Bizde volonterlik týraly sóz qozǵaǵanda ony asarmen baılanystyra qaraý bar. Volonterlik qyzmettiń uıymdasqan nemese uıymdaspaǵan túrde júrgiziletini belgili. Sondyqtan sol uıymdaspaǵan, ıaǵnı ózdiginen atqarylatyn bir mezgildik, bir rettik jáne epızodtyq qoǵamdyq jumystar kezinde asardyń keıbir belgileriniń bolýy bulardyń arasynda tek jalpy uqsastyqtyń bar ekendigin meńzeýi múmkin.
О́ıtkeni asarǵa shaqyrylǵandar qaýym, ujym bolyp, ádette, qora-qopsy, úı salǵanda qysqa merzimde belgili mólsherdegi jumysty atqarý úshin kórshisine nemese sol eldi mekenniń bir otbasyna kómekke keledi. Sol sııaqty aryq qazý, aryqtardy tazalaý, úlken qulaqtardy baılaý, sýlandyrý syndy úlken, kólemdi, kóp kúshti talap etetin jumystar, kóbinese, qaýym múshelerimen asar túrinde, qaýym bolyp atqarylatyn. Sonymen birge eginshilikke qatysty jumystar da asar salý arqyly júzege asyrylǵan.
Asar salý kezinde onyń aýqymyna qaraı sol jumysty oryndaý úshin berisi aǵaıyn-týys, árisi aýyldastardy, tipti búkil rýlastaryn kómekke tartý dástúri bolǵan. Endeshe asar sharýashylyq jáne ǵuryptyq is-áreket salasynda uıymdastyrýshylyq jáne retteýshilik ról de atqaratyny anyq. Osyndaı qoǵamdyq jumystardy uıymdastyryp, júrgizýdiń óziniń qalyptasqan tártibi men tásili de bar. Bul jumystarda jaýapkershilik pen sapa boldy. Asarshylar jaldamaly jumysshylardan góri jumysty tyńǵylyqty atqarady. О́ıtkeni olar kórshileri men aýyldastarynyń aldynda uıatqa qalmas úshin óz jaýapkershilikterin erekshe sezinedi. Onyń ústine erteń sondaı kómekke ózderi muqtaj bolý múmkindigin de eskeredi.
Mine, osy aǵaıyn-týys, aýyldastardyń arasyndaǵy dástúrli qazaq qoǵamynan bastaý alatyn asar salý is-sharasynan búgingi kúnge jaramdy, bolashaqqa qajetti rýhanı-mádenı tustaryn alý maqsatynda jáne qazirgi volonterlik qozǵalysqa ulttyq mazmun men naqysh berý turǵysynda, oǵan kóńil bólgen artyq etpes. Tek volonterlikti asarmen, al asardy volonterlikpen shatastyrmaǵan abzal. Osy jerde bir eskeretin jaıt, ol búkil Qazaqstan boıynsha onyń ortaq ataýynyń joqtyǵy. Máselen, osyndaı asar salý ujymdyq is-sharany Qazaqstannyń Batys óńirlerinde úme dep te ataıdy. Iаǵnı asardyń basqa da ataýynyń bolýy ony kádimgi biz biletin volonterlik sııaqty, syrttaı bolsa da birtutas etip kórsetýdi qıyndatady. Olaı bolsa, volonterlikti nemen salystyramyz: asar salýmen be, álde úmemen be? Álde burynǵy «Asar» partııasyn sol kezderi «Úme» partııasy deýge bolar ma edi? Árıne, bolmaıdy. Sebebi solaı bolǵan jaǵdaıda halyqtyń belgili bir bóligi bul ataýlardyń mánin túsinbeı dal bolyp qınalar edi.
Sebebi túptep kelgende, volonterlik jumystyń basty sharty otbasy jáne jeke úı sharýashylyǵymen baılanysty máselelerge jol bermeý bolsa, al asarda olar, kerisinshe, basymdyqqa ıe. Sondyqtan bolar, osy álemdik úrdiske negizdelgen ustanymdary bar volonterlik búginderi qoǵam damýynyń basty resýrsyna aınalyp, basqaǵa kómek kórsetý qajettiligi qoǵamda jańa azamattyq sana-seziminiń qalyptasýyna yqpal etip otyr.
Onyń ústine, uıymdasqan volonterlik turaqty túrdegi jumysty qajet etedi. Uıymǵa múshe bolǵan volonter sol uıymnyń jarǵysy men sheshimderine baǵynýy shart. Alaıda shynaıy volonterge uıymǵa múshe bolǵannan góri, volonter bolǵan mańyzdyraq. Sol sebepti ózderiniń qataryna volonterlerdi tartatyn, ózderin volonterlik mekeme dep esepteıtin uıymdar volonterlermen qarym-qatynastaryn solardyń ustanymdarymen úılestirip otyrady. Sebebi volonterdiń eriktilik qyzmeti onyń jan-dúnıesiniń kórinisi retinde ishki senimi men maqsat-múddesine negizdeledi. Sondyqtan volonterler óz oılaryn ashyq aıtyp, ony qorǵaýǵa, tipten eger ol múldem múmkin bolmasa, ol uıymnan shyǵatyndyǵyn jarııalap, odan ketýge tolyq quqyly. Al asar sııaqty qazaq ortasyndaǵy ǵuryptyq sharalarda bul úrdis joq.
Endeshe, volonterlik qozǵalys áleýmettik jaýapkershiliktiń basty kórsetkishi retinde damyǵan azamattyq qoǵamnyń joǵary deńgeıin aıǵaqtaıtyn qubylys. Qazir ol qoǵamnyń áleýmettik damýyna úlken yqpal etýde.
Taǵy bir aıta ketetin másele, kezinde asardy, «asar salý» uǵymyn «Asar» partııasy óz maqsatynda kóp paıdalanǵany belgili. Endeshe, atalmysh túsinik belgili bir maǵynada saıasattaný úderisin basynan keshirdi degen sóz. Al bul jaǵdaı volonterlikpen úılespeıdi. О́ıtkeni sarapshylar arasynda volonterlerdiń qyzmetin saıasattandyrý máselesi úlken problemalyq suraqqa aınalyp ketýi múmkin degen alańdaýshylyq ta joq emes. Onyń halyqaralyq deńgeıde de ýshyǵyp turǵanynyń dáleli retinde Taıaý Shyǵys elderindegi bolǵan jaǵdaıdy eske túsirgen jetkilikti shyǵar...
Japsarbaı QÝANYShEV,
saıası ǵylymdar doktory