
Qostanaı qalasy
7
4457
18
Arqalyq qalasy
12
2444
19
Lısakov qalasy
1
254
20
Rýdnyı qalasy
4
3670
21
Y.Altynsarın atyndaǵy daryndy balalarǵa arnalǵan mektep-ınternat (Qostanaı)
1
427
BARLYǴY:
118
21767
Qostanaı oblysynda sońǵy eki jyl ishinde eki birdeı qazaq mektebi ashyldy. Byltyr Qostanaı qalasynda №28 qazaq mektebi paıdalanýǵa berildi. Al bıyl Áýlıekól aýdanyndaǵy Amanqaraǵaı aýylynyń balalary jańa oqý jylyn jańa mektepte qarsy aldy. Qarasýdaǵy qazaq mektebi aldaǵy jyly paıdalanýǵa beriledi. Munyń syrtynda, Qostanaıdaǵy «Iýbıleınyı» shaǵyn aýdanynda 1 200 oryndyq aralas mekteptiń qurylysy aıaqtalyp qaldy. Jańa bilim oshaǵy alda kele jatqan Táýelsizdik kúni merekesi qarsańynda paıdalanýǵa berilmek. Shaǵyn aýdan turǵyndarynyń deni qazaq otbasylary. Sondyqtan jańa mektepte qazaq synyptarynyń úlesi basym bolatyny kúmánsiz.
Qostanaı oblysy